II SAB/Op 66/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi K. Z. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne postanawia: 1. umorzyć postępowanie z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, 2. ustanowić K. Z. radcę prawnego.

Postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2017 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odrzucił skargę K. Z. przewlekłe prowadzenie postępowania przez Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne, a postanowieniem z dnia 23 maja 2017 r., odrzucił skargę kasacyjną sporządzoną osobiście przez skarżącą. K. Z. zwróciła się do tut. Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Uzasadniając żądanie skarżąca wskazała na złą sytuację materialną członków jej gospodarstwa domowego, które tworzy wspólne z pełnoletnim synem. Na dochód tego gospodarstwa składa się: świadczenie pielęgnacyjne w wysokości 1.406 zł oraz renta socjalna syna w wysokości 728,50 zł, a także zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł. Wnioskodawczyni nie wykazała żadnych innych źródeł dochodu, ani składników majątkowych, należących do członków jej rodziny. Wskazała, że jej syn jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, wymaga kosztownego leczenia i rehabilitacji, zapewnienia godziwych warunków życia i higieny. Koszty leczenia i rehabilitacji syna to wydatek rzędu 920 zł miesięcznie, a koszty zakupu leków to 445 zł. Na utrzymanie mieszkania (opłaty za energię elektryczną, gaz, telefon, wywóz płynnych nieczystości) wydatkuje ok. 600 zł miesięcznie. Wskazała także, że ma do spłaty kredyty na łączną kwotę 4.000 zł. Oświadczyła, że co miesiąc "na przeżycie" pozostałe rodzinie kwota do dyspozycji w wysokości 298 zł. Działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. ) – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.," zważono, co następuje: Zasadą generalną obowiązującą w procedurze sądowoadministracyjnej jest odpłatność wymiaru sprawiedliwości. Ustawodawca przewidział jednakże odstępstwa od tej zasady, polegające na zwolnieniu od obowiązku uiszczania kosztów sądowych pewnych kategorii podmiotów i spraw. P.p.s.a. odróżnia dwa rodzaje zwolnień od kosztów sądowych, tj. zwolnienie z mocy ustawy i zwolnienie przyznane przez sąd. Zwolnienia ustawowe zostały katalogowo wymienione w art. 239 P.p.s.a., a przepis ten wprowadza podmiotowe i przedmiotowe zwolnienia od kosztów sądowych. Wśród spraw, co do których stosuje się zwolnienia przedmiotowe znalazły się sprawy z zakresu świadczę pielęgnacyjnych. Zgodnie bowiem z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Skoro K. Z., z mocy samej ustawy P.p.s.a., jako osoba skarżąca przewlekłość postępowania dotyczącą stwierdzenia nieważności orzeczenia przyznającego świadczenie pielęgnacyjne została zwolniona z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, to postępowanie z jej wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych jest bezprzedmiotowe i należało je umorzyć, co orzeczono w punkcie pierwszym sentencji. Podstawę rozstrzygnięcia stanowią przepisy art. 249a P.p.s.a. w związku z art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., w myśl których, referendarz sądowy wydaje na posiedzeniu niejawnym postanowienie o umorzeniu postępowania, jeżeli stało się ono zbędne. Oprócz ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych określonej grupy podmiotów i spraw, ustawodawca przewidział także na gruncie P.p.s.a, o czym była mowa na wstępie, instytucję prawa pomocy, która stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Zgodnie z brzmieniem art. 245 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy po spełnieniu określonych przesłanek warunkujących przyznanie jej tego prawa, zawartych w art. 246 P.p.s.a. Referendarz zważył więc, że skarżąca została z mocy samej ustawy zwolniona od kosztów sądowych, zatem jej wniosek o udzielenie prawa pomocy należało rozpatrzyć jako wniosek o udzielenie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym wyłącznie ustanowienie adwokata. Stosownie zatem do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w tym zakresie następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżąca wykazała, że znajduje się w sytuacji materialnej, która uprawnia do przyznania jej prawa pomocy. Referendarz ocenę taką przyjął po dokonaniu analizy sytuacji K. Z. i jej syna, przedstawionej we wniosku, a także wynikającej z akt innych spraw toczących się przed tut. Sądem (np. o sygn. II SA/Op 640/16). Referendarz uwzględnił zatem status rodzinny skarżącej, dochody oraz jej stan majątkowy i uznał o konieczności udzielenia pomocy. Za takim poglądem przemawia przede wszystkim niski dochód jaki skarżąca i jej syn uzyskują z tytułu świadczeń socjalnych, kształtujący się na poziomie ok. 2.287 zł miesięcznie, przy łącznej kwocie wykazanych wydatków miesięcznych w wysokości ok. 1.965 zł. Oczywiście, do wskazanej kwoty wydatków należy odliczyć także koszty wyżywienia, zakupu środków czystości, czy odzieży. Zdaniem referendarza, który posiada wiedzę życiową co do przeciętnych, niezbędnych kosztów utrzymania mieszkańca kraju, wysokość dochodu uzyskiwana przez członków rodziny skarżącej, nie gwarantuje jej zaoszczędzenia środków na dodatkowe, inne cele, takie jak np. wydatki na pełnomocnika z wyboru. Wykazane niskie dochody, brak zgromadzonych oszczędności, a także zły stan zdrowia syna skarżącej wskazują na trudności z wygospodarowaniem środków na opłacenie pełnomocnika z urzędu, bez uszczerbku swojego koniecznego utrzymania. Referendarz uznał zatem, ze skarżąca spełnia przesłankę przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Wobec powyższego, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., referendarz orzekł jak w punkcie drugim sentencji.