II SAB/Op 25/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Anna Misiak-Janik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 czerwca 2018 r. w sprawie ze skargi S. P. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Starostę Strzeleckiego w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie pozwolenia na budowę wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia: 1) ustanowić dla skarżącego adwokata, 2) umorzyć postępowanie w zakresie wniosku obejmującego zwolnienie od wpisu sądowego od skargi, 3) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie.

S. P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Starostę Strzeleckiego w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie pozwolenia na budowę. Postanowieniem z dnia 22 marca 2018 r. na skutek złożenia wniosku z dnia 26 lutego 2018 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, S. P. został zwolniony od kosztów sądowych w zakresie wpisu sądowego od skargi, w pozostałym zakresie wniosek oddalono. Obecnie skarżący wniósł nowy wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości i ustanowienie adwokata. Wniosek uzasadnił, tak jak poprzedni wniosek z dnia 26 lutego 2018 r., w ten sposób, że jest osobą starszą, schorowaną i bezrobotną, z orzeczoną [...] % niezdolnością do wykonywania pracy, utrzymuje się z zasiłku [...] w wysokości [...] euro miesięcznie. W chwili obecnej jego miesięczne wydatki zostały zredukowane do minimum, to jest do zakupu niezbędnej żywności za kwotę około 200 euro i opłacenie mieszkania na kwotę 380 euro oraz kosztu energii elektrycznej 22 euro, telefonu 20 euro, lekarstwa 10-20 euro, 30 środki czystości i konserwacja mieszkania oraz wymiana sprzętu gospodarstwa domowego, (jak lodówka, pralka, czy komputer, żarówka, szafka, itd.- środki te muszą najpierw być zaoszczędzone wobec tego ich zakup może trwać miesiącami). Skarżący podał, że ma majątek w postaci [...] domu o powierzchni [...] m2 z [...] r., są to dwa pokoje mające około [...] m2 oraz [...] działki budowlanej o powierzchni [...] m2 – obydwie nieruchomości stanowią własność wspólną z żoną. Wynajęcie pokoi we wspólnym domu nie wchodzi w rachubę ze względu na to, że są one zamieszkałe przez jego dzieci, nie ma do nich odrębnego wejścia. Niemożliwe jest też wzięcie pożyczki pod zastaw domu, ze względu na brak stałego miejsca zamieszkania na terenie Polski, a sprzedaż wiązałaby się prawnie i technicznie z kosztami kilkakrotnie przekraczającymi wysokość wpisu. Skarżący oświadczył, że kopię aktualnego zaświadczenia o przyznaniu świadczenia na zabezpieczenie kosztów utrzymania wyciągi z rachunków bankowych, załączył do wcześniejszych akt spraw z jego udziałem, jak np. o sygn. II SAB/Op 19/18. W dniu 17 maja 2018 r. zapadł wyrok w sprawie oddalający skargę S. P. Obecnie skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w całości poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, szczególnie w zakresie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej i ustanowienie adwokata. W tym miejscu przychodzi wyjaśnić, że z uwagi na fakt, że skarżący na mocy postanowienia z dnia 22 marca 2018 r. korzysta już ze zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie wpisu sądowego od skargi, obecnie rozpoznanie wniosku w tym zakresie, stało się zbędne. Z tej przyczyny, na podstawie art. 249 a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., postępowanie w tym zakresie należało umorzyć. Przedmiotem rozpoznania w niniejszym postępowaniu pozostaje, zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z pozostałych kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Mając jednak na uwadze, że skarżący jest już zwolniony od kosztów sądowych w zakresie wpisu sądowego od skargi, przychodzi stwierdzić, że sytuację materialną skarżącego należy rozpatrywać w kontekście zaistnienia przesłanek przyznania mu prawa pomocy w całości. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania Biorąc pod uwagę powyższe kryteria przyznawania prawa pomocy należy stwierdzić, że skarżący obecnie zasadniczo ma do dyspozycji kwotę ok. [...] euro z zasiłku, gdyż pozostała kwota 380 euro jest w całości przeznaczana na koszt mieszkania i ogrzewania. W przeliczeniu na walutę polską jest to [...] zł (przeliczenia dokonywane są według Tabeli A kursów średnich walut w NBP, nr 114/A/NBP/2018 z dnia 14 czerwca 2018 r., gdzie wartość 1 euro podano na 4,27 zł). Skarżący wskazał ponadto, że z tej kwoty 72 euro, czyli 307,44 zł wydaje na rachunki za prąd i telefon, oraz środki czystości i konserwację oraz wymianę sprzętu gospodarstwa domowego, zatem na zaspokojenie potrzeb życiowych, jak wyżywienie, lekarstwa, środki czystości, pozostaje mu miesięcznie około [...] zł. Kwota ta, w ocenie orzekającego, powoduje, że należy przyjąć, iż skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, szczególnie w sytuacji, gdy z uwagi na wiek i stan zdrowia ma on obecnie ograniczone możliwości zarobkowe, Jak już wyjaśniono skarżący został zwolniony od kosztów sądowych w części, postanowieniem z dnia 22 marca 2018 r., obecnie referendarz sądowy ocenił, iż skarżący wykazał, że zasługuje na przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, które już zostało mu przyznane i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Spełnia on, bowiem przesłankę z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznania prawa pomocy w częściowym zakresie, czyli, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku swojego utrzymania koniecznego. Skarżący jest osobą w wieku przedemerytalnym, ma aktualnie stałe dochody w wysokości przekraczającej wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę ustalonego w 2018 r. na kwotę brutto 2.100 zł, co daje netto 1.530 zł. (patrz: rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 12 września 2017 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2018 r. (Dz. U. z 2017 r., poz. 1747), Według natomiast, zachowującego aktualność, poglądu wyrażonego w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, dostępne na stronie internetowej https://cbois.nsa.gov.pl/cbois), przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane do osób charakteryzujących się ubóstwem, przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę." Skarżący natomiast otrzymuje [...] zł stałego zasiłku jest to, zatem kwota wyższa od kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę. Skarżący został już postanowieniem z 22 marca 2018 r. zwolniony z części kosztów sądowych, to jest z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi, wynoszącego 100 zł na podstawie § 2 ust. 1 pkt 6 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2003 r., Nr 221. poz. 2193, z późn. zm.). Na chwilę obecną skarżący jest zatem zobowiązany do zapłaty opłata kancelaryjnej 100 zł, obligatoryjnej w razie wnoszenia wniosku o sporządzenie uzasadnienie wyroku i potencjalnie 100 zł wpisu w przypadku wnoszenia skargi kasacyjnej. Koszty sądowe jakie zatem mogą łącznie obciążać skarżącego w sprawie zamykają się w kwocie 200 zł. Zdaniem referendarza sądowego sytuacja materialna skarżącego daje mu możliwość ich poniesienia bez uszczerbku jego utrzymania koniecznego. Skarżący ponadto może w razie zmiany jego sytuacji materialnej ponownie wnieść wniosek o przyznanie mu prawa pomocy, a wówczas w razie stwierdzenia, że ta uległa pogorszeniu, będzie to mogło spowodować przyznanie mu prawa pomocy w większym zakresie. Obecnie natomiast jak wskazano, skarżący ma stały dochód, który przekracza dochód minimalny w Polsce. Trudno więc przyjąć, że skarżący bez podjęcia jakichkolwiek starań zaoszczędzenia pieniędzy na opłaty sądowe ze swojej strony, będzie chciał przerzucić koszty postępowania w swojej sprawie na państwo. Instytucja prawa pomocy jest bowiem wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Dlatego też prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel jakichkolwiek źródeł W literaturze przedmiotu zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu (patrz. H. Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd prawa Publicznego 2007 r., nr 4, s. 36-39). Podkreślenia wymaga też, że skarżący dysponuje stałym źródłem dochodu z zasiłku socjalnego w [...], zatem nie grozi mu całkowite pozbawienie środków do życia. Z przedstawionych dokumentów i oświadczeń nie wynika, aby skarżący wydawał wszystkie dochody na niezbędne potrzeby życia codziennego. Prawo pomocy nie może być natomiast wykorzystywane, jako instrument ochrony własnych zasobów majątkowych, a obowiązkiem każdego skarżącego zasadniczo jest partycypowanie w kosztach sądowych (art. 199 P.p.s.a.). Odnośnie natomiast zarzutów skarżącego, że w [...] w jego sytuacji materialnej byłoby mu automatycznie przyznane prawo pomocy w całości, podobnie jak obywatelom innych krajów, mających nawet wyższe od niego świadczenia minimalne w swoich krajach, przychodzi zauważyć, iż referendarz sądowy zobowiązany jest orzekać w odniesieniu do realiów polskich. Nie może się, więc sugerować tym, że wobec różnic w poziomie życia w obu krajach, struktura kosztów utrzymania koniecznego może być inaczej postrzegana w orzecznictwie sądów polskich, niż w orzecznictwie sądów [...]. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 258 § 1 i 2 pkt 7 P.p.s.a., referendarz sądowy umorzył postępowania w zakresie zwolnienia skarżącego od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi, w pozostałym zakresie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowił dla niego adwokata z urzędu. Podsumowując należy uznać, że takie rozstrzygnięcie – w ocenie referendarza sądowego - powoduje dla skarżącego realne możliwości dalszego procedowania w sprawie i jest zasadniczo przyznaniem mu prawa pomocy, wprawdzie nie we wnioskowanym, ale jednak w przeważającym zakresie. Wobec powyższego orzeczono, jak w sentencji.