II SAB/Ol 86/14

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. P. na bezczynność "[...]" Koła Łowieckiego "[...]" w udzieleniu informacji publicznej postanawia odmówić zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych.

We wniosku z dnia "[...]", skarżący – S. P. wniósł o zwolnienie od wpisu od skargi w kwocie 100 zł. W odpowiedzi na wezwanie do złożenia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący przedłożył wniosek z dnia "[...]", w którym rozszerzając zakres pierwotnego wniosku, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych (rubryka nr 4). W uzasadnieniu podniósł, iż nie posiada wystarczających dochodów na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku w utrzymaniu i niezbędnych kosztach leczenia. W rubryce nr 6, w której należy wpisać osoby pozostające z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, skarżący wymienił żonę dopisując poniżej "rozłączność majątkowa". W kolejnych rubrykach (nr 7-8), w których należy podać stan majątkowy wnioskodawcy i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie, skarżący nie wykazał żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce nr 10, w której należy wpisać dochody miesięczne brutto wnioskodawcy i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, skarżący wskazał dochód własny z tytułu renty w kwocie "[...]" oraz z tytułu wynagrodzenia za pracę w kwocie "[...]", a także dochód żony z tytułu emerytury w kwocie "[...]". W rubryce nr 11, przeznaczonej do wskazania innych danych, które składający oświadczenie uważa za istotne, wpisał: "Zniesiona wspólnota majątkowa z żoną (...). (...). Żona nie łoży na moje potrzeby. (...)." W celu uzupełnienia informacji na temat sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącego, do akt niniejszej sprawy - ze sprawy o sygn. akt "[...]" - włączono m.in. kopie pism procesowych skarżącego wraz z załącznikami, złożonych w związku z toczącym się w tej sprawie postępowaniem w przedmiocie przyznania skarżącemu prawa pomocy. Z włączonych dokumentów wynika (k. 27 i k. 25-26), iż źródłami dochodu skarżącego są renta w kwocie "[...]" netto ("[...]" brutto) oraz wynagrodzenie za pracę w kwocie ok. "[...]" netto ("[...]"). Źródłami dochodu żony są natomiast emerytura w kwocie "[...]" netto (k. 27) oraz alimenty od skarżącego (k. 29). Od dnia "[...]" wysokość alimentów wynosi "[...]" (k. 40). Na poczet alimentów z renty skarżącego potrącona jest kwota "[...]" (k. 29 i k. 27). Dodatkowo skarżący i jego żona korzystają okresowo z pomocy syna (k. 29) np. na wykup leków, gdy ich koszt przekracza ich możliwości finansowe (co np. miało miejsce w "[...]", gdy łączna wartość faktur za leki wyniosła "[...]"). Koszty leczenia nie są stałe i zależą od tego jakie leki przepisze lekarz (k. 24). Skarżący podkreślił (k. 29), iż między nim, a jego żoną ustanowiona została notarialnie rozdzielność majątkowa. Dodał, iż wprawdzie przepisy nakazują wspieranie się małżonków jednak dotyczy to spraw niezbędnych dla utrzymania i życia. W konsekwencji żona nie musi i nie akceptuje "wydatków ponoszonych na rzecz ochrony przyrody czy niezbędnych dla ochrony interesu prawnego". Skarżący oświadczył również, iż nie ponosi kosztów związanych z zajmowaniem lokalu, w którym mieszka wspólnie z żoną. Dodał również, iż "na podstawie tych samych danych" sądy administracyjne wielokrotnie przyznawały mu prawo pomocy. Wskazać należy, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Prawo pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 ppsa zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z ich udziałem w sprawie, dlatego też powinno być przyznawane tylko gdy strona wiarygodnie wykaże, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. W tym też kontekście, nie bez znaczenia dla rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy pozostaje sytuacja materialna członków jej najbliższej rodziny, gdyż dzięki ich pomocy strona może przezwyciężyć własne trudności finansowe. Wskazać należy, iż obowiązek wzajemnej pomocy małżonków oraz przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli, znajduje umocowanie prawne w przepisach art. 23 i 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.), zaś w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych obowiązek ten rozciąga się również na prowadzenie postępowania sądowego i to niezależnie od łączącego małżonków ustroju majątkowego. Z obowiązku udzielania pomocy drugiemu małżonkowi, także w związku z prowadzeniem spraw sądowych, małżonków nie zwalnia zatem nawet rozdzielność majątkowa (tak np. w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 września 2005 r., sygn. akt I FZ 403/05, i z dnia 30 stycznia 2006 r., sygn. akt I FZ 650/05, niepubl.; por. też: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 marca 2013 r., sygn. akt I GZ 47/13, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle powyższego, stwierdzić należy, iż przy ocenie sytuacji materialnej skarżącego nie można pominąć sytuacji materialnej jego żony, z którą wspólnie mieszka. Mając to na uwadze wskazać należy, iż wysokość stałych miesięcznych dochodów skarżącego i jego żony wynosi łącznie - jak przyjąć należy w oparciu o oświadczenia skarżącego i przedłożone przez niego dokumenty - ok. "[...]" netto (renta: "[...]", wynagrodzenie za pracę: ok. "[...]", emerytura: "[...]", alimenty potrącane z renty: "[...]"). Stałe miesięczne dochody we wskazanej wysokości, umożliwiają natomiast poczynienie oszczędności, które mogłyby być przeznaczone - bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego żony - na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, które na obecnym etapie postępowania ograniczają się do wpisu od skargi w kwocie 100 zł, szczególnie, że budżet domowy skarżącego i jego żony nie jest obciążony wydatkami związanymi z opłatami mieszkaniowymi, zaś dzięki pomocy syna skarżący i jego żona są również w stanie zdobyć środki pieniężne na nagłe wydatki o ponadprzeciętnej wysokości, tak jak miało to miejsce w przypadku wydatków na leki. W warunkach niniejszej sprawy brak jest zatem podstaw do uznania, że uiszczenie przez skarżącego kosztów sądowych nastąpi z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niego i jego żony. Wprawdzie skarżący prowadzi obecnie kilka spraw przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie, lecz wskazać należy, iż w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych, strona wszczynając wiele postępowań sądowych powinna liczyć się z tym, że będzie się to wiązało z obowiązkiem ponoszenia określonych wydatków, dlatego też powinna poczynić oszczędności, które pozwoliłyby jej na ich pokrycie we własnym zakresie, szczególnie gdy wnoszone przez nią skargi nie dotyczą bezpośrednio jej interesu prawnego. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest bowiem ponoszenie kosztów postępowania przez strony, a przerzucenie tych kosztów na społeczeństwo jest możliwe tylko w szczególnie uzasadnionych okolicznościach (zob. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 kwietnia 2009 r., sygn. akt I OZ 304/09, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze przedmiot prowadzonych przez skarżącego spraw za Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie dodać natomiast można, iż: "wniesiona skarga dotyczy sprawy z zakresu informacji publicznej i nie dotyczy bezpośrednio skarżącego. Skarżący ma prawo do żądania udzielenia informacji publicznej, podobnie jak ma prawo do sądu. Jeżeli jednak wnoszone skargi nie dotyczą bezpośrednio jego interesu prawnego, to powinien on poczynić oszczędności, które pozwoliłyby mu na pokrycie kosztów sądowych we własnym zakresie. Jednocześnie należy wskazać, iż większość spraw tego rodzaju nie jest związana z żadnym terminem materialnym ani też procesowym i może być wniesiona w każdym czasie. Istnieje zatem możliwość takiego rozłożenia ponoszonych wydatków w czasie, aby zgromadzić odpowiednie środki pieniężne na uiszczenie kosztów sądowych w danej sprawie" (tak np. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w postanowieniach z dnia 10 maja 2010 r., sygn. akt II SA/Ol 165/10, i z dnia 31 maja 2011 r., sygn. akt II SAB/Ol 26/11, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć również należy, iż w sprawach prowadzonych przez skarżącego przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie toczą się aktualnie postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy, co oznacza, że skarżący ma czas, aby czyniąc oszczędności w wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania zgromadzić środki pieniężne, które mogłyby być przeznaczone na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie oraz w innych, w których będzie to konieczne. Na zakończenie, zauważyć należy, iż fakt, że skarżącemu w sprawach prowadzonych przed innymi sądami administracyjnymi przyznawane było prawo pomocy, nie oznacza, iż musi być ono przyznane również w sprawie niniejszej. Każda sprawa wniesiona do sądu jest bowiem sprawą indywidualną i w oparciu o jej aktualny stan podlega odrębnemu rozpoznaniu. W konsekwencji, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.