II SAB/Ol 75/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku radcy prawnego A. G.-H. o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w sprawie ze skargi M. W. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w sprawie przyznania zasiłku stałego postanawia: 1) przyznać od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na rzecz radcy prawnego A. G.-H. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych powiększoną o należny podatek VAT, tytułem wynagrodzenia za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia zażalenia; 2) odmówić uwzględnienia wniosku w pozostałym zakresie.

Po odrzuceniu skargi, na rzecz skarżącej ustanowiony został na zasadzie prawa pomocy radca prawny. 19 lutego 2018 r. Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w "[...]" wyznaczyła do pełnienia tej funkcji A.G.-H. 5 marca 2018 r. do Sądu wpłynęła jego opinia "w sprawie bezprzedmiotowości wniesienia zażalenia na postanowienie" o odrzuceniu skargi. Pełnomocnik zawarł w niej wniosek o "zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej (...), tj. 150% stawki określonej w stosownym rozdziale" wraz z oświadczeniem, iż opłata nie została zapłacona w całości lub w części. W uzasadnieniu stwierdził, iż "ustalenie opłaty nastąpiło z uwzględnieniem: 1. stopnia zawiłości sprawy, 2. nakładu pracy 12 h, 3. czasu poświęconego na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, 4. czynności podjętych w sprawie, w tym sporządzenia pism procesowych i do skarżącej, 5. trybu i czasu prowadzenia sprawy, obszerności zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym akt MOPS, 6. dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów o znacznym stopniu skomplikowania i obszerności, w tym akt MOPS." Podsumowując załączone "wyliczenie koniecznych i uzasadnionych kosztów prowadzonej sprawy oraz wykazanie czasu poświęconego na prowadzenie sprawy", wnioskodawca stwierdził, że niezbędny czas jego pracy wyniósł 12 godzin, a niezbędne, udokumentowane wydatki - 24,15 zł. Wymienione w ww. załączniku czynności to: "sporządzenie pisma o udostępnienie akt, założenie akt sprawy, zamieszczenie informacji w rejestrach kancelarii"; "przejazd z siedziby kancelarii do sądu i z powrotem" ("zapoznanie się z aktami sprawy"); "rozpoznawanie sprawy"; "przejazd z siedziby kancelarii do poczty i z powrotem" ("zawiadomienie strony postępowania o wyznaczeniu przez OIRP do prowadzenia sprawy"); "przejazd z siedziby kancelarii do poczty i z powrotem" ("nadanie listu do sądu)"; "sporządzenie pism w sprawie". Uwzględnione zostały również "koszty związane z drukowaniem pism dla sądu i reprezentowanego, pomocnicze wydruki, w tym akty prawne, orzecznictwo sądowe, komentarze" oraz "koszty administracyjne prowadzonej sprawy związane z materiałami biurowymi, zużycie energii elektrycznej". Odnośnie wyliczenia kosztów przejazdów przedstawiona została kopia dowodu rejestracyjnego pojazdu oraz internetowe wydruki tras przejazdu. Podstawą rozpatrzenia wniosku jest art. 250 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; w skr.: p.p.s.a.), stanowiący, iż wyznaczony radca prawny otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności radców prawnych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Stosownie do § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1715 ze zm.), zwanego dalej rozporządzeniem, koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują opłatę ustaloną zgodnie z przepisami rozporządzenia oraz niezbędne i udokumentowane wydatki radcy prawnego ustanowionego z urzędu. Zgodnie z § 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia, opłatę ustala się w wysokości określonej w rozdziałach 2-4, przy czym nie może ona przekraczać wartości przedmiotu sprawy. Ustalenie opłaty w wysokości wyższej niż określona w ust. 1, a nieprzekraczającej 150% opłat określonych w rozdziałach 2-4, następuje z uwzględnieniem: 1) nakładu pracy radcy prawnego, w szczególności czasu poświęconego na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczby stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjętych w sprawie, w tym czynności podjętych w celu polubownego rozwiązania sporu, również przed wniesieniem pozwu; 2) wartości przedmiotu sprawy; 3) wkładu radcy prawnego w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie; 4) stopnia zawiłości sprawy, w szczególności trybu i czasu prowadzenia sprawy, obszerności zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego lub biegłych sądowych, dowodu z zeznań świadków, dowodu z dokumentów o znacznym stopniu skomplikowania i obszerności. Opłatę, o której mowa w ust. 1 i 2, podwyższa się o kwotę podatku od towarów i usług wyliczoną według stawki podatku obowiązującej dla tego rodzaju czynności na podstawie przepisów o podatku od towarów i usług (§ 4 ust. 3 rozporządzenia). W niniejszym przypadku pomoc prawna z urzędu, o przyznanie kosztów której zwrócił się wyznaczony radca prawny, mieściła się w ramach postępowania zażaleniowego, kończąc się wydaniem opinii o braku podstaw do wniesienia zażalenia na postanowienie z 30 listopada 2017 r. Zgodnie z § 21 ust. 1 pkt 2 lit. d rozporządzenia, stawka minimalna w postępowaniu zażaleniowym wynosi 120 zł. Postulat ustalenia opłaty w wyższej wysokości uznano za niezasadny. Postanowienie o odrzuceniu skargi, którego dotyczy opinia, wydane zostało z powodu nieusunięcia braków formalnych skargi - niesprecyzowania przez skarżącą przedmiotu postępowania, którego niezakończenie zarzuciła ona organowi. Przedmiotowa opinia, której wydanie poprzedziła jedna wizyta substytuta w Sądzie, sprowadziła się do przytoczenia krótkiego w takim przypadku uzasadnienia orzeczenia i stwierdzenia, iż nie sposób się z nim nie zgodzić. Utrzymywanie w takim razie, że sprawa była w jakimkolwiek stopniu zawiła, czy wymagała zwiększonego nakładu pracy ze strony pełnomocnika jest niezrozumiałe. Poprzestanie na ocenie formalnoprawnej podstawy rozstrzygnięcia nie wymagało analizy materiału dowodowego zgormadzonego w postępowaniu administracyjnym ani "dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu z dokumentów o znacznym stopniu skomplikowania i obszerności". W kwestii zwrotu kosztów przejazdów orzekający przychylił się do stanowiska wyrażanego przez Naczelny Sąd Administracyjny. Między innym w postanowieniu z 11 lutego 2014 r. (sygn. akt II FSK 2943/11; orzeczenia.nsa.gov.pl) wskazano, iż art. 250 p.p.s.a., stanowiący generalną regułę, w myśl której wymienionym w tym unormowaniu pełnomocnikom należy się wynagrodzenie za nieopłaconą pomoc prawną świadczoną z urzędu, nie zawiera postanowień dotyczących zasad orzekania w tej materii. Stąd też uzasadnione wydaje się sięgnięcie w tym zakresie do regulacji mających za przedmiot orzekanie o kosztach postępowania. Wniosek taki wspiera fakt, że wynagrodzenie fachowego pełnomocnika wchodzi w zakres kosztów postępowania - o czym przesądza art. 205 § 2 p.p.s.a. Zatem per analogiam taki sam status posiadać musi wydatek ponoszony przez Skarb Państwa w zastępstwie za stronę korzystającą z prawa pomocy. W świetle powyższego punktem wyjścia dla ustalenia składników wynagrodzenia pozostaje regulacja zawarta w art. 205 § 2 p.p.s.a. Z przepisu tego wynika natomiast, że do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika zalicza się jego wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego profesjonalnego pełnomocnika, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. Zgodnie zaś z § 3 art. 205 p.p.s.a. przysługujące stronie należności z tytułu kosztów przejazdów oraz utraconego zarobku lub dochodu ustala się i wypłaca według zasad określonych w przepisach działu 2 tytułu III ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 300). W świetle jej unormowań (art. 85 ust. 1 w zw. z art. 91), stronie przysługuje zwrot kosztów podróży - z miejsca zamieszkania do miejsca wykonywania czynności sądowej na wezwanie sądu - w wysokości rzeczywiście poniesionych, racjonalnych i celowych kosztów przejazdu własnym samochodem lub innym odpowiednim środkiem transportu. Oznacza to, że tylko w sytuacji gdy sąd w celu dokładniejszego wyjaśnienia sprawy zarządzi stawienie się strony lub pełnomocnika na podstawie art. 91 § 3 p.p.s.a. możliwe jest wnioskowanie o zwrot kosztów podróży, na co wielokrotnie zwracano uwagę w orzecznictwie sądów administracyjnych. Stanowisko takie znalazło też wyraz w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 stycznia 2017 r. (sygn. akt I OZ 40/17), wydanym w wyniku rozpatrzenia zażalenia radcy prawnego A.H. na pkt. II wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 24 listopada 2016 r. (sygn. akt II SAB/Ol 36/16). Odniesiono się w nim również do szeroko rozumianych kosztów korespondencji z Sądem i stroną, stwierdzając, iż w orzecznictwie uznaje się w sposób jednoznaczny, iż regulacja zawarta w art. 205 § 2 p.p.s.a. ma charakter wyczerpujący, a zatem przedstawiony katalog kosztów niezbędnych nie może być rozszerzany na wydatki inne, w tym drobne i zwykle występujące przy okazji procesu sądowego. Wobec powyższego, w oparciu o art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.