II SAB/Ol 72/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. K. o ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi A. K. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie przez Przewodniczącego Powiatowej Komisji Lekarskiej w "[...]" postępowania w sprawie zmiany kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej postanawia odmówić ustanowienia dla skarżącego radcy prawnego.

Wyrokiem z dnia 19 listopada 2013 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę A. K. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie przez Przewodniczącego Powiatowej Komisji Lekarskiej w "[...]" postępowania w sprawie zmiany kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej. We wniosku z dnia 22 kwietnia 2014 r., złożonym na urzędowym formularzu, skarżący, ujawniając zamiar złożenia skargi kasacyjnej od przedmiotowego wyroku, wniósł o ustanowienie radcy prawnego. Podniósł, iż nie jest w stanie pokryć "kosztów wnioskowanej pomocy bez uszczerbku w swoim utrzymaniu i bycie, bowiem (...) nie posiada jakiegokolwiek majątku ani oszczędności, przedmiotów wartościowych." Z informacji zawartych we wniosku wynika, iż miesięczny dochód skarżącego ze stosunku pracy wynosi "[...]" brutto ("[...]" netto). Skarżący wskazał, iż "prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, co (...) przyczynia się do generowania o wiele wyższych kosztów utrzymania niż osób (...) łożących wspólnie na to utrzymanie". Podniósł, iż "wydatkuje obecnie całą kwotę (...) wynagrodzenia" i przedstawił ponoszone wydatki miesięczne: opłaty za "lokum mieszkalne celem w nim zamieszkiwania" – ok. "[...]", "czesne uczelniane" – "[...]", komunikacja miejska – ok. "[...]", obiady w stołówkach (stwierdził, iż nie ma warunków do ich samodzielnego przygotowywania w wynajmowanym "lokum") – ok. "[...]", pozostałe posiłki – ok. "[...]", telefon – ok. "[...]", środki czystości – ok. "[...]", kontakty z rodziną – ok. "[...]", grupowe ubezpieczenie pracownicze – "[...]". Wskazał, iż z jego wynagrodzenia potrącana jest ponadto kwota "[...]" na spłatę zaciągniętej w "[...]" pożyczki. Mając na uwadze powyższe, skarżący stwierdził, iż przy zarobkach "na rękę" w kwocie "[...]" "obecnie obiektywnie nie ma faktycznych możliwości poniesienia pełnych kosztów wnioskowanej pomocy (...) i to szczególnie, gdy (...) jest zmuszony też (...) ponieść wydatki (...) w sprawie sądowej (...) o sygn. akt "[...]"". Zgodnie z art. 262 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, a do kategorii takich stron należy skarżący, odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ppsa, ustanowienie radcy prawnego następuje, jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny Z uwagi na ustawowe zwolnienie skarżącego od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, koszty związane z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika stanowią w warunkach niniejszej sprawy jedyne koszty, do których poniesienia zobowiązany jest skarżący w związku z zamiarem wniesienia skargi kasacyjnej. Rozpoznawany obecnie wniosek o ustanowienie radcy prawnego jest kolejnym wnioskiem skarżącego o ustanowienie zawodowego pełnomocnika złożonym w niniejszej sprawie. Postanowieniem z dnia 12 lutego 2014 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, po rozpoznaniu wniosku skarżącego z dnia 16 grudnia 2013 r., odmówił ustanowienia dla niego adwokata. W ocenie Sądu, dochód skarżącego umożliwia poczynienie oszczędności niezbędnych do ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Sąd zauważył, że skarżący jest osobą samodzielnie prowadzącą gospodarstwo domowe, a więc jego wydatki koncentrują się wyłącznie na jego osobie. Nie ma on na utrzymaniu rodziny, w tym dzieci. Dochód jaki otrzymuje z tytułu wynagrodzenia nie jest najniższy, przewyższa bowiem kwotę minimalnego wynagrodzenia za pracę. W ocenie Sądu, analiza struktury wydatków skarżącego prowadzi do twierdzenia, że ma on możliwość poczynienia oszczędności w celu sfinansowania kosztów związanych ze sporządzeniem skargi kasacyjnej. Postanowieniem z dnia 20 marca 2014 r., sygn. akt II OZ 263/14, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącego na wskazane wyżej postanowienie Sądu I instancji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżący nie wykazał, by nie mógł ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny, a zatem przyznanie mu profesjonalnej pomocy prawnej uznał za niezasadne. Sąd ten wskazał, iż skarżący posiada stały, przewyższający wynagrodzenie minimalne dochód, nie posiada zobowiązań wobec członków rodziny (alimenty) ani wobec instytucji finansowych (pożyczki, kredyty). Stan jego zdrowia nie wymaga stałych, wysokich nakładów finansowych, jak u osób wymagających stałej opieki lekarskiej. Sam skarżący wskazuje, że potrafi gospodarować racjonalnie posiadanymi środkami. Sąd uznał zatem, że w tych okolicznościach możliwe jest pozyskanie przez niego środków na usługi adwokackie np. w postaci pożyczki. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził ponadto, iż podnoszone przez skarżącego kwestie związane z udziałem w innym postępowaniu sądowym nie mają znaczenia, bowiem koszty te nie są kosztami, które mieszczą się w kategorii kosztów niezbędnych do utrzymania. Wszczynając postępowanie sądowe, czy administracyjne skarżący powinien był liczyć się z faktem, że wiążą się one z koniecznością ponoszenia określonych kosztów i zabezpieczyć środki na ten cel. Przyjęcie odmiennej interpretacji oznaczałoby przerzucenie na Skarb Państwa całości kosztów ponoszonych przez skarżącego w związku z uczestnictwem we wszczętych z jego inicjatywy postępowaniach sądowych i administracyjnych. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż skarżący, składając kolejny wniosek o ustanowienie zawodowego pełnomocnika – obecnie radcy prawnego, nie wykazał, że w jego sytuacji rodzinnej i/lub materialnej zaszły zmiany, które aktualnie uzasadniają przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zauważyć należy, iż wysokość zarówno dochodu skarżącego, jak i jego wydatków, utrzymuje się generalnie na podobnym co poprzednio poziomie. W poprzednim wniosku skarżący wykazał dochód w kwocie "[...]" brutto ("[...]" netto) oraz stałe wydatki: na wynajęcie "lokum", "czesne uczelniane", przejazdy, obiady w stołówkach, śniadania i kolacje, telefon, środki czystości oraz kontakty z rodziną w łącznej kwocie ok. "[...]". Obecnie, skarżący wykazał dochód w kwocie "[...]" brutto ("[...]" netto, "[...]" "do reki" po potraceniu kwoty "[...]" z tytułu grupowego ubezpieczenia pracowniczego i kwoty "[...]" z tytułu spłaty pożyczki) oraz wydatki na wskazane jak poprzednio cele w łącznej kwocie ok. "[...]". W przedstawionej sytuacji, stwierdzić zatem należy, iż stanowisko Sądów administracyjnych co do zdolności płatniczych skarżącego wyrażone w niniejszej sprawie zachowuje aktualność. Zauważyć należy, iż strony zobowiązane są co do zasady do ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie (art. 199 ppsa). Prawo pomocy, zwane potocznie prawem ubogich, stanowi natomiast instytucję wyjątkową i z tego też powodu, powinno być przyznawane wyłącznie, gdy strona istotnie nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. W konsekwencji, jeżeli strona ma środki majątkowe, a w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę, bądź też posiada majątek, szczególnie nieruchomości, to powinna partycypować w kosztach postępowania (zob. M. Niezgódka-Medek, [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, s. 725-728 i powołane tam orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego). W niniejszej sprawie, jak wynika ze złożonego wniosku skarżący dysponuje stałym miesięcznym dochodem w kwocie przekraczającej kwotę minimalnego wynagrodzenia za pracę, a to jak przyjąć należy umożliwia, przy rozsądnym gospodarowaniu, nie tylko zabezpieczenie środków na niezbędne koszty jego utrzymania, ale również poczynienie pewnych oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na pokrycie kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika. Wprawdzie skarżący wykazał obecnie dodatkowe wydatki: na grupowe ubezpieczenie pracownicze w kwocie "[...]" oraz na spłatę pożyczki w kwocie "[...]", lecz wskazać należy, że grupowe ubezpieczenie pracownicze nie należy do ubezpieczeń obowiązkowych, zaś spłata pożyczki zaciągniętej w "[...]", a zatem już po wydaniu wyroku, świadczy, że skarżący już wówczas dysponował środkami pieniężnymi, które mógł przeznaczyć na ustanowienie zawodowego pełnomocnika. Przeznaczenie tych środków na inny cel i spłata zaciągniętej na ten cel pożyczki nie może uzasadniać obecnie ustanowienia dla skarżącego zawodowego pełnomocnika. Dodatkowo zauważyć należy, iż skoro skarżący zaciągnął przedmiotową pożyczkę w "[...]" na okres "[...]" to można przypuszczać, że rozpoczął jej spłatę już w czasie, gdy toczyło się postępowanie w sprawie ustanowienia dla niego adwokata. W świetle powyższego, stwierdzić należy, że w warunkach niniejszej sprawy brak jest podstaw do uznania, że od czasu wskazanych wyżej postanowień Sądów administracyjnych nastąpiła zmiana okoliczności sprawy uzasadniająca ustanowienie dla skarżącego radcy prawnego. W konsekwencji, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.