II SAB/Ol 123/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Beata Jezielska Sędziowie sędzia WSA Piotr Chybicki asesor WSA Grzegorz Klimek (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 4 listopada 2025 r. sprawy ze skargi S. K. na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w rozpoznaniu odwołania dotyczącego przyznania świadczenia "Aktywny Rodzic" I. umarza postępowanie sądowe w zakresie bezczynności organu; II. stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa.

Wnioskiem z 5 lutego 2025 r. S. K. (skarżąca, strona) zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (organ) o przyznanie świadczenia "aktywni rodzice w pracy" na dziecko V. K. Decyzją z 31 marca 2025 r. organ, powołując się na art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka - "Aktywny rodzic" (Dz. U. z 2024 r. poz. 858), odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia wskazując, że na podstawie danych zgromadzonych na koncie ubezpieczonej w ZUS ustalono, że miesięczna podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe jest niższa od minimalnej podstawy wymiaru składek wymaganej dla celów nabycia prawa do świadczenia. Od powyższej decyzji skarżąca w dniu 2 kwietnia 2025 r. złożyła odwołanie podnosząc, że opłaca składki na ubezpieczenie emerytalno-rentowe zgodnie z obowiązującymi przepisami. Następnie w dniu 22 lipca 2025 r. skarżąca złożyła ponaglenie w sprawie braku rozpatrzenia odwołania. W dniu 3 września 2025 r. skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na bezczynność organu żądając stwierdzenia, że ZUS pozostaje w bezczynności oraz zobowiązanie organu do załatwienia sprawy w terminie wskazanym przez Sąd. Decyzją z 11 września 2025 r., po rozpatrzeniu odwołania, organ utrzymał w całości w mocy własną decyzję z 31 marca 2025 r. wskazując na zawartą w niej argumentację. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie ewentualnie umorzenie postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 pkt 8 i 9 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 – p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. brak efektywnych działań administracji publicznej w sytuacji, gdy obowiązujące przepisy nakładają na jej organy obowiązek załatwienia sprawy administracyjnej w określonym czasie i w określonej formie. Z treści ww. przepisów wynika, że zaskarżalna opieszałość organu administracji w procedowaniu może przybrać dwie postaci: bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. W niniejszej sprawie tytuł wniesionej skargi wskazuje, że jej przedmiotem jest bezczynność organu odwoławczego w rozpoznaniu odwołania. W myśl art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie Sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). W świetle art. 53 § 2b p.p.s.a. szczególnym formalnym wymogiem dla skutecznego wniesienia skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest to, aby została ona poprzedzona ponagleniem skierowanym do właściwego organu. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że strona wniosła wymagane ponaglenie – pismem z dnia 22 lipca 2025 r. Przesłanką dopuszczalności skargi do sądu jest wykorzystanie na drodze administracyjnej prawa ponaglenia przez jego wniesienie do organu prowadzącego postępowanie w sprawie, nie jest natomiast ograniczona jego rozpoznaniem (por. Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz do art. 37, pod red. J. Borkowski, B. Adamiak 2024, wyd. CH Beck). Powyższa przesłanka normatywna została w niniejszej sprawie spełniona. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie definiuje pojęcia "bezczynność". Jednakże, zarówno doktryna, jak i orzecznictwo sądów administracyjnych są zgodne, że z bezczynnością organu mamy do czynienia wówczas, gdy - w ustalonym przepisami terminie - organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub innego aktu, albo nie podjął stosownej czynności materialnej. Dla oceny zasadności skargi na bezczynność nie ma przy tym znaczenia okoliczność, z jakich powodów określony akt nie został podjęty lub czynność dokonana, a w szczególności, czy bezczynność została spowodowana zawinionym albo też niezawinionym opóźnieniem organu, czy też wiąże się z jego przeświadczeniem, że stosowny akt lub czynność w ogóle nie powinny zostać wydane/dokonane. Nie można zapominać, że jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego, wyrażoną w art. 12 § 1 i 2 k.p.a., jest zasada jego szybkości. Istota tej zasady sprowadza się do konstatacji, że organy administracji publicznej powinny działać w sprawie nie tylko wnikliwie, ale i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Zwłaszcza sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji czy wyjaśnień, powinny być załatwione niezwłocznie. Wskazać należy, że art. 35 § 1-3 k.p.a. stanowi rozwinięcie w/w zasady, zobowiązując organy administracji publicznej do załatwienia sprawy bez zbędnej zwłoki. Wymaga podkreślenia, że - zgodnie z powołanym przepisem - niezwłocznie winny być załatwione sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Natomiast załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego winno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. W ocenie Sądu - w realiach rozpoznawanej sprawy - mamy do czynienia z tak rozumianą bezczynnością organu. Materiał dowodowy sprawy potwierdza, że po otrzymaniu odwołania od decyzji odmawiającej przyznania wnioskowanego świadczenia w dniu 2 kwietnia 2025 r. i po otrzymaniu w dniu 22 lipca 2025 r. ponaglenia, organ dopiero po wniesieniu skargi do Sądu w dniu 11 września wydał decyzję. Odwołanie zostało rozpoznane po upływie 5 miesięcy od jego złożenia, a więc z przekroczeniem terminów przewidzianych w k.p.a. Powyższe dowodzi, że skarga na bezczynność organu w przedmiocie rozpoznania odwołania skarżącej okazała się uzasadniona. Zdaniem Sądu - opisany w skardze i wynikający z akt administracyjnych sprawy - sposób postępowania organu odwoławczego w sprawie zainicjowanej odwołaniem skarżącej nie zasługuje na akceptację. Niedopuszczalna jest bowiem sytuacja, w której organ administracji rozpoznaje odwołanie dopiero po upływie 5 miesięcy. Powyższe stanowi, że wystąpiła oczywista bezczynność organu, stanowiąca naruszenie zasad i terminów określonych w art. 8, art. 12, art. 35 i art. 36 k.p.a. Biorąc zaś pod uwagę czas trwania postępowania i stosunek organu do strony, Sąd uznał (pkt II sentencji wyroku), że bezczynność organu w prowadzonym postępowaniu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, przez które należy rozumieć oczywiste naruszenie obowiązku wynikającego z przepisów prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się, że rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Kwalifikacja naruszenia, jako rażące, musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Podkreśla się także, że dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne. Ponadto, rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach musi być w oczywisty sposób pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia. W rozpatrywanej sprawie nie wystąpiło znaczne przekroczenie ustawowych terminów załatwienia sprawy. Chociaż organ pozostawał bezczynny przez okres 5 miesięcy w rozpoznaniu odwołania, to w tym czasie zgromadził niezbędny materiał dowodowy i prowadził postępowanie wyjaśniające (zakończone 18 sierpnia 2025 r. – interwencja z CKK) co do podnoszonej przez stronę kwestii odpowiedniego wymiaru składek i odprowadzania ich w wymaganej wysokości. Bezczynność w załatwieniu wniosku skarżącej nie nosi więc charakter rażącego naruszenia prawa. Z uwagi na fakt, że organ odwoławczy wydał w sprawie decyzję, Sąd nie zobowiązywał organu do załatwienia odwołania i umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania organu do załatwienia odwołania strony z uwagi na brak możliwości zastosowania przez sąd trybu przewidzianego w art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Stosownie do uchwały składu siedmiu sędziów NSA z dnia 26 listopada 2008 r., I OPS 6/08 (CBOSA), przepis art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. ma zastosowanie także w przypadku, gdy po wniesieniu skargi na bezczynność organu - w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1 - 4a p.p.s.a. - organ wyda akt lub dokona czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, co do których pozostawał w bezczynności. Wobec załatwienia sprawy przed rozpoznaniem skargi, odpadła przesłanka wydania orzeczenia na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Wobec powyższego należało - na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. - orzec o umorzeniu postępowania w zakresie bezczynności organu (pkt I sentencji wyroku). Z przedstawionych wyżej względów, Sąd - na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 i art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. - orzekł jak w pkt I - II sentencji wyroku.