II SAB/Ol 11/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Jezielska po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2017r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A K od postanowienia Starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 31 maja 2017r. sygn. akt II SAB/Ol 11/17 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi A K na bezczynność Starosty M w udostępnieniu informacji publicznej postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Wyrokiem z dnia 9 maja 2017r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uwzględnił skargę A K na bezczynność Starosty M w udostępnieniu informacji publicznej, zobowiązując organ do rozpoznania wniosku skarżącego oraz stwierdził, że bezczynność organu nie miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa i nie wymierzył grzywny organowi. W dniu "[...]"r. do tut. Sądu wpłynął wniosek skarżącego, złożony na urzędowym formularzu PPF, w którym skarżący wniósł o zwrot uiszczonego wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Wyjaśnił, że wpis ten uiścił po otrzymaniu wezwania, a w wezwaniu tym brak było informacji o terminie, w jakim powinien wystąpić o jego zwrot w przypadku wygrania sprawy i sądził, że z regulacji prawnych wynika, że koszty ponosi strona przegrywająca. W związku z powyższym zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału II z dnia 15 maja 2017r. skarżący został wezwany do wskazania, czy jego żądanie rzeczywiście dotyczy przyznania prawa pomocy, czy też zwrotu uiszczonego wpisu od skargi. W terminie do udzielenia odpowiedzi na to wezwanie skarżący ponownie nadesłał urzędowy formularz (PPPr), w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i podał, że jako osoba fizyczna ma prawo do informacji publicznej. Skoro zaś Sąd przyznał mu rację, to koszty sprawy powinien ponieść przegrany. Postanowieniem z dnia 31 maja 2017r. Starszy referendarz sądowy umorzył postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podano, że zgodnie z art. 243 § 1 zd. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wskazano, że celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu podmiotom, którym sytuacja materialna uniemożliwia pokrycie wymaganych kosztów postepowania. Przy czym zwolnienie od kosztów sądowych nie działa wstecz, lecz "na przyszłość" – dotyczy bowiem kosztów wymaganych na danym etapie postępowania i potencjalnych kosztów przyszłych. W związku z tym wyjaśniono, że na skutek wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, złożonego po wydaniu wyroku, nie jest możliwe uzyskanie – w ramach instytucji prawa pomocy – zwrotu uiszczonego wpisu od skargi. Zatem merytoryczne rozpoznanie wniosku skarżącego (złożonego na formularzu PPF, a następnie powtórzonego na formularzu PPPr) jest zbędne. Skoro bowiem zwolnienie od kosztów sądowych nie obejmuje kosztów opłaconych przed złożeniem wniosku, zaś wniosek skarżącego dotyczy wyłącznie kosztów już uiszczonych, to zbędne było wzywanie skarżącego do uzupełnienia braków formalnych złożonego przez niego wniosku. Natomiast zgodnie z art. 249a p.p.s.a., jeżeli rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Wyjaśniono ponadto, że w świetle art. 210 § 1 zd. 1 p.p.s.a., wniosek o przyznanie należnych kosztów strona powinna zgłosić najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia pod rygorem utraty uprawnienia do żądania zwrotu tych kosztów, a pouczenie o skutkach niezgłoszenia wniosku w powyższym terminie zawarte zostało w zawiadomieniu o rozprawie (pkt 7 pouczenia). Od postanowienie tego sprzeciw złożył A K, podnosząc ze jest ono dla niego krzywdzące, nie zgadza się z jego treścią i żąda zwrotu 100 zł. Podniósł, że w wezwaniu nie napisano, w jakim momencie ma się ubiegać o zwrot wpisu, a skoro Sąd się pomylił, przysyłając mu propozycję złożenia wniosku, to powinien ponieść konsekwencje i zwrócić mu wpis. Ponadto to Sąd na rozprawie winien podnieść kwestię zwrotu kosztów, które poniósł skarżący. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 259 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Rozpoznając sprzeciw, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (art. 260 § 1 p.p.s.a.). Przede wszystkim wskazać, że nie ulega wątpliwości, że wniosek skarżącego dotyczy zwolnienia go od kosztów uiszczonego wpisu w kwocie 100 zł, które zostały już poniesione. Jak słusznie jednak wskazano w uzasadnieniu postanowienia będącego przedmiotem sprzeciwu zwolnienie od kosztów może działać tylko na przyszłość. Zatem może dotyczyć wyłącznie kosztów jeszcze nieuiszczonych. Skoro zaś strona żąda zwrotu uiszczonego wpisu, to postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest zbędne i z mocy art. 249a p.p.s.a. podlega umorzeniu. Należy przy tym wyjaśnić, że po złożeniu przez skarżącego w dniu "[...]"r. wniosku na formularzu urzędowym przeznaczonym do składania wniosków o przyznanie prawa pomocy skarżący został wezwany do podania, czy jego wniosek rzeczywiście dotyczy prawa pomocy, czy też zwrotu uiszczonego wpisu od skargi. W odpowiedzi skarżący nadesłał kolejny formularz urzędowy przeznaczony do składania wniosków o przyznanie prawa pomocy, w którym podtrzymał swój wniosek o zwolnienie od kosztów poniesionych w związku ze skargą. Dlatego też zarówno Referendarz sadowy, jak i Sąd musiał rozpoznać jego wniosek w trybie prawa pomocy. Odnosząc się natomiast do zarzutów skarżącego, że nie został poinformowany o tym, kiedy powinien zwrócić się o zwrot uiszczonego wpisu wskazać należy, że pouczenie takie skarżący otrzymuje nie w momencie doręczenia wezwania do uiszczenia wpisu, lecz w zawiadomieniu o terminie rozprawy. W zawiadomieniu o terminie rozprawy z dnia 12 kwietnia 2017r., skierowanym do skarżącego i odebranym przez niego w dniu "[...]"r., w pkt 7 podano, że stosownie do art. 210 § 1 p.p.s.a. strona traci uprawnienie żądania zwrotu kosztów, jeżeli najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia nie zgłosi wniosku o przyznanie należnych kosztów. Nawet zatem w przypadku uwzględnienia skargi przez Sąd na rozprawie, zwrot kosztów postępowania może być zasądzony wyłącznie na wniosek skarżącego. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 249a i p.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.