II SAB/Lu 37/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Anna Strzelec Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 maja 2023 r. sprawy ze skargi T. W. na bezczynność Wójta Gminy Niemce w przedmiocie wykonania usług opiekuńczych I. oddala skargę; II. przyznaje radcy prawnemu M. K. R. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 590,40 zł (pięćset dziewięćdziesiąt złotych i czterdzieści groszy), w tym 110,40 zł sto dziesięć złotych i czterdzieści groszy) z tytułu podatku od towarów i usług.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 2 lutego 2023 r. T. W. (dalej powoływany jako "skarżąca", "strona") zaskarżyła bezczynność Wójta Gminy Niemce polegającą na niewykonaniu decyzji Wójta Gminy Niemce z dnia 9 sierpnia 2022 r. nr OPS 4530/2/2022 - w okresie od dnia 1 lipca 2022 r. do dnia 31 stycznia 2023 r. oraz decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 5 września 2022 r. nr SKO.41/3639/OS/2022 – w okresie od dnia 24 sierpnia 2022 r. do 23 września 2022 r. W skardze skarżąca zarzuciła, że organ nie wykonał obowiązku świadczenia usług opiekuńczych przyznanych ww. decyzjami oraz podkreśliła, że organ obarcza ją załatwieniem opiekunki do świadczenia usług, która zawrze umowę z OPS Niemce. W odpowiedzi na skargę Wójt Gminy Niemce wniósł o oddalenie skargi lub jej odrzucenie, przedstawiając dotychczasowy przebieg postępowania. Z odpowiedzi na skargę oraz akt sprawy wynika, że w dniu 20 czerwca 2022 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej w Niemcach wpłynął wniosek T. W. z dnia 19 czerwca 2022 r. o przyznanie świadczenia w postaci usług opiekuńczych pkt 2. Ośrodek Pomocy Społecznej w Niemcach w toku postępowania zwrócił się pismem z dnia 4 lipca 2022 r. (doręczonym w dniu 7 lipca 2022 r.) o dostarczenie informacji o jej aktualnej sytuacji rodzinnej, materialnej i zdrowotnej. W dniu 21 lipca 2022 r. skarżąca przedłożyła informację wraz z załącznikami. Następnie pismem z dnia 1 sierpnia 2022 r. strona złożyła ponaglenie w sprawie rozpatrzenia pkt. II wniosku z dnia 20 czerwca 2022 r. Decyzją z 5 sierpnia 2022 r. T. W. zostały przyznane specjalistyczne usługi opiekuńcze i w związku z tym, w dniu 8 sierpnia 2022 r. zgłosiła się do skarżącej opiekunka w celu dokonania ustaleń dotyczących podjęcia pracy zarówno na rzecz strony oraz jej męża. Rozmowa została przeprowadzona ze Z. W., który wyprosił opiekunkę z domu. Na okoliczność powyższych zdarzeń została sporządzona notatka służbowa (k. 14 akt adm.). Pismem z dnia 8 sierpnia 2022 r. zwrócono się do skarżącej o wskazanie terminu, w którym może zgłosić się do niej opiekunka w celu świadczenia usług. Decyzją nr OPS.4530.2.2022 z dnia 9 sierpnia 2022 r. Wójt Gminy Niemce przyznał skarżącej częściowo odpłatnie usługi opiekuńcze w wymiarze 5 dni w tygodniu po 4 godziny dziennie (z wyłączeniem sobót, niedziel i dni świątecznych), w okresie od dnia 24 sierpnia 2022 r. do dnia 31 grudnia 2022 r. Odpłatność za usługi ustalono na poziomie 25% kosztu realizacji jednej godziny usług, stanowiącego kwotę 30,10 zł. Zakres przedmiotowy usług obejmował: pomoc w utrzymaniu higieny ciała, pomoc przy ubieraniu i rozbieraniu, pomoc w przygotowaniu posiłków, nadzór nad przyjmowaniem leków zgodnie z zaleceniem lekarza, realizację recept, umawianie wizyt lekarskich i pielęgniarskich, zapewnienie posiłków, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych, sprzątanie mieszkania, zapewnienie ogrzewania. Decyzji został nadany rygor natychmiastowej wykonalności. Dnia 10 sierpnia 2022 Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w Niemcach przesłał do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie odpowiedź na ponaglenie. W dniu 12 sierpnia 2022 r. skarżąca złożyła odwołanie od decyzji z dnia 9 sierpnia 2022 r. i w tym samym dniu odwołanie wraz z aktami sprawy zostało przekazane do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie. T. W. w dniu 12 sierpnia 2022 r. złożyła również pismo w Urzędzie Gminy w Niemcach z informacją, że jej opiekunka zgłosi się do wykonania usług opiekuńczych po orzeczeniu decyzji w Samorządowym Kolegium Odwoławczym w Lublinie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie decyzją Nr SKO.41/3539/OS/2022 z dnia 5 września 2022 r. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przyznało T. W. odpłatnie częściowo usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania w wymiarze 5 dni w tygodniu z wyłączeniem sobót niedziel i dni świątecznych w ilości: 4 godz. dziennie, od 24 sierpnia 2022 r. do dnia 23 września 2022 r. , i 8 godzin dziennie, od dnia 26 września 2022 r. do dnia 30 czerwca 2023 r. W wykonaniu wskazanej decyzji na stronie Ośrodka Pomocy Społecznej w Niemcach i stronie Urzędu Gminy w Niemcach dnia 21 września 2022 r. zostało zamieszczona zatrudnienia przez OPS dwóch opiekunów. Pismem z dnia 29 września 2022 r. T. W. wezwała Ośrodek Pomocy Społecznej w Niemcach do niezwłocznego wykonania usług. W odpowiedzi na wezwanie Kierownik tego Ośrodka pismem z dnia 7 października 2022 r. poinformował skarżącą, że zostało zamieszczone ogłoszenie o pracę dla opiekunki w miejscowości Niemce. Do dnia sporządzenia pisma nie zgłosiła się żadna osoba zainteresowana podjęciem zatrudnienia w charakterze opiekunki. Jednocześnie poinformowano skarżącą, że były do niej kierowane osoby chętne do świadczenia usług opiekuńczych, a do realizacji usług nie dochodziło z powodu rezygnacji przez skarżącą. Dodatkowo poinformowano skarżącą o możliwości zatrudnienia osoby w celu realizacji przyznanych usług opiekuńczych, na którą strona wskazywała w swoim piśmie. W związku ze złożonym przez skarżącą w dniu 6 grudnia 2022 r. wniosku o usługi opiekuńcze w wymiarze 8 godzin w dni powszednie, pismem z dnia 29 grudnia 2022 r. Kierownik OPS w Niemcach poinformował T. W., że ma ona przyznane usługi opiekuńcze decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 5 września 2022 r. i w każdej chwili może skorzystać z przyznanych usług realizowanych przez opiekunkę zatrudnioną w ośrodku lub jak informowała w piśmie wskazać inną osobę, którą ośrodek zatrudni. Następnie Ośrodek Pomocy Społecznej w Niemcach podjął kolejną próbę realizacji usług opiekuńczych i w dniu 30 grudnia 2022 r. do miejsca zamieszkania T. W. zgłosiła się opiekunka, jednak nikt nie otworzył jej drzwi. Ponowną próbę realizacji pomocy opiekunka podjęła w dniu 4 stycznia 2023 r. ponownie w miejscu zamieszkania, jednak kolejny raz nikt nie otworzył jej drzwi (k. 31 akt adm.). W piśmie procesowym z dnia 15 maja 2023 r. radca prawny, ustanowiony pełnomocnikiem skarżącej w ramach prawa pomocy (postanowienie referendarza sądowego z dnia 16 marca 2023 r. sygn. akt II SPP/Lu 22/23), poparł złożoną skargę na bezczynność. Jednocześnie wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu, oraz ustalenie ich w wysokości pełnej opłaty określonej przepisami § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, tj. w kwocie 480 zł oraz 110,40 zł tytułem 23% podatku VAT od tej kwoty, ewentualnie o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu w wysokości 150% stawki. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 p.p.s.a., to jest mających za przedmiot w szczególności decyzje administracyjne, postanowienia w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie, a także inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Stosownie do art. 149 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania (§ 1). Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (§ 1a). Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego (§ 1b). Zgodnie zaś z § 2 omawianego przepisu sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6. W niniejszej sprawie skarżąca zarzuciła bezczynność Wójta Gminy Niemce w zakresie wykonania przyznanych stronie decyzją Wójta Gminy Niemce z dnia 9 sierpnia 2022 r. nr OPS 4530/2/2022 - w okresie od dnia 1 lipca 2022 r. do dnia 31 stycznia 2023 r. oraz decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 5 września 2022 r., usług opiekuńczych. W ocenie Sądu, czynności w zakresie realizacji przyznanych decyzją administracyjną usług opiekuńczych, należą do czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., a zatem, w świetle punktu 8. tego przepisu, skarga na bezczynność w sprawie realizacji tych czynności jest dopuszczalna. Dokonując oceny dopuszczalności skargi należy wskazać również, że w myśl art. 53 § 2b p.p.s.a., skargę na bezczynność można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. W niniejszej sprawie określony w tym przepisie wymóg poprzedzenia skargi ponagleniem został spełniony, bowiem skarżąca w dniu 1 sierpnia 2022 r. (k. 12 akt adm.) złożyła ponaglenie w sprawie rozpoznania wniosku z dnia 20 czerwca 2022 r. Wyjaśnić należy, że rozpoznając skargę na bezczynność organu rola sądu jest jedynie ustalenie, czy do obowiązków organu należało działanie, którego domagał się skarżący i czy działanie takie zostało podjęte. Sąd nie posiada natomiast w takim postępowaniu uprawnień do kontroli działań organu administracji pod względem merytorycznym, ani też pod względem poprawności procesowej. Ocena skargi pod tym kątem wymaga dokonania ustalenia zakresu i charakteru czynności będących istotą realizacji usług opiekuńczych, do których odnosi się skarga. W myśl art. 17 ust. 1 pkt 11 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm. dalej jako "u.p.s.") do zadań własnych gminy o charakterze obowiązkowym należy organizowanie i świadczenie usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych, w miejscu zamieszkania, z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi. Jak natomiast stanowi art. 50 ust. 3 u.p.s. usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem. W literaturze - na gruncie poprzednio obowiązującej ustawy z 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej - określono, że do codziennych potrzeb życiowych zalicza się w szczególności wyżywienie (pomoc w nabywaniu, dostarczaniu posiłków, karmienie). Z kolei przez pojęcie opieki higienicznej rozumieć należy zapewnienie higieny otoczenia i własnej (mycie, sprzątanie i pranie). Pielęgnacja zlecana jest przez lekarza, natomiast zapewnienie kontaktów z otoczeniem jest działaniem fakultatywnym, realizowanym "w miarę możliwości", co oczywiście nie zwalnia organu z konieczności oceny realizacji takich działań. Zakres przedmiotowy usług powinien stać się częścią rozstrzygnięcia w decyzji administracyjnej przyznającej świadczenie. Przywołany, szeroki zakres omawianego świadczenia nie zwalnia jednak jego adresata z podejmowania wysiłków zmierzających do poprawy swojej sytuacji życiowej. W szczególności zaś nie może on przerzucać na organ pomocy społecznej i wykonawcę usług obowiązku zaspokojenia wszystkich potrzeb życiowych w tym w szczególności dotyczących utrzymania domu. Świadczeniobiorca w dalszym ciągu jest bowiem zobowiązany do wykorzystywania własnych możliwości - w tym finansowych - w pokonywaniu trudności z jakimi się boryka. Co istotne, organ przyznając usługi opiekuńcze, ustala ich zakres, okres i miejsce świadczenia (art. 50 ust. 5 u.p.s.). W przedmiotowej sprawie decyzja organu I instancji, jak i decyzja Kolegium z dnia 5 września 2022 r. określa zarówno zakres, okres, jak i miejsce świadczenia usług opiekuńczych. Zdaniem Sądu zarzut bezczynności w zakresie wykonania przyznanych skarżącej świadczeń nie jest zasadny. Z okoliczności sprawy oraz akt postępowanie administracyjnego wynika, że przyczyną ich niewykonywania jest postawa samej skarżącej. Jak wynika z notatek znajdujących się w aktach sprawy opiekunka zatrudniona przez OPS w Niemcach podejmowała próby podjęcia realizacji przyznanych usług opiekuńczych. Skarżąca konsekwentnie odmawiała przyjęcia pomocy w formie usług opiekuńczych świadczonych przez osobę zatrudnioną przez OPS. Należy podkreślić, że Ośrodek Pomocy Społecznej w reakcji na postawę T. W. podjął próby zatrudnienia innej osoby, która spełniałaby jej oczekiwania. W dniu 21 września 2022 r. została umieszczona oferta zatrudnienia dwóch pracowników do świadczenia usług opiekuńczych, na którą nie odpowiedziała żadna osoba. Skarżąca w swoich pismach kierowanych do OPS podnosiła, że wskaże osobę, która będzie świadczyć usługi opiekuńcze na jej rzecz. W związku z tym organ zwracał się do skarżącej o wskazanie takiej osoby, która mogłaby świadczyć usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania strony. Ośrodek wyraził chęć podpisania z taką osobą umowy. W tym zakresie strona nie udzielił jednak odpowiedzi, pomimo faktu kierowania do organu pism o różnej treści. Swoją postawą skarżąca w dalszym ciągu uniemożliwiała realizację przyznanej jej pomocy w formie świadczeń opiekuńczych. Sąd zwraca uwagę, że skarżącej od kilku lat przyznawana jest pomoc w formie usług opiekuńczych w różnym wymiarze, jednak ze względu na jej postawę, w tym utrudnianie wykonywania tych usług, poprzez nieakceptowanie określonych opiekunek, niewpuszczanie do mieszkania, nie mogą być one realizowane. Podsumowując stwierdzić należy, że w świetle przywołanych okoliczności sprawy, brak jest podstaw do przypisania organowi bezczynności w zakresie wykonania powołanych w skardze decyzji. Z tych względów skargę należało oddalić jako niezasadną, o czym orzeczono na podstawie art. 151 p.p.s.a. (pkt I sentencji wyroku). O przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, Sąd orzekł w pkt II sentencji wyroku. Skarżąca była ustawowo zwolniona z obowiązku uiszczania opłat sądowych, zwrot kosztów obejmuje zatem jedynie, zgodnie z art. 250 § 1 p.p.s.a., wynagrodzenie radcy prawnego, ustalane na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2019 r. poz. 68, dalej: "rozporządzenie z dnia 3 października 2016 r."). Stosownie do unormowania § 4 ust. 1 tego rozporządzenia opłatę ustala się w wysokości określonej w rozdziałach 2-4, przy czym nie może ona przekraczać wartości przedmiotu sprawy. Wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2023 r. (sygn. akt SK 53/22; Dz. U. z dnia 4 maja 2023 r., poz. 842) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że § 4 ust. 1 rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r. w zakresie, w jakim przewiduje wysokość opłaty stanowiącej koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszonej przez Skarb Państwa udzielonej przez radcę prawnego z urzędu w wysokości niższej niż stawka minimalna opłat za czynności radców prawnych określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265, ze zm.) zwanym dalej "rozporządzeniem z dnia 22 października 2015 r.", wydanym na podstawie art. 225 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1166), dotyczącym stawek minimalnych w sprawach prowadzonych z wyboru, jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Rekonstruując normatywną podstawę decyzji stosowania prawa konkretyzującej wysokość opłaty ponoszonej przez Skarb Państwa za pomoc prawną udzieloną przez radcę prawnego z urzędu, przed implementacją wyroku z dnia 20 kwietnia 2023 r. na grunt rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r., sięgnąć należy do wysokości opłat unormowanych w rozporządzeniu z dnia 22 października 2015 r. Ich wysokość stanowiła bowiem punkt odniesienia przy ocenie konstytucyjności wysokości opłat unormowanych w rozporządzeniu z dnia 3 października 2016 r. Przepisy rozporządzenia stanowią w § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c), że za działanie radcy prawnego ustanowionego z urzędu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji opłaty wynoszą w niniejszej sprawie 240 zł (inna sprawa). Za takie same czynności w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. stawki są dwukrotnie wyższe i zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) tego rozporządzenia, w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji w "innej sprawie" wynoszą 480 zł. W tym stanie rzeczy, stawka minimalna, o której stanowi § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r., w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia z 22 października 2022 r., w zw. z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2023 r. sygn. akt SK 53/22, wynosić będzie 480 złotych. Tak, więc wynagrodzenie radcy prawnego ustanowionego z urzędu w ramach przyznanego skarżącej prawa pomocy wynoszące 480 zł, powiększone stosownie do unormowania § 4 ust. 3 rozporządzenia o stawkę należnego podatku od towarów i usług wynoszącą dla tej usługi 23% (art. 146aa pkt. 1 pkt 1 w zw. z art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług – tekst jednolity: Dz.U. z 2022 r., poz. 931), a więc o kwotę 110,40 złotych, wynosić będzie łącznie 590,40 złotych. Stosownie do art. 119 pkt 4 w zw. z art. 120 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, w składzie trzech sędziów.