II SAB/Lu 145/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc - Malec Sędziowie Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca) Asesor sądowy Brygida Myszyńska - Guziur po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi Fundacji [...] w K. na bezczynność Wójta Gminy Wisznice w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej I. stwierdza, że Wójt Gminy Wisznice pozostawał w bezczynności w zakresie wniosku Fundacji dla [...] w K. z dnia 16 lutego 2022 r.; II. umarza postępowanie dotyczące zobowiązania Wójta Gminy Wisznice do rozpoznania wniosku Fundacji [...] w K. z dnia 16 lutego 2022 r. III. stwierdza, że bezczynność Wójta Gminy Wisznice nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; IV. zasądza od Wójta Gminy Wisznice na rzecz Fundacji [...] w K. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Wnioskiem z dnia 16 lutego 2022r. przesłanym drogą elektroniczną do Gminy Wisznice Fundacja [...] w K. wniosła o udzielenie informacji czy w związku z pandemią Covid-19 organ oferował szczególne formy udzielania pomocy przedsiębiorcom prowadzącym działalność na podległym organowi terenie; jeśli tak to jakie formy pomocy były oferowane; ile wniosków o udzielenie takiej pomocy wpłynęło w roku 2020 oraz 2021 i w jakiej wysokości organ zabezpieczył budżet na podobne działania w 2022 roku. Ponieważ organ nie odpowiedział Fundacja 26 września 2022r. złożyła do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego skargę na jego bezczynność wnosząc o zobowiązanie do rozpoznania wniosku z dnia 16 lutego 2022 r. o udostępnienie informacji publicznej i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skarżąca podała, że jednym z jej głównych celów statutowych jest pomoc przedsiębiorcom oraz osobom ubiegającym się o taki status. W tym celu buduje bazę danych mającą służyć analizie dotychczasowych problemów i rozwiązań związanych z pomocą tymże podmiotom. Jeden z projektów skarżącego obejmuje m in. badanie wpływu epidemii Covid-19 na trudności związane z zakładaniem i prowadzeniem działalności gospodarczej, czego dotyczą pytania złożone drogą elektroniczną na adres: gmina@wisznice.pl wskazany zarówno na stronie internetowej, jak i w Biuletynie Informacji Publicznej organu. W ocenie skarżącej nie budzi żadnych wątpliwości, że wnioskiem pisemnym w myśl ustawy o dostępie do informacji publicznej uznać należy przesłanie zapytania pocztą elektroniczną (e-mail) - i to nawet, gdy do jego autoryzacji nie zostanie użyty podpis elektroniczny (wyrok NSA z dnia 16 marca 2009 r. I OSK 1277/08). Skarżąca zaznaczyła, że zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, z zastrzeżeniem ust. 2 i art. 15 ust. 2. Nie została powiadomiona w ustawowo określonym terminie zarówno o powodach opóźnienia, terminie w jakim organ udostępni informacje, jak również o ewentualnych kosztach związanych ze wskazanym we wniosku sposobem udostępnienia lub koniecznością przekształcenia informacji w formę wskazaną we wniosku. Skarżąca podała również, że do obowiązków organu administracji publicznej należy taka konfiguracja poczty elektronicznej, w tym filtrów antyspamowych, oraz takie zorganizowanie obsługi technicznej poczty elektronicznej organu - aby zapewnić bezproblemowy i niezwłoczny odbiór przesyłanych na ten adres podań (postanowienie NSA z dnia 10 września 2015 r. 1 OSK 1968/15; post. NSA z dnia 3 listopada 2015 r. 1 OSK. 1940/15, CBOSA). Jednocześnie zaznacza się, że skutki błędów czy nieprawidłowości w zakresie kształtowania i obsługiwania przez organy administracji publicznej oficjalnych systemów służących do komunikacji z tymi organami (np. poczty elektronicznej, systemu ePUAP) nie mogą być przerzucane na korzystających z tych systemów (postanowienie NSA z dnia 5 listopada 2015 r" I OZ 1414/15; wyrok NSA z dnia 16 lutego 2016 r. I OSK 2186/14). Wydruk z poczty elektronicznej nadawcy stanowi dostateczny dowód, że wiadomość zawierająca wniosek została wysłana (wyrok NSA z dnia 16 września 2016 r. I OSK 1924/16). W odpowiedzi na skargę Wójt Gminy Wisznice pismem z dnia 29 września 2022r. przekazanym skarżącej drogą elektroniczną udostępnił informacje o które wniosła 16 lutego 2022r. Organ wskazał, że wniosek otrzymał wraz ze skargą, nie pozostawał zatem w bezczynności. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W orzecznictwie wielokrotnie już wyrażano pogląd, że przez stan bezczynności rozumie sytuację, gdy określny podmiot, pomimo istniejącego obowiązku nie załatwia w określonej prawem formie i w określonym prawem terminie sprawy, co do której obowiązujące regulacje czynią go właściwym i kompetentnym. Celem skargi na bezczynność jest wówczas doprowadzenie do wydania przez niego aktu lub podjęcia czynności, jednakże, co jasne, bez przesądzania o treści czy skutkach tych działań. W sprawach ze skargi na bezczynność w zakresie udostępnienia informacji publicznej na podstawie ustawy z dnia 6 września 2001r. o dostępie do formacji publicznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r. poz. 902), sąd w pierwszej kolejności również ocenia czy określony podmiot jest zobowiązany do udostępniania informacji publicznej i czy żądana informacja stanowi informację publiczną w rozumieniu ustawy. Uważa się, że bezczynność w takiej sprawie ma miejsce wtedy, gdy żądaniem wniosku jest objęta informacja mająca walor informacji publicznej, a podmiot zobowiązany nie podejmuje w ustawowym 14 - dniowym terminie stosownej czynności materialno-technicznej w postaci udostępnienia informacji publicznej będącej w jej posiadaniu (art. 13 ust. 1), nie wyda decyzji o odmowie jej udostępnienia (art. 16 ust. 1), nie powiadomi wnioskodawcy o niemożności udzielenia informacji publicznej w wyznaczonym terminie i o przyczynach opóźnienia i nowym terminie wydania informacji, nie dłuższym niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku w tej sprawie (art. 13 ust. 2), nie poinformuje o przeszkodach technicznych w udzieleniu informacji w żądanej formie (art. 14 ust. 2), ewentualnie nie informuje wnioskodawcy, że danej informacji nie posiada, bądź że istnieje odrębny tryb dostępu do tej informacji (art. 1 ust. 2). W świetle ustawy o dostępie do informacji publicznej adresatami obowiązku udostępnienia takiej informacji są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne, wymienione w art. 4 tej ustawy. W szczególności są nimi "organy władzy publicznej" ( art. 4 ust. 1 pkt.1 ) do których niewątpliwie zaliczają się także organy jednostek samorządu terytorialnego, w tym ich organy wykonawcze, jakimi w szczególności są: wójtowie, burmistrzowie i prezydenci miast. Nie budzi zatem wątpliwości, że Wójt Gminy, jako organ władzy publicznej jest obowiązany do udostępniania informacji publicznej. Trafna jest również uwaga skarżącej co do publicznego charakteru żądanej informacji. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy każda informacja o sprawach publicznych stanowi informację publiczną i podlega udostępnieniu na zasadach i w trybie określonym w tej ustawie. W orzecznictwie już wielokrotnie podkreślano, że jest nią zatem każda informacja wytworzona przez władze publiczne oraz osoby pełniące funkcje publiczne oraz inne podmioty, które wykonują funkcje publiczne lub gospodarują mieniem publicznym, jak również informacje odnoszące się do wspomnianych władz, osób i innych podmiotów, niezależnie od tego, przez kogo zostały wytworzone. Pojęcie informacji publicznej odnosi się zatem do wszelkich faktów dotyczących spraw publicznych rozumianych jako działalność zarówno organów władzy publicznej, jak i samorządów gospodarczych i zawodowych oraz osób i jednostek organizacyjnych w zakresie wykonywania zadań władzy publicznej oraz gospodarowania mieniem publicznym, czyli mieniem komunalnym lub mieniem Skarbu Państwa. Charakter publiczny należy przypisać tym informacjom, które odnoszą się do publicznej sfery działalności. O zakwalifikowaniu określonej informacji jako podlegającej udostępnieniu w rozumieniu ustawy decyduje kryterium rzeczowe, tj. treść i charakter informacji. Jeśli informacją publiczną jest każda informacja o sprawach publicznych, to niewątpliwie taki charakter ma również informacja o wydatkowaniu przez organ administracji publicznej środków publicznych na pomoc związana z udzielaniem pomocy przedsiębiorcom także dotyczącym zakładania i prowadzenia działalności gospodarczej w warunkach epidemii Covid-19 o czym przesądza unormowanie art. 6 ust. 1 pkt 5 lit. c ustawy. Dotyczą bowiem sposobu wydatkowania środków publicznych, którymi dysponuje gmina a zatem są to informacje o celach, na które gmina przeznacza swój majątek. Przedmiotem ich jest więc majątek jednostki samorządu terytorialnego. Obowiązkiem organu było zatem ich udostępnienie w terminie wynikającym z art. 13 ust. 1 ustawy. Jeśli organ tego terminu nie dopełnił pozostawał w bezczynności. Nie zmienia tej oceny udzielenie informacji dopiero 29 września 2022r. w wyniku otrzymania odpisu skargi wraz z wnioskiem z 16 lutego 2022r. , tym bardziej, że organ nie wskazał żadnych przyczyn które utrudniły lub uniemożliwiły jej udzielenie, a nawet zaprzeczył jej otrzymaniu. W orzecznictwie wielokrotnie natomiast podnoszono, że skoro dopuszczalne jest wnoszenia podań drogą elektroniczną, do obowiązków organów administracji publicznej należy zatem zapewnienie prawidłowego funkcjonowania systemów służących do komunikacji z tymi organami. W szczególności wskazuje się, że do obowiązków organu administracji publicznej należy taka konfiguracja poczty elektronicznej, w tym filtrów antyspamowych, oraz takie zorganizowanie obsługi technicznej poczty elektronicznej organu, aby zapewnić bezproblemowy i niezwłoczny odbiór przesyłanych na wskazany przez niego adres podań. Jeśli na oficjalnej stronie internetowej Urzędu wskazano adres do komunikacji elektronicznej z tym podmiotem, to wszelkie konsekwencje nieprawidłowości w funkcjonowaniu poczty elektronicznej obciążają ten podmiot. To na organie spoczywa obowiązek zorganizowania komunikacji elektronicznej z obywatelami w taki sposób, aby umożliwić im pewny i bezproblemowy kontakt z organem ( tak NSA w wyroku z dnia 14 kwietnia 2017r. I OSK 2188/16 i podane tam orzecznictwo opubl. w CBOSA). Skoro zatem skarżąca wysłała wniosek prawidłowo na adres podany przez Urząd na jego oficjalnej stronie internetowej, czemu przecież organ nie zaprzeczał, to był zobowiązany do rozpoznania wniosku w terminach przewidzianych w ustawie i to nawet wówczas, gdy do jego autoryzacji nie zostanie użyty podpis elektroniczny (patrz np. wyroki NSA z 7 czerwca 2019 r. I OSK 2788/17 i 19 czerwca 2020 r .I OSK 1777/19 opublikowane w CBOSA). Terminy te nie ulegają wydłużeniu z powodu omyłek i błędów w zakresie przekierowywania wiadomości mailowej poczty Urzędu, gdyż – jak wskazano – wszelkie błędy związane z działaniem oficjalnej poczty elektronicznej organu władzy publicznej nie wpływają na zasady związane z obowiązkiem udostępniania informacji publicznych. Żaden przepis ustawy nie zobowiązuje ponadto składającego wniosek do dopytywania się o stan jego rozpoznania i wywierania nieustannej presji na dochowanie terminów do jego załatwienia. Skoro organ udzielił informacji których domagała się skarżąca postępowanie w zakresie zobowiązania Wójta Gminy Wisznice do załatwienia wniosków skarżącej należało umorzyć na podstawie art. 161 § 1 ust.3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U z 2022r. poz. 329 ). Wydanie decyzji nie kończyło jednak kwestii bezczynności organu. W sytuacji bowiem załatwienia sprawy po wniesieniu skargi na bezczynność organu, sąd umarza postępowanie wyłącznie w zakresie przewidzianego art. 149 § 1 pkt. 1 tej ustawy, środka w postaci zobowiązania organu do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności. Nie zwalnia to jednak sądu z obowiązku orzekania, czy do bezczynności organu (lub przewlekłości postępowania organu) doszło stosownie do treści art. 149 §1 pkt. 3 ustawy, ani od oceny charakteru bezczynności lub przewlekłości postępowania stosownie do treści art. 149 § 1a. Oceniając, że organ pozostawał w bezczynności w udostępnieniu informacji Sąd nie dopatrzył się jednak, aby miała ona miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Przyjmowana w orzecznictwie sądów administracyjnych wykładnia art. 149 § 1a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi rażące naruszenie prawa w odniesieniu do bezczynności organu łączy z bezczynnością o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym, mającą miejsce w razie oczywistego braku podejmowania jakichkolwiek czynności, oczywistego lekceważenia wniosków strony i jawnego natężenia braku woli do załatwienia sprawy, jak i w razie ewidentnego niestosowania przepisów prawa (por. wyroki NSA: z 5 sierpnia 2021 r. Il OSK 151/21, 23 marca 2021 r., II OSK 2439/20 opubl. w CBOSA). Słusznie przyjmuje się, że bezczynność o charakterze rażącego naruszenia prawa ma miejsce wówczas, gdy w sposób jednoznaczny i znaczący doszło do przekroczenia terminów określonych przepisami prawa na dokonanie danej czynności, a zarazem nie zachodzą okoliczności ekskulpujące bezczynność organu (wyrok NSA z 14 października 2020 r. II OSK 3661/19 opubl. w CBOSA). Oceniając, czy zaistniała bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa trzeba jednak mieć na względzie całokształt okoliczności sprawy.. Stwierdzenie, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa zastrzeżone jest dla wyjątkowych sytuacji. Naruszenie kwalifikowane jako rażące musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako naruszenie zwykłe. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne. Rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego lekceważenia wniosków skarżącego i jawnego braku woli do załatwienia sprawy, jak też w razie ewidentnego niestosowania przepisów prawa. Prawdą jest, że organ uchybił terminom do udzielenia informacji, ale udzielił jej niezwłocznie po otrzymaniu wniosku wraz ze skargą. Przemawia to za wnioskiem, że organ nie zamierzał ich ukrywać lub utrudniać udostępnienie. Postawy organu nie sposób ocenić jako celowo lekceważącej i nacechowanej złą wolą w zadośćuczynieniu żądaniu strony skarżącej. Z tych powodów należało orzec jak na wstępie. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 wspomnianej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 14 ust. 1 pkt.1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie ( Dz.U. z 2015 r. poz. 1800 ). Obejmują one zwrot wpisu od skargi w kwocie 100 zł, oraz wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej w kwocie 480 zł i 17 zł opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. W niniejszej sprawie Sąd orzekał w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt.4 powołanej ustawy.