II SAB/Kr 233/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Darmoń Sędzia WSA Agnieszka Nawara - Dubiel (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Łoboz po rozpoznaniu w dniu 6 sierpnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym skargi W. S. na bezczynność Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Brzesku w udostępnieniu informacji publicznej na wniosek z dnia 29 kwietnia 2026 r. I. zobowiązuje Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Brzesku do wydania aktu lub dokonania czynności, II. stwierdza, że Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w Brzesku dopuścił się bezczynności, co miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa, III. wymierza Kierownikowi Urzędu Stanu Cywilnego w Brzesku grzywnę w wysokości 500 (pięćset) zł, IV. zasądza od Kierownika Urzędu* Stanu Cywilnego w Brzesku na rzecz skarżącego W. S. kwotę 100 (sto) zł f tytułem zwrotu kosztów postępowania.

II SAB/Kr 233/26 UZASADNIENIE 29 kwietnia 2026 r. na adres usc@brzesko.pl wpłynął wniosek W. S. (dalej: "skarżący"), który wniósł na podstawie ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2022 r. poz. 902, dalej: "udip") o udostępnienie informacji publicznej o negatywnej weryfikacji 253 podpisów poparcia obywatelskiej inicjatywy uchwałodawczej (znak: BR.0004.49.2026.AZ): 1) wykaz podpisów uznanych za nieważne (nr arkusza, nr pozycji, imię i nazwisko osoby, której podpis został odrzucony); 2) konkretna przyczyna odrzucenia każdego z podpisów; 3) opis przeprowadzonej weryfikacji (jakie rejestry/bazy danych zostały wykorzystane, manualnie/systemowo; jakie kryteria uznawano za (nie)wystarczające do identyfikacji osoby); 4) czy w przypadku braków formalnych (np. brak numeru domu, nieczytelny podpis) podejmowano próbę identyfikacji osoby na podstawie pozostałych danych?; wskazując przy tym, że posiada kopie wszystkich arkuszy. 4 maja 2026 r. poinformowano skarżącego, że wnioski do Urzędu Miejskiego w Brzesku należy składać osobiście na dziennik podawczy albo drogą elektroniczną na adres umbrzesko@brzesko.pl, adres do doręczeń elektronicznych lub adres e-PUAP. 5 maja 2026 r. skarżący wniósł o stwierdzenie bezczynności z rażącym naruszeniem prawa, zobowiązanie do załatwienia wniosku, wymierzenie grzywny i zasądzenie kosztów postępowania. Skarżący podniósł, że wniosek może być złożony w dowolnej formie, zaś z pisma Przewodniczącego Rady Miejskiej z 28 kwietnia 2026 r. (stanowiącego odpowiedź na adresowany do niego podobny wniosek wysłany na adres e-PUAP Urzędu Miejskiego w Brzesku) wynika, że Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w Brzesku jest w posiadaniu informacji publicznej, bo weryfikował podpisy. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w Brzesku wniósł o jej odrzucenie (jako wniesionej przed upływem 14 dni na odpowiedź) albo oddalenie. Podniósł, że Urząd Stanu Cywilnego funkcjonuje w strukturze Urzędu Miejskiego, skarżący wie, jak składać wnioski (bo robił to wiele razy), a do wnioskowania – zgodnie z Biuletynem Informacji Publicznej – służy inny adres e-mail (umbrzesko@brzesko.pl) niż użyty przez skarżącego (usc@brzesko.pl). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, albowiem zgodnie z art. 119 pkt 4 oraz art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z z 2026 r. poz. 143), dalej: "p.p.s.a.", jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Jak wynika z art. 3 § 2 pkt 8 i 9 ustawy z 30 VIII 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935) - zwanej dalej "ppsa", kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność organów lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Zakresem sądowej kontroli objęte jest zatem także postępowanie organu w zakresie realizacji prawa dostępu do informacji, w tym informacji publicznej. Zgodnie z art. 149 § 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości lub w części (art. 151 p.p.s.a.) Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 902 z późn. zm., dalej u.d.i.p.), udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, z zastrzeżeniem ust. 2 i art. 15 ust. 2. Przepis ten, określając termin realizacji kompetencji podmiotu zobowiązanego do udostępnienia informacji publicznej, posiada elementy materialnoprawne, ale jednocześnie wskazuje, że postępowanie w przedmiocie udzielenia informacji publicznej jest postępowaniem odformalizowanym. Rozpocząć należy od ustalenia i wyjaśnienia stanu faktycznego w zakresie rzeczywistego adresata wniosku. Zgodnie z art. 33 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 662 z późn. zm.): "1. Wójt wykonuje zadania przy pomocy urzędu gminy. 2. Organizację i zasady funkcjonowania urzędu gminy określa regulamin organizacyjny, nadany przez wójta w drodze zarządzenia. 3. Kierownikiem urzędu jest wójt. 4. Wójt może powierzyć prowadzenie określonych spraw gminy w swoim imieniu zastępcy wójta lub sekretarzowi gminy. 5. Kierownik urzędu wykonuje uprawnienia zwierzchnika służbowego w stosunku do pracowników urzędu oraz kierowników gminnych jednostek organizacyjnych." Jak wskazuje się w literaturze przedmiotu, aparatem pomocniczym wójta są urząd gminy (miasta) oraz inne jednostki organizacyjne wykonujące funkcje pomocnicze. Zadania gminy wykonywane są także przez inne organy, które działają przy pomocy swoich jednostek organizacyjnych. W miastach na prawach powiatu szczególną rolę w tym zakresie spełniają urzędy kierowników powiatowych służb, inspekcji i straży oraz powiatowy urząd pracy, które wspólnie tworzą powiatową administrację zespoloną (zob. art. 33b u.s.p.). Wykładnia art. 33 budzić może wątpliwości. Przede wszystkim przepisy nie wyjaśniają, czy urząd gminy jest tylko aparatem pomocniczym wójta, czy może również rady gminy i jej organów wewnętrznych, a także innych podmiotów. Wprawdzie wójt jest organem wykonawczym gminy, wykonuje uchwały rady gminy oraz inne zadania określone przez przepisy prawa, posiada uprawnienia przydane wyłącznie jemu, a mianowicie prawo wydawania decyzji administracyjnych, jest wreszcie kierownikiem urzędu gminy, jednak zaznaczyć trzeba, że urząd gminy wykonuje także ważne zadania w zakresie obsługi rady gminy i jej organów wewnętrznych. W praktyce zatem dla techniczno-organizacyjnej obsługi tych podmiotów w strukturze urzędu gminy wydziela się specjalne biura lub stanowisko pracy. Pracownicy biura są pracownikami danego urzędu gminy podporządkowanymi na ogólnych zasadach wójtowi. W konkluzji można zatem powiedzieć, że urzędy gmin stanowią nie tylko aparat pomocniczy wójtów. Pojęcie to ma charakter zbiorczy i obejmuje aparat pomocniczy także organów stanowiących gminy i ich organów wewnętrznych np. komisji. Nie ma także przeszkód prawnych, by urzędy te prowadziły także obsługę porozumień międzygminnych czy organów związków gmin, zwłaszcza w sytuacji, gdy te ostatnie nie utworzą w tym celu odrębnego aparatu pomocniczego. Kwestie te powinny być uregulowane w statucie danego związku oraz w regulaminie organizacyjnym urzędu gminy. (C. Martysz, A. Wierzbica [w:] Ustawa o samorządzie gminnym. Komentarz, wyd. IV, red. B. Dolnicki, Gdańsk 2025, art. 33.) Dalej, jak wynika z uchwały Nr LVI/400/2018 Rady Miejskiej w Brzesku z dnia 17 października 2018 r. w sprawie zmiany Statutu Gminy Brzesko (dostępnej na stronie BIP Gminy Brzesko, opublikowanej Dz. Urz. Woj. Małop. z 2018 r. poz. 7240), § 17 Statutu Gminy Brzesko stanowi że : "§ 17. Obsługę Rady i jej organów zapewnia Biuro Rady, działające w strukturze organizacyjnej Urzędu Miejskiego, które zapewnia radnym wszelką pomoc techniczną, prawną i organizacyjną w zakresie wykonywania mandatu radnego." Zgodnie natomiast z art. 6 ust. 3, 4 i 5 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 393), kierownikiem urzędu stanu cywilnego jest wójt (burmistrz, prezydent miasta). W okręgach liczących poniżej 50 000 mieszkańców wójt (burmistrz, prezydent miasta) zatrudnia zastępcę kierownika urzędu stanu cywilnego oraz może zatrudnić inną osobę na stanowisku kierownika urzędu stanu cywilnego. W okręgach liczących powyżej 50 000 mieszkańców wójt (burmistrz, prezydent miasta) zatrudnia inną osobę na stanowisku kierownika urzędu stanu cywilnego oraz może zatrudnić zastępcę lub zastępców kierownika urzędu stanu cywilnego. W niniejszej sprawie wnioskodawca w dniu 14 kwietnia 2026 r. złożył wniosek o udostępnienie informacji publicznej skierowany do Urzędu Miejskiego w Brzesku, natomiast samo pismo zatytułował : "Do Przewodniczącego Rady Miejskiej w Brzesku". W dniu 28 kwietnia 2026 r. Przewodniczący Rady Miejskiej udzielił skarżącemu odpowiedzi, że jako Przewodniczący Rady nie posiada żądanych informacji, lecz są one w dyspozycji Urzędu Stanu Cywilnego. Zgodnie zatem z tą informacją skarżący zwrócił się do Urzędu Stanu Cywilnego w Brzesku (pocztą elektroniczną na adres usc@brzesko.pl), a nastanie w dniu 4 maja 2026 r. otrzymał odpowiedź że nie jest właściwy adres dla składania wniosków o informację publiczną bo "wnioski do Urzędu Miejskiego w Brzesku należy składać osobiście na dziennik podawczy lub drogą elektroniczną na adres umbrzesko@brzesko.pl." Innymi słowy, po 21 dniach od daty złożenia wniosku do Urzędu Miasta Brzesko, został odesłany aby złożył go ponownie do ... Urzędu Miasta Brzesko. Jednocześnie, choć skarga dotyczy bezczynności Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego, to odpowiedź na skargę podpisał Burmistrz Brzeska. Wobec powyższego, nie jest tak, jak twierdzi się w odpowiedzi na skargę że wniosek skierowany do urzędu gminy miałby być ewentualnie przekazywany do "innego organu" jakim zdaniem Burmistrza jest "Urząd Stanu Cywilnego". Rzeczą Burmistrza jest taka organizacja działania urzędu gminy, aby wniosek, z którego treści jednoznacznie wynika, że jest wnioskiem o informację publiczną jak również to, czego konkretnie dotyczy – skierować do odpowiedniej komórki organizacyjnej urzędu, która wniosek ma załatwić w terminach wynikających z przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej. Urząd gminy Brzesko zapewnia bowiem obsługę zarówno Burmistrza jak i Rady Miejskiej, natomiast urząd stanu cywilnego jest częścią urzędu gminy, choć wykonuje zadania zlecone z zakresu administracji rządowej, zaś jego kierownik (lub zastępca) jest zatrudniany przez Burmistrza i jest pracownikiem urzędu gminy. W rzeczywistości zatem, choć wniosek do USC w Brzesku został skierowany przez skarżącego w dniu 29 kwietnia 2026 r., to data prawidłowego wpływu wniosku do organu obowiązanego do jego załatwienia to 14 kwietnia 2026 r. Z tego względu, skarga złożona w dniu 5 maja 2026 r. nie jest przedwczesna i jako taka nie podlega odrzuceniu. Odnosząc się natomiast do adresu, na który złożony został wniosek to także i w tym przypadku organ nie ma racji, że był on niewłaściwy. Przypomnieć bowiem należy, że u.d.i.p. nie wskazuje jakichkolwiek wymagań formalnych wniosku (poza utrwaleniem go w formie pisemnej). Podkreślić również należy, że na tle spraw związanych z wnioskami o udostępnienie informacji publicznej drogą elektroniczną wykształcił się pogląd, wedle którego istnieje w istocie domniemanie, że jeżeli wiadomość została prawidłowo nadana na oficjalny adres poczty elektronicznej organu, to znaczy, że dotarła ona do adresata. Odmienne zapatrywanie sprawiałoby, że w praktyce prawo do wnioskowania o informację publiczną za pomocą poczty elektronicznej (e-mail) byłoby iluzoryczne, a jego skuteczność zależna byłaby od woli organu. Godziłoby to w regulacje konstytucyjne, wymagające zapewnienia sprawności działania władz publicznych (preambuła Konstytucji), jak też dostępność informacji publicznej - art. 61 ust. 1 Konstytucji. Wskazać jednak należy, że dla zastosowania opisanego wyżej domniemania kluczowe jest ustalenie, czy wniosek został w ogóle wysłany drogą elektroniczną. Dopiero potwierdzenie tego faktu pozwala przenieść ciężar dowodu, że wniosek nie został doręczony, na organ administracji, na którego adres poczty elektronicznej skierowany został wniosek. Wobec powyższego, skarżący przedstawił dowód skutecznego doręczenia wniosku w dniu 14 kwietnia 2026 r., albowiem pismo Przewodniczącego Rady Miejskiej skierowane do skarżącego jest potwierdzeniem że ów wniosek do Urzędu Gminy w Brzesku został skutecznie doręczony. Mimo to, do dnia wniesienia skargi organ nie udzielił skarżącemu żadnej odpowiedzi, pozostaje zatem w bezczynności. Wobec powyższego w pkt. I wyroku sąd zobowiązał organ do załatwienia wniosku na podstawie art. 149 § 1 pkt. 1 p.p.s.a. Forma złożenia wniosku nie jest reglamentowana ustawą o dostępie do informacji publicznej, a skoro wniosek dotarł do organu w taki sposób że mógł się zapoznać z jego treścią, to jego obowiązkiem było załatwienie sprawy stosownie do wymogów ustawy o dostępie do informacji publicznej. Tymczasem skarżący został najpierw odesłany do innej komórki organizacyjnej urzędu (a nie do innego organu) a następnie został poinformowany, że wniosek który do urzędu gminy – urzędu stanu cywilnego po raz drugi skutecznie wpłynął w dniu 29 kwietnia 2026 r., powinien zostać złożony w inny sposób. Żądanie przesyłania tego samego wniosku na inny adres mailowy tego samego organu lub osobiście złożony na dzienniku podawczym urzędu nie ma podstaw i Sąd odczytuje to jako pretekst, a nie powód, dla którego wniosek nie został załatwiony. Sytuacja jaka wyłania się z akt niniejszej sprawy wskazuje albo na lekceważenie przez organ obowiązków ustawowych i samego skarżącego, albo na pewien chaos organizacyjny. Każda z tych sytuacji świadczy o tym, że bezczynność w niniejszej sprawie miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, o czym Sąd orzekł w pkt. II wyroku na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a., zgodnie z którym stwierdzając przewlekłość lub bezczynność organu sąd jednocześnie stwierdza, czy przewlekłość lub bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa Podkreślenia wymaga, że jak wynika z jednolitego w zasadzie orzecznictwa sadów administracyjnych "rażące" naruszenie prawa jest kwalifikowaną postacią naruszenia prawa. Orzeczenie o kwalifikowanej formie bezczynności lub przewlekłości winno być zarezerwowane dla sytuacji szczególnych, oczywistych i niedających się w żaden sposób usprawiedliwić. Jednakże w celu ustalenia, czy naruszenie prawa jest rażące, należy uwzględnić nie tylko proste zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i jego zakończenia, lecz także warunkowane okolicznościami materialnoprawnymi sprawy czynności, jakie powinien podjąć organ, dążąc do merytorycznego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. Samo przekroczenie przez podmiot zobowiązany ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy, musi być szczególnie znaczące i niezaprzeczalne, a rażące opóźnienie w podejmowanych czynnościach musi być pozbawione racjonalnego uzasadnienia. Rażące naruszenie prawa ma miejsce w razie oczywistego braku podejmowania jakichkolwiek czynności, oczywistego lekceważenia wniosków strony, jak i w razie ewidentnego niestosowania przepisów prawa. W niniejszej sprawie rażącego naruszenia prawa Sąd upatruje nie tyle w samym przekroczeniu terminu do załatwienia wniosku, ile w opisanym wyżej sposobie traktowania skarżącego i jego wniosku oraz w tym, że nawet po wniesieniu skargi odpowiedź nie została udzielona, a przynajmniej nic takiego nie wynika z odpowiedzi na skargę. W pkt. III wyroku orzeczono o wymierzeniu organowi grzywny w kwocie 500 zł. Jak wynika z art. 149 § 2 w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a., w przypadku uwzględnienia skargi na bezczynność lub przewlekłość sąd może z urzędu lub na wniosek strony wymierzyć organowi grzywnę do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzednim lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości pięciokrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzednim. Grzywna może być wymierzona do wysokości 89035,60 zł, albowiem przeciętne wynagrodzenie w gospodarce narodowej w 2025 r. wyniosło 8903,56 zł (Komunikat Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 9 lutego 2026 r. w sprawie przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w 2025 r., M.P. z 2026 r. poz. 192). Minimalna kwota grzywny nie została określona przez ustawodawcę. Grzywna co do zasady pełni funkcję represyjną prewencyjną. Orzekając o nałożeniu grzywny Sąd kierował się tymi samymi przesłankami, które doprowadziły do wniosku, że bezczynności miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Kwota 500 zł jest zdaniem Sądu adekwatna do stopnia naruszenia prawa oraz okoliczności całej sprawy. O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 p.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Na zasądzone koszty w wysokości 100 zł składa się kwota tytułem uiszczonego przez skarżącego wpisu.