II SAB/Ke 78/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Armański (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Dorota Pędzwilk-Moskal, Sędzia WSA Agnieszka Banach, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 11 marca 2021 r. sprawy ze skargi A. B. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezydenta Miasta w przedmiocie udzielenia nieodpłatnej pomocy prawnej i przyznania zasiłku celowego oddala skargę.

II SAB/Ke 78/20 UZASADNIENIE [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skargę, zawartą w piśmie z 25 czerwca 2020 r., na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezydenta Miasta [...] w zakresie "pomocy w napisaniu skargi do TSUE" oraz "pomocy w napisaniu skargi do TSUE poprzez przyznanie zasiłku celowego". Skarżący nie uzasadnił bliżej swojego stanowiska w powyższym zakresie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. W jego ocenie w sprawie nie dopuszczono się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, w związku z czym nie nastąpiło rażące naruszenie prawa. Uzasadniając swe stanowisko we wskazanym wyżej zakresie organ wskazał, że w dniu 27 maja 2020 r. [...] złożył w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie wniosek o udzielenie pomocy w napisaniu skargi do TSUE na interpretację art. 39 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przez ZUS i Sądy, tj. poprzez napisanie takiej skargi przez prawnika - pracownika MOPR. Następnie w dniu 4 czerwca 2020 r. wysłano do klienta pismo w sprawie ustalenia dogodnego terminu przeprowadzenia rozmowy telefonicznej, która zastępuje wywiad środowiskowy, stosownie do art. 15 o ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych. Organ zakończył sprawę w prawem przewidziany sposób, tj. poinformował stronę o braku swojej właściwości w sprawie poprzez wskazanie, iż wniosek powinien zostać skierowany do instytucji właściwej oraz załączył wykaz punktów bezpłatnych porad prawnych na terenie miasta [...]. [...] wniósł do Samorządowego Kolegium Odwoławczego ponaglenie na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Dyrektora MOPR. Postanowieniem z dnia 17 czerwca 2020 r. SKO uznało ponaglenie za nieuzasadnione. Organ wskazał w jakich przypadkach, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przysługuje skarga do sądu administracyjnego na bezczynność organu, i podniósł, że w przedmiotowej sprawie nie występuje żadna z tych sytuacji. W szczególności ustawa o pomocy społecznej nie przewiduje wnioskowanej przez klienta formy pomocy, w związku z czym organ nie był zobowiązany do wydania decyzji, postanowienia czy innego aktu w sprawie. Zauważyć należy również, że rozumieniu art. 61 w zw. z art. 1 pkt 1 k.p.a. żądanie strony skierowane do organu administracji publicznej tylko wtedy wszczyna postępowanie administracyjne uregulowane w Kodeksie postępowania administracyjnego, jeżeli dotyczy sprawy załatwianej w drodze decyzji administracyjnej, tj. jeżeli przepisy prawa materialnego upoważniają ten organ do rozstrzygnięcia co do wniesionego żądania przez wydanie decyzji administracyjnej. Organ wskazał dalej, że w dniu 27 maja 2020 r. [...] złożył w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie wniosek o udzielenie pomocy w napisaniu skargi do TSUE na interpretację art. 39 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przez ZUS i Sądy – poprzez przyznanie zasiłku celowego specjalnego na opłacenie profesjonalnego prawnika w kwocie 40 000 zł. W dniu 4 czerwca 2020 r. wysłano do klienta pismo w sprawie ustalenia dogodnego terminu przeprowadzenia rozmowy telefonicznej, która zastępuje wywiad środowiskowy, stosownie do art. 15o ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych. Następnie [...] wniósł do Samorządowego Kolegium Odwoławczego ponaglenie na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Dyrektora MOPR. Postanowieniem z dnia 17 czerwca 2020 r. SKO uznało ponaglenie za nieuzasadnione. W dniu 1 lipca 2020 r. organ wydał decyzję o odmowie przyznania wnioskowanej pomocy. Od tej decyzji klient złożył odwołanie, które wraz z aktami sprawy przekazano do SKO. Z uwagi na przedmiot niniejszej sprawy (bezczynność organu i przewlekłe prowadzenie postępowania) została ona rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym – na podstawie art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 i 9 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania: - w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a (pkt 8), - w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw (pkt 9). Z kolei stosownie do art. 3 § 2 pkt 1-4 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 oraz z 2019 r. poz. 60, 730, 1133 i 2196), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r. poz. 900, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2019 r. poz. 768, 730, 1520, 1556 i 2200), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Zgodnie z art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a. skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie. Stosownie zaś do treści art. 53 § 2b p.p.s.a. skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. W niniejszym przypadku takie ponaglenia (co do obu form pomocy objętych skargą) zostały wniesione i podlegały rozpatrzeniu przez SKO, co przyznał sam organ w odpowiedzi na skargę. Jednocześnie skarga została wniesiona przed wydaniem przez organ decyzji z dnia 1 lipca 2020 r., w związku z czym skarga ta podlegała merytorycznemu rozpoznaniu (por. uchw. NSA z 22 czerwca 2020 r., sygn. II OPS 5/19). Bezczynność organu zachodzi wówczas, gdy w ustawowo przewidzianym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale nie zakończył go wydaniem decyzji, postanowienia lub innego aktu lub czynności. Dla dopuszczalności skargi na bezczynność nie ma znaczenia okoliczność, z jakich powodów określony akt (decyzja, postanowienie, inny akt lub czynność) nie został podjęty, a w szczególności czy bezczynność spowodowana została zawinioną lub niezawinioną opieszałością organu w ich podjęciu lub dokonaniu. Z kolei postępowanie prowadzone w sposób przewlekły jest to postępowanie prowadzone w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywaniu czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny, ewentualnie mnożenie przez organ czynności dowodowych ponad potrzebę wynikającą z istoty sprawy. Pojęcie "przewlekłość postępowania" obejmować będzie zatem opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu, w sytuacji, gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym, jak również nieuzasadnione przedłużanie terminu załatwienia sprawy (por. wyrok NSA z dnia 13 sierpnia 2013r., sygn. II OSK 549/13, Lex nr 1369030). Zgodnie z art. 35 § 1 kpa organy administracji obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej – nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. O każdym zaś przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy (art. 36 § 1 kpa). W niniejszym przypadku skarga dotyczy dwóch żądań skarżącego zawartych w jednym piśmie skierowanym do organu, datowanym na dzień 27 maja 2020 r., a mianowicie wniosku o udzielenie "pomocy w napisaniu skargi do TSUE na interpretację art. 39 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przez ZUS i Sądy" – przez napisanie takiej skargi przez "prawnika" organu, oraz wniosku o udzielenie takiej pomocy poprzez przyznanie zasiłku celowego specjalnego (w wysokości 40.000 zł) na opłacenie profesjonalnego prawnika. Jak wynika z akt postępowania, w związku z powyższym wnioskiem organ zwrócił się do skarżącego pismem z dnia 4 czerwca 2020 r., wyznaczając termin rozmowy telefonicznej mającej na celu ustalenie jego sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej na dzień 15 czerwca 2020 r. w określonych godzinach – stosownie do art. 15o ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.). Rozmowa taka odbyła się w zaplanowanym terminie. Następnie, jeśli chodzi o żądanie udzielenia pomocy w napisaniu skargi do TSUE przez prawnika organu, wystosowano do skarżącego pismo z dnia 17 czerwca 2020 r., przesyłając wraz z nim wykaz punktów nieodpłatnej pomocy prawnej na terenie miasta [...]. Z kolei jeśli chodzi o żądanie przyznania specjalnego zasiłku celowego, pismem datowanym również na dzień 17 czerwca 2020 r. zawiadomiono skarżącego o zakończeniu postępowania oraz udzielono informacji w trybie art. 79a kpa, a także w trybie art. 10 § 1 kpa organ poinformował skarżącego, że przed wydaniem decyzji może w terminie 7 dni od otrzymania pisma wypowiedzieć się co do zebranych dowodów i materiałów. Skarżący pismo to odebrał w dniu 26 czerwca 2020 r., a w dniu 30 czerwca 2020 r. złożył w związku z tym stosowne pisemne oświadczenie. Organ wydał decyzję następnego dnia, tj. 1 lipca 2020 r. W tej sytuacji trudno zatem zarzucać organowi niepodejmowanie czynności czy opieszałość w rozpoznaniu sprawy. Organ powziął działania konieczne do załatwienia sprawy, czynił to bez zbędnej zwłoki, a decyzja została wydana niezwłocznie po skorzystaniu przez skarżącego z uprawnień strony wskazanych w piśmie z dnia 17 czerwca 2020r. Jeśli zaś chodzi o wniosek o udzielenie pomocy w napisaniu skargi przez "prawnika" organu trzeba zauważyć, że ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1507 ze zm.), dalej jako "u.p.s.", w art. 36 pkt 2 lit. g i art. 46 ust. 1 i 2 wśród świadczeń niepieniężnych z pomocy społecznej przewiduje poradnictwo specjalistyczne, w tym poradnictwo prawne, które realizuje się przez udzielanie informacji o obowiązujących przepisach z zakresu prawa rodzinnego i opiekuńczego, zabezpieczenia społecznego, ochrony praw lokatorów (art. 46 ust. 2 u.p.s.). Cytowana ustawa przewiduje zatem co do zasady pomoc w formie poradnictwa, w tym prawnego, ale nie w takiej postaci o jaką wnioskował skarżący. W tej sytuacji zatem, jako że forma żądanej pomocy nie leżała w ramach właściwości organu, poinformował on skarżącego pismem o tym gdzie takiej pomocy może poszukiwać, przesyłając wykaz punktów nieodpłatnej pomocy prawnej i nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego na obszarze miasta [...] w 2020 r. Porady takie są udzielane w trybie przepisów ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 294). Tym samym również w tym zakresie nie można zarzucać organowi bezczynności czy przewlekłego prowadzenia postępowania we wskazanym wyżej rozumieniu. Ponieważ zatem skarga nie mogła odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.