II SAB/Go 279/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Asesor WSA Jarosław Piątek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 marca 2021 r. sprawy ze skargi D.C. na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na rzecz adwokata P.R. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, zwiększoną o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu.

1. Wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2020 r. D.C. zwrócił się do Prezesa Sądu Okręgowego o udostępnienie informacji publicznej w postaci odpisu sprawozdania z przeprowadzonej ostatniej wizytacji Zakładu Karnego dokonanej przez sędziego penitencjarnego Sądu Okręgowego. Pismem z dnia [...] maja 2020 r. Prezes Sądu Okręgowego udzielił odpowiedzi na wniosek i udostępnił wnioskodawcy kopię częściowo zanonimizowanego dokumentu "Sprawozdanie z lustracji przeprowadzonej w dniu [...].10.2018 r. w Zakładzie Karnym w związku z pobytem w tej jednostce osób z upośledzeniem umysłowym i chorych psychicznie" wskazując, że anonimizacji dokonano w odniesieniu do tych części – stron dokumentu, na których znajdują się dane osobowe osób odbywających karę pozbawienia wolności, i które dotknięte są upośledzeniem umysłowym lub chorobą psychiczną. 2. W skardze wniesionej osobiście D.C. zarzucił organowi bezczynność w udostępnianiu informacji publicznej podnosząc, że w jego ocenie cała informacja podlegać powinna udostępnieniu. 3. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podkreślając, że zanonimizowane i nieudostępnione skarżącemu części dokumentu - sprawozdania z lustracji zawierały dane wrażliwe, gdyż na stronach tych opisywano kolejno osoby z upośledzeniem umysłowym oraz chorobą psychiczną, przy czym przyporządkowane do każdej z tych osób informacje zawierają: informację o przyczynie skazania na karę pozbawienia wolności, określają stopień upośledzenia umysłowego, rozpoznanie medyczne w zakresie zaburzenia osobowości, rodzaj stwierdzonego uzależnienia od alkoholu, narkotyków lub innych środków uzależniających, informację o ewentualnie występujących objawach politeksomani, a także o stopniu demoralizacji. Wskazano, że nawet częściowe ujawnienie treści zawartej na tych stronach (bez imion i nazwisk) obarczone jest ryzykiem ujawnienia niektórych danych osobowych, poprzez możliwość przypisania, ewentualnie ujawnionych częściowo informacji, z osobą/osobami odbywającymi w tym czasie karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym. Wnioskodawca po otrzymaniu informacji publicznej, może ją w sposób dowolny powielać, przekazywać i publikować, w tym również poprzez inne osoby. 4. W piśmie procesowym jego pełnomocnika ustanowionego z urzędu z dnia [...] marca 2021 r. skarga została sprecyzowana i rozwinięta. Pełnomocnik skarżącego wskazał, że domaga się stwierdzenia: 1) rażącej bezczynności organu w prowadzeniu postępowania, 2) zobowiązania organu do udostępnienia żądanej informacji publicznej w terminie 7 dni od dnia uprawomocnienia się orzeczenia w sprawie; 3) zasądzenie na rzecz pełnomocnika skarżącego kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, albowiem koszty te nie zostały opłacone ani w części, ani w całości. W uzasadnieniu tego pisma wskazał, że stan faktyczny w sprawie nie jest sporny jednakże organ mógł udostępnić wnioskowaną informację publiczną w całości "przy jednoczesnym wymazaniu danych wrażliwych osób skazanych". Zdaniem pełnomocnika skarżącego, powołującego się na dostęp do informacji zagwarantowany art. 5 ust. 1 i 2 u.d.i.p. (ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej, Dz. U. z 2019 r. poz. 1429 ze zm.) anonimizacja dokonana w sprawie nie powinna polegać "na udostępnieniu kilku wybranych przez organ stron sprawozdania, natomiast samo udostępnienie winno zawierać wszystkie strony sprawozdania z jednoczesnym wymazaniem danych wrażliwych". Wskazano, że dane o stanie zdrowia skazanych stanowią dane wrażliwe, jednakże bez danych konkretnego skazanego, którego dane wrażliwe dotyczą, niemożliwym jest określenie osoby skazanego. Dlatego wystarczające byłoby wymazanie danych pozwalających zidentyfikowanie konkretnego skazanego, tj. jego imienia i nazwiska, daty urodzenia itp. Z tych względów należy w ocenie strony skarżącej uznać, że organ nie udostępnił informacji publicznej w takim zakresie, w jakim było to możliwe. Po drugie organ błędnie zinterpretował pojęcie anonimizacji i zamiast rzeczywiście zanonimizować udostępnianą informację, pozbawił ją niezbędnej części i udostępnił w prawdziwie znikomym zakresie. To sprawia, że udostępniona informacja jest dla skarżącego bezużyteczna. W piśmie tym powołano się na wybrane orzecznictwo sądów administracyjnych, nie wskazano jednak w czym upatruje się w sprawie rażącej postaci naruszenia dostępu do informacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. 5. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej u.p.p.s.a.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również pamiętać, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 u.p.p.s.a.). Sprawa została rozpoznana, po zawiadomieniu stron i umożliwieniu im wypowiedzenia się w sprawie przed wydaniem orzeczenia na posiedzeniu niejawnym, zarządzonym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.). 6. Stosownie do art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Ponadto sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (art. 149 § 2 p.p.s.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, iż skarga na bezczynność w zakresie udzielenia informacji publicznej jest dopuszczalna bez uprzedniego wzywania do usunięcia naruszenia prawa, aktualnie ponaglenia. 7. Skarga dotyczy bezczynności Prezesa Sądu Okręgowego w przedmiocie rozpoznania wniosku D.C. o udostępnienie informacji publicznej z dnia [...] kwietnia 2020 r. Tryb i zasady rozpoznawania tego rodzaju wniosku określa ustawa z 6 września 2001r. o dostępie do informacji publicznej (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 1429 ze zm. - określanej dalej jako u.d.i.p.). I tak zgodnie z art. 2 ust. 1 u.d.i.p., każdemu przysługuje, z zastrzeżeniem art. 5, prawo dostępu do informacji publicznej. Na gruncie u.d.i.p. przez bezczynność organu należy rozumieć sytuację, w której organ zobowiązany do podjęcia czynności materialno-technicznej w przedmiocie informacji publicznej, takiej czynności nie podejmuje. Niewątpliwie Prezes Sądu Okręgowego należy do kręgu podmiotów zobowiązanych do udostępnienia informacji publicznej, o ile znajduje się ona w jego posiadaniu. Zgodnie bowiem z art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. obowiązane do udostępnienia informacji publicznej są m.in. organy władzy publicznej. Co do zasady sprawozdania z lustracji (wizytacji) aresztu śledczego, czy też zakładu karnego, mają charakter dokumentu urzędowego, sporządzonego przez funkcjonariusza publicznego jakim jest sędzia penitencjarny w ramach powierzonych mu zadań i celów publicznych określonych w Kodeksie karnym wykonawczym. Czynności te są wykonywane w ramach tzw. nadzoru sprawowanego nad działalnością państwa w zakresie wykonywania kary pozbawienia wolności oraz tymczasowego aresztowania. Sprawozdania z takich czynności są więc sprawozdaniami dotyczącymi legalności i prawidłowości stosowania przez organy władzy publicznej przymusu państwowego tj. kary pozbawienia wolności oraz środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania, które w świetle przepisów u.d.i.o. należy kwalifikować jako dokumenty urzędowe dotyczące przebiegu i efektów kontroli oraz wystąpienia, stanowiska, wnioski i opinie podmiotów ją przeprowadzających z art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a u.d.i.p. 8. W sprawie nie jest sporny charakter tego dokumentu oraz to, że żądana informacja była w posiadaniu organu, jak i to, że organ jest generalnie podmiotem zobowiązanym do jej udostępnienia. Kwestia sporna ogranicza się tylko do tego, czy organ mógł udostępnić tę informację w postaci zanonimizowanej i to, co najistotniejsze w sporze, zanonimizowanej w dalszym zakresie, niż tylko dane personalne (imię i nazwisko osób przebywających w ZK), o których mowa jest w sprawozdaniu lustracyjnym. Odnosząc się do tej kwestii niniejszy skład podziela stanowisko organu, że specyfiką tego dokumentu jest to, że do jego publicznego udostępnienia i realizacji wniosku skarżącego nie było wystarczające zanonimizowanie tylko danych osobowych (imion i nazwisk) skazanych upośledzeniem umysłowym oraz chorobą psychiczną, odbywających karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym. Jak wykazał to organ w sprawozdaniu w odniesieniu do konkretnych osób podawane były szczegółowe informacje dotyczące stopnia upośledzenia lub rodzaju choroby psychicznej, przyczynie skazania na karę pozbawienia wolności, rozpoznania medycznego w zakresie zaburzenia osobowości, rodzaju stwierdzonego uzależnienia od alkoholu, narkotyków lub innych środków uzależniających, informację o ewentualnie występujących objawach politeksomani i stopniu demoralizacji. W ogólnej skali danych prywatnych są to dane o najwyższym stopniu wrażliwości. Mając na względzie ograniczony krąg osób przebywających w zakładzie karnym oraz to, że informacja jest dostępna dla każdego, w tym także dla innych skazanych przebywających w tym zakładzie karnym, identyfikacja osób, których dotyczy protokół lustracji nie byłaby trudna. 9. Wskazać należy, że prawo dostępu do informacji, na które powołuje się skarżący i jego pełnomocnik, choć znajduje umocowanie konstytucyjne, nie jest prawem absolutnym, ani nawet prawem podstawowym korzystającym z najwyższej ochrony. Jest to prawo obywatelskie, demokratyczne, ale nie będące prawem człowieka, tak jak prawa do równości i ochrony godności, które mogłyby zostać naruszone przez zbyt szerokie udostępnienie przedmiotowej informacji. Z tych względów terminowe udostępnienie przez organ informacji w zanonimizowanym zakresie należy uznać za wypełnienie obowiązku, o którym mowa w art. 2 ust. 1 u.d.i.p. w zw. z art. 13 ust. 1 u.d.i.p. 10. Podkreślić też należy, mając na uwadze specyfikę przedmiotu żądanej informacji oraz treść żądania oraz ilość i treść wniosków składanych przez skarżącego do różnych organów, że w ocenie niniejszego sądu wniosek skarżącego stanowi przejaw nadużycia prawa do informacji. Jakkolwiek ustawa zwalnia go od wykazania interesu prawnego, co utrudnia badanie motywów tego, czy wniosek służy realizacji prawa obywatelskiego, w pełni zgodzić należy się z pragmatycznym i racjonalnym stanowiskiem judykatury, że przy ocenie zaistnienia przesłanek do odmowy udzielenia informacji publicznej z uwagi na przedmiot i zakres żądanych informacji należy brać pod uwagę także m.in. ilość i częstotliwość wniosków składanych przez tego samego wnioskodawcę oraz jego postawę, mogącą wskazywać na nadużycie prawa do informacji publicznej, a także wpływ składanych przez tego wnioskodawcę licznych wniosków na pracę organów publicznych (por. wyrok WSA w Poznaniu z 5 lutego 2020 r., II SAB/Po 81/19 i 3 grudnia 2020 r., IV SA/Po 1144/20; WSA w Łodzi z 28 października 2020 r., II SA/Łd 493/20 oraz wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 14 sierpnia 2019 r., II SA/Go 597/18). Mając na uwadze te konkretne okoliczności sąd ma pełne przekonanie co do tego, że rzeczywiste prawo do informacji publicznej nie zostało w sprawie ograniczone. Taka kwalifikacja niesie ze sobą istotny walor edukacyjny, który w perspektywie czasu może doprowadzić do stygmatyzacji najbardziej ewidentnych jego przypadków (por. M. Kowalski, Nadużycie prawa do informacji publicznej, ZNSA 2016/2/49-60). Z tych względów skarga podlegała oddaleniu (art. 151 p.p.s.a.). O kosztach należnych pełnomocnikowi strony działającemu z urzędu orzeczono na podstawie art. 209 i 250 § 1 p.p.s.a.