Sygnatura
II SAB/Go 148/26
Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 7 października 2026 r., II SAB/Go 148/26 – ochrona gruntów rolnych i leśnych
Wynik
Zobowiązano organ do rozpoznania wniosku
- Sąd
- Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
- Data orzeczenia
- 7 października 2026
- Prawomocne
- nie
Treść rozstrzygnięcia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Piątek Sędziowie Sędzia WSA Kamila Karwatowicz (sprawozdawca) Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 października 2026 r. sprawy ze skargi P. C. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji I. zobowiązuje Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] do rozpoznania wniosku skarżącego P. C. z dnia [...] r. o stwierdzenie nieważności decyzji Starosty [...] z dnia [...] r., znak [...], w terminie miesiąca od dnia doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi, II. stwierdza, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] dopuściło się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, III. w pozostałym zakresie skargę oddala, IV. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącego P. C. kwotę 100 (sto) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Analiza z kontekstem sprawy
Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?
Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.
Uzasadnienie
Pismem z dnia [...] lipca 2026 r. P. C. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]w przedmiocie rozpoznania wniosku skarżącego z dnia [...] grudnia 2025 r. o stwierdzenie nieważności decyzji Starosty [...] z dnia [...] października 2025 r., nr [...]. Skarżący wniósł o: zobowiązanie organu do wydania rozstrzygnięcia w sprawie w/w wniosku z [...] grudnia 2025 r. w terminie 14 dni od dnia doręczenia organowi akt sprawy z prawomocnym wyrokiem Sądu oraz stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W uzasadnieniu skargi skarżący podał, że od złożenia przez niego wniosku z dnia [...] grudnia 2025 r. o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] października 2025 r. minęło bezskutecznie pół roku i dlatego [...] czerwca 2026 r. złożył ponaglenie do SKO, na które nie otrzymał odpowiedzi. Wobec braku jakiejkolwiek reakcji organu na wniosek skarżący za uzasadnione uznał wniesienie skargi. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny: W postępowaniu wszczętym z urzędu dnia [...] sierpnia 2023 r. przez Starostę [...] w przedmiocie ustalenia skarżącemu P. C. opłaty za wyłączenie części gruntów z produkcji rolnej zostały wydane 4 decyzje organu I instancji ([...] października 2023 r., [...] kwietnia 2024 r., [...] grudnia 2024 r. i [...] października 2025 r.), które były uchylane przez Kolegium i przekazywane do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji w wyniku rozpatrzenia odwołań skarżącego. Ostatnią z nich była decyzja Starosty [...] z dnia [...] października 2025 r. nr [...]zobowiązująca skarżącego do wniesienia opłaty za wyłączenie części gruntów z produkcji rolnej bez decyzji zezwalającej na ich wyłączenie oraz ustalenia opłaty w wysokości należności podwyższonej o 10% z tytułu wyłączenia gruntów rolnych z produkcji rolnej bez decyzji zezwalającej na ich wyłączenie o łącznej pow. 0,3164 ha, stanowiących część działek nr: [...] w m. [...], przeznaczonych pod budowę budynku mieszkalnego jednorodzinnego na gruntach pochodzenia organicznego w wysokości 40.574,50 zł. Decyzja ta została doręczona skarżącemu dnia [...] listopada 2025 r. (elektronicznie). Przed upływem 14 dniowego terminu – dnia [...] listopada 2025 r. skarżący złożył do organu I instancji pismo zatytułowane "wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji nr [...] z dnia [...].10.2025 r. administracyjnej z powodu rażącego naruszenia prawa". W jego treści podał, że wnosi o stwierdzenie nieważności na podstawie art. 156 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego. Skarżący podał także, że "jednocześnie informuje, że wniosek został złożony w terminie 14 dniowym do wniesienia odwołania i zaskarżam decyzję w całości". W piśmie datowanym na [...] listopada 2025 r. złożonym bezpośrednio do Kolegium zatytułowanym identycznie jak pismo z dnia [...] listopada 2025 r. skarżący podał, że wnosi o stwierdzenie nieważności decyzji organu I instancji z dnia [...] października 2025 r. Wskazał jednak, że "z ostrożności procesowej – jeżeli pismo zostało potraktowane jako środek zaskarżenia w zwykłym toku instancji – zaskarża decyzję w całości i wnosi o jej uchylenie". Następnie pismem z dnia [...] grudnia 2025 r. złożonym do Kolegium drogą elektroniczną (ePUAP) i opatrzonym podpisem elektronicznym skarżący podając, że pismo dotyczy decyzji organu I instancji z dnia [...] października 2025 r. wskazał, że "cofa żądanie alternatywnego rozpatrzenia pisma jako odwołania". W jego treści podkreślił kilkakrotnie, że cofa zawarte w jego poprzednich pismach oświadczenia o rozpatrzenie wniosku o stwierdzenie nieważności jako odwołania od decyzji organu I instancji z dnia [...] października 2025 r. i wnosi wyłącznie o stwierdzenie nieważności od decyzji organu I instancji z dnia [...] października 2025 r. Pismo to zostało doręczone organowi II instancji dnia [...] grudnia 2025 r. o godz. 09:18. Decyzją z dnia [...] grudnia 2025 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...]przyjmując, że pisma skarżącego z dnia [...]listopada 2025 r. stanowią odwołanie uchyliło decyzję Starosty [...] z dnia [...] października 2025 r. nr [...]zobowiązującą skarżącego do wniesienia opłaty za wyłączenie części gruntów z produkcji rolnej bez decyzji zezwalającej na ich wyłączenie oraz ustalenia opłaty w wysokości należność podwyższonej o 10% z tytułu wyłączenia gruntów rolnych z produkcji rolnej bez decyzji zezwalającej na ich wyłączenie o łącznej pow. 0,3164 ha, stanowiących część działek nr: [...] w m. [...], przeznaczonych pod budowę budynku mieszkalnego jednorodzinnego na gruntach pochodzenia organicznego w wysokości 40.574,50 zł (w decyzji Kolegium błędnie oznaczono datę wydana decyzji organu I instancji na [...] października 2025 r.). Decyzja ta została podpisana elektronicznie o godz. 14:19 (ostatni podpis) i doręczona: organowi I instancji tego samego dnia o godz. 14:41 (akta administracyjne), a skarżącemu dnia [...] grudnia 2025 r. (k. 77 akt sądowych). Na powyższą decyzję P. C. wniósł sprzeciw do tutejszego Sądu, na skutek którego Sąd wyrokiem z dnia 1 lipca 2026 r., II SA/Go 36/26 uchylił zaskarżoną decyzję (wyrok stał się prawomocny w dacie wydania wyroku). W uzasadnieniu wyroku Sąd za oczywiste uznał, że decyzja organu II instancji, w tym decyzja kasacyjna może być wydana tylko w przypadku skutecznego wniesienia odwołania przez uprawniony podmiot. Zdaniem Sądu z treści pism skarżącego z dnia [...] listopada 2025 r. i [...] listopada 2025 wynika, że choć domagał się on stwierdzenia nieważności decyzji organu I instancji z dnia [...] października 2025 r. to jednak dopuszczał potraktowanie jego pism jako odwołania ("środka zaskarżenia w zwykłym toku instancji"), co było dopuszczalne bowiem pismo z dnia [...] listopada 2025 r. zostało złożone zachowaniem terminu do wniesienia odwołania. Jednakże w piśmie z dnia [...] grudnia 2025 r. złożonym do Kolegium drogą elektroniczną (ePUAP) i opatrzonym podpisem elektronicznym skarżący wyraźnie wskazał, że cofa żądanie alternatywnego rozpatrzenia jego pisma jako odwołania i domaga się wyłącznie stwierdzenia nieważności decyzji organu I instancji. Oceniając kompetencję do składania tych oświadczeń i ich wpływ na dopuszczalność rozpatrzenia żądania strony jako odwołania Sąd wskazał, że w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego tryb odwoławczy ma pierwszeństwo przed trybem nadzoru, obejmującym między innymi stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 k.p.a. Wynika to z faktu, że organ odwoławczy ma szersze uprawnienia niż organ stosujący art. 156 § 1 k.p.a. Dla załatwienia odwołania powinno być podjęte jedno z rozstrzygnięć, o których mowa w art. 138 k.p.a. i to także wówczas, gdyby spełnione były przesłanki, o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a. Zasada pierwszeństwa trybu odwoławczego nie jest jednak bezwzględna. Obowiązuje od niej wyjątek - wyraźny wybór strony. Strona może bowiem skutecznie wybrać tryb nadzwyczajny zamiast odwoławczego, co może nastąpić do momentu rozpatrzenia odwołania. Warunkiem jest złożenie wniosku o stwierdzenie nieważności, który w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości wskazuje na wolę skorzystania z trybu nadzwyczajnego i rezygnacji z drogi odwoławczej. Jeśli strona dokona takiego wyboru, organ wyższego stopnia (właściwy do stwierdzenia nieważności na podstawie art. 157 k.p.a.) rozpoznaje sprawę w trybie nadzoru, a nie odwoławczym nawet jeśli wniosek dotyczy decyzji nieostatecznej. Według Sądu żądanie (wybór) skarżącego zawarte w jego piśmie do Kolegium z dnia [...] grudnia 2025 r. było jednoznaczne i nie pozostawiało żadnej wątpliwości. Ze stanu faktycznego sprawy wynika, że oświadczenie skarżącego o cofnięciu odwołania nastąpiło przed wydaniem decyzji przez organ odwoławczy (Kolegium), na co wskazuje porównanie daty doręczenia pisma skarżącego organowi ([...] grudnia 2025 r. godz. 9:18) z datą złożenia podpisów oraz wysłania decyzji przez Kolegium ([...] grudnia 2025 r. godz. 14:19 oraz godz.14:41). Sąd stwierdził, że to, jaki jest wewnętrzny – organizacyjny obieg dokumentów w Kolegium nie ma prawnego znaczenia, gdyż liczy się urzędowy termin doręczenia organowi pisma skarżącego, co nastąpiło wcześniej. Przyjęcie innego stanowiska prowadziłoby do obejścia przepisów ustawy i naruszenia gwarancji proceduralnych strony postępowania administracyjnego. Formalnie zatem w momencie rozpatrywania odwołania organ powinien rozważyć cofnięcie odwołania przez skarżącego w świetle przepisu art. 137 k.p.a., zgodnie z którym strona może cofnąć odwołanie przed wydaniem decyzji przez organ odwoławczy. Sąd wskazał, że organ odwoławczy nie uwzględni jednak cofnięcia odwołania, jeżeli prowadziłoby to do utrzymania w mocy decyzji naruszającej prawo lub interes społeczny. Zgodnie zatem z tym przepisem organ odwoławczy ocenia dopuszczalność cofnięcia odwołania wyłącznie na podstawie przesłanek określonych w art. 137 zdanie drugie k.p.a., a nie wyłącznie pod kątem przesłanek z art. 138 § 2 k.p.a. W odpowiedzi na skargę z dnia [...] lipca 2026 r. organ wniósł o jej oddalenie informując, że postanowieniem z dnia [...] czerwca 2026 r. złożone ponaglenie uznane zostało za nieuzasadnione. Następnie SKO wyjaśniło, że wniosek o stwierdzenie nieważności uznany został za odwołanie od decyzji z dnia [...] października 2025 r., a wobec uchylenia decyzji z dnia [...] października 20205 r. w wyniku rozpoznania odwołania, stwierdzono, że rozpatrywanie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] października 2025 r. jest bezprzedmiotowe. Zdaniem organu modyfikacja jaka wpłynęła w dniu [...] grudnia 2025 r. dotycząca trybu w jakim ma być rozpoznany wniosek strony nie mogła wywołać skutku, gdyż wpłynęła po rozpatrzeniu odwołania od decyzji, dodając, iż decyzja SKO z dnia [...] grudnia 2025 r. została zaskarżona do tutejszego Sądu. W piśmie procesowym z dnia [...] września 2026 r. skarżący podtrzymał dotychczasowe stanowisko i żądania, dodatkowo wnosząc o wymierzenie organowi grzywny w wysokości 1000zł i przyznanie od organu sumy pieniężnej w kwocie 1000zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga została rozpoznana przez tut. Sąd w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 4 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm., dalej jako p.p.s.a.). Sądy administracyjne, stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zasadą jest, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 tego przepisu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a ww. przepisu. Dalsze przypadki zaskarżalnej bezczynności oraz przewlekłego prowadzenia postępowania zostały unormowane w art. 3 § 2 pkt 9 p.p.s.a. Na gruncie przedmiotowej sprawy skarżący zwrócił się do tutejszego Sądu ze skargą na bezczynność SKO w [...]w zakresie rozpoznania złożonego przez niego wniosku z dnia [...] grudnia 2025 r. o stwierdzenie nieważności decyzji Starosty [...] z dnia [...] października 2025 r., nr [...]. Zgodnie z art. 53 § 2b p.p.s.a. formalnym wymogiem dla skutecznego wniesienia omawianej skargi jest to, aby została ona poprzedzona ponagleniem skierowanym do właściwego organu. Przy tym, jak podkreśla się w orzecznictwie, dla swej skuteczności musi ono zostać wniesione w toku postępowania, którego dotyczy zarzucana organowi opieszałość (por. postanowienie NSA(7) z 02.09.2020 r., II OSK 3732/18; CBOSA). Natomiast to, czy w ogóle, a jeśli tak, to w jaki sposób ponaglenie zostało rozpatrzone przez właściwy organ, nie ma znaczenia dla dopuszczalności skargi, ani dla jej skuteczności (por. wyroki NSA: z 25.09.2018 r., II OSK 1659/18; z 30.01.2020 r., II OSK 3092/19; z 13.10.2020 r., II OSK 71/20; dostępne w CBOSA), o ile tylko ponaglenie nie zostało wniesione przedwcześnie (por. postanowienie WSA z 17.08.2023 r., IV SAB/Po 89/23, CBOSA). Z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżący spełnił powyższy wymóg formalny, albowiem w dniu [...] czerwca 2026 r., przed złożeniem skargi, wniósł wymagane ponaglenie do SKO w [...]. Ponadto zauważyć należy, iż do skarg na bezczynność nie mają zastosowania terminy do wniesienia skargi ustalone w przepisach art. 53 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z art. 53 § 2b p.p.s.a. skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. W niniejszej sprawie skarga na bezczynność została wniesiona po wniesieniu ponaglenia, a postępowanie nie zostało zakończone przed wniesieniem skargi, zatem w świetle p.p.s.a. skarga jest dopuszczalna. Stosownie do art. 149 § 1 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 p.p.s.a. albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a p.p.s.a.: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Zgodnie z art. 149 § 1a p.p.s.a. jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Sąd, w przypadku, o którym mowa w art. 149 § 1 p.p.s.a., może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. (art. 149 § 2 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę - zgodnie z art. 151 p.p.s.a. Podkreślenia wymaga, że organy administracji publicznej zobowiązane są do przestrzegania zasad ogólnych postępowania administracyjnego, a w szczególności, stosownie do art. 12 § 1 k.p.a., powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Realizacji tej zasady służy m.in. przepis art. 35 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej zobowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. W myśl art. 35 § 3 k.p.a. załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. Do terminów powyższych nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów doręczania z wykorzystaniem publicznej usługi hybrydowej, okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu (art. 35 § 5 k.p.a.). O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie, określonym w art. 35 k.p.a., organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia. Dotyczy to również przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 k.p.a.). W aktualnym stanie prawnym bezczynność zdefiniowana została jako niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. (art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a.), a przewlekłość jako prowadzenie postępowania dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a.). Bezczynność zachodzi zatem wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności (por. wyrok NSA z 9 października 2018 r., I OSK 1987/2018). Przewlekłość występuje zaś w postępowaniu prowadzonym w sposób, który przez czas dłuższy niż wymagany do jego zakończenia oraz bez uzasadnionej i ważnej przyczyny nie zmierza do bezpośredniego załatwienia sprawy (art. 12 k.p.a.). Biorąc pod uwagę powyższe, celem dokonania oceny w wyżej opisanym zakresie na gruncie rozpoznawanej sprawy, niezbędne było najpierw przeprowadzenie analizy przebiegu postępowania. Pierwotnie skarżący złożył do SKO pismo z dnia [...] listopada 2025 r. zatytułowane "wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji nr [...]z dnia [...].10.2025 r. administracyjnej z powodu rażącego naruszenia prawa". W jego treści podał, że wnosi o stwierdzenie nieważności na podstawie art. 156 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego i że "jednocześnie informuje, że wniosek został złożony w terminie 14 dniowym do wniesienia odwołania i zaskarżam decyzję w całości". Następnie w piśmie z dnia [...] listopada 2025 r. złożonym do SKO podał, że wnosi o stwierdzenie nieważności decyzji organu I instancji z dnia [...] października 2025 r., podając jednocześnie, że "z ostrożności procesowej – jeżeli pismo zostało potraktowane jako środek zaskarżenia w zwykłym toku instancji – zaskarża decyzję w całości i wnosi o jej uchylenie". Powyższe spowodowało nadanie przez SKO biegu postępowaniu odwoławczemu od decyzji z [...] października 2025 r. Jednak co bardzo istotne w sprawie, pismem z dnia [...] grudnia 2025 r. złożonym do SKO drogą elektroniczną (ePUAP) i opatrzonym podpisem elektronicznym skarżący podał, że "cofa żądanie alternatywnego rozpatrzenia pisma jako odwołania". W jego treści skarżący podkreślił kilkakrotnie, że cofa zawarte w jego poprzednich pismach oświadczenia o rozpatrzenie wniosku o stwierdzenie nieważności jako odwołania od decyzji organu I instancji z dnia [...] października 2025r. i wnosi wyłącznie o stwierdzenie nieważności decyzji organu I instancji z dnia [...] października 2025 r. Pismo to zostało doręczone organowi II instancji dnia [...] grudnia 2025 r. o godz. 09:18. Natomiast SKO w tym samym dniu, jednak już po godzinie 14 (godzina podpisu złożonego pod decyzją), wydało decyzję o uchyleniu decyzji z dnia [...] października 2025 r. i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Od decyzji tej skarżący wniósł sprzeciw, na skutek którego wyrokiem z dnia 1 lipca 2026 r., sygn. akt II SA/Go 36/26 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. uchylił decyzję organu odwoławczego. Powyższe stanowi istotną okoliczność, gdyż co do zasady zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Co prawda kontrola sądowoadministacyjna przeprowadzana w sprawach ze sprzeciwu ma ograniczone ramy, gdyż zgodnie z art. 64e p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a., tym niemniej do wyroku Sądu rozstrzygającego w przedmiocie sprzeciwu art. 153 p.p.s.a. także ma zastosowanie. W wyroku z 1 lipca 2026 r., co istotne Sąd zwrócił uwagę, że strona może skutecznie wybrać tryb nadzwyczajny zamiast odwoławczego, co może nastąpić do momentu rozpatrzenia odwołania, a warunkiem jest złożenie wniosku o stwierdzenie nieważności, który w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości wskazuje na wolę skorzystania z trybu nadzwyczajnego i rezygnacji z drogi odwoławczej. Jeśli strona dokona takiego wyboru, organ wyższego stopnia (właściwy do stwierdzenia nieważności na podstawie art. 157 k.p.a.) rozpoznaje sprawę w trybie nadzoru, a nie odwoławczym nawet jeśli wniosek dotyczy decyzji nieostatecznej. W wyroku z dnia 1 lipca 2026 r. Sąd uznał, że żądanie (wybór) skarżącego zawarte w jego piśmie do Kolegium z dnia [...] grudnia 2025 r. było jednoznaczne i nie pozostawiało żadnej wątpliwości, że domaga się stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] października 2025 r. Ze stanu faktycznego sprawy wynika, że oświadczenie skarżącego o cofnięciu odwołania nastąpiło przed wydaniem decyzji przez organ odwoławczy (Kolegium), na co wskazuje porównanie daty doręczenia pisma skarżącego organowi ([...] grudnia 2025 r. godz. 9:18) z datą złożenia podpisów oraz wysłania decyzji przez Kolegium([...] grudnia 2025 r. godz. 14:19 oraz godz.14:41). Sąd stwierdził, że to, jaki jest wewnętrzny – organizacyjny obieg dokumentów w Kolegium nie ma prawnego znaczenia, gdyż liczy się urzędowy termin doręczenia organowi pisma skarżącego, co nastąpiło wcześniej. Przyjęcie innego stanowiska prowadziłoby do obejścia przepisów ustawy i naruszenia gwarancji proceduralnych strony postępowania administracyjnego. Analiza akt administracyjnych sprawy dokonana przez Sąd w rozpoznawanej sprawie wykazała, iż skarżony organ w istocie nie podjął żadnej czynności w związku ze złożonym przez skarżącego w dniu [...] grudnia 2025 r. wyraźnym wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] października 2025 r., od dnia jego złożenia do dnia orzekania w przedmiotowej sprawie. SKO pozostawało w błędnym przekonaniu, iż skoro rozpoznano odwołanie od decyzji z [...] października 2025 r., zwolnione jest z podejmowania jakiejkolwiek innych czynności związanych z wnioskiem skarżącego o stwierdzenie nieważności, gdyż ten stał się, jak określono w odpowiedzi na skargę - bezprzedmiotowy. Jednak jak potwierdza to nie tylko analiza akt administracyjnych sprawy, ale także treść uzasadnienia cytowanego wyroku z 1 lipca 2026 r., pismem z dnia [...] grudnia 2025 r. skarżący wyraźnie oświadczył, że dokonuje wyboru środka zaskarżenia i jest nim wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji. I mimo, że oświadczenie to wpłynęło przez wydaniem decyzji SKO z [...] grudnia 2025r., zostało to zignorowane przez ten organ. SKO w żaden sposób nie odniosło się do wniosku o stwierdzenie nieważności tj. nie rozpoznało go w żaden sposób (ani merytorycznie, ani formalnie np. umorzenie postępowania, zawieszenie postępowania, odmowa wszczęcia postępowania), ani też nie poinformowało skarżącego o okolicznościach mających wpływ na jego rozpoznanie i terminie rozpoznania. Przepisy rozdziału 13 Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczące trybu stwierdzenia nieważności decyzji nie określają szczególnego terminu do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji, a zatem odnośnie terminu rozpoznania sprawy zastosowanie znajdują przepisy ogólne dotyczące terminów rozpoznania sprawy określone w cytowanym wcześniej art. 35 § 3 k.p.a. Na gruncie przedmiotowej sprawy zatem termin do rozpoznania sprawy, o którym mowa w art. 35 k.p.a. należy liczyć od dnia doręczenia organowi przez skarżącego pisma z [...] grudnia 2025 r. (treść wyroku tutejszego Sądu potwierdziła, że wniosek taki został sformułowany wprost i wyraźnie i złożony został przed wydaniem decyzji z dnia [...] grudnia 2025 r.). Analiza akt administracyjnych wskazuje, iż ani w terminie miesiąca ani też dwóch organ nie podjął żadnej czynności odnośnie w/w wniosku. Od [...] grudnia 2025 r. do dnia wydania niniejszego orzeczenia upłynęło łącznie prawie 10 miesięcy. Dodać przy tym należy, iż akta sprawy, po uprawomocnieniu się wyroku z dnia 1 lipca 2026 r., zostały zwrócone SKO już w dniu [...] lipca 2026 r. (k. 165 akt sprawy II SA/Go 36/26). Mając na uwadze powyższe okoliczności oraz wcześniejsze rozważania Sąd uznał, iż skarżony organ dopuścił się zatem w niniejszej sprawie bezczynności, gdyż termin ustawowy na rozpoznanie sprawy nie został zachowany, a organ jednocześnie nie zawiadomił stron w trybie art. 36 k.p.a. o niezałatwieniu sprawy w terminie z podaniem przyczyny zwłoki i wskazaniem nowego terminu załatwienia sprawy. Organ administracji nie może skutecznie bronić się przed zarzutem bezczynności wówczas, gdy organ ten - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył postępowania wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął innej wymaganej czynności, a przy tym nie został wyznaczony nowy termin załatwienia sprawy. Powody niezakończenia postępowania w terminie oraz powody niewyznaczenia nowego terminu załatwienia sprawy nie mają znaczenia. Przedłużeniu może ulec termin, który jeszcze nie upłynął. W przeciwnym wypadku, gdy termin zakończył bieg, nie ma już czego przedłużać, gdyż z bezskutecznym upływem terminu nastąpił już stan bezczynności (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 18 czerwca 2025 r., II SAB/Kr 86/25). W okolicznościach niniejszej sprawy należało więc stwierdzić, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...]dopuściło się bezczynności, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. (pkt II sentencji wyroku). Z powyższych względów na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd zobowiązał SKO do rozpoznania wniosku skarżącego z dnia [...] grudnia 2025 r. o stwierdzenie nieważności decyzji Starosty [...] z [...] czerwca 2025 r. w terminie miesiąca od dnia otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi (pkt I sentencji wyroku). W/w termin określony został z uwzględnieniem ustawowo określonego terminu (art. 35 § 3 k.p.a.). W takiej sytuacji Sąd obowiązany był ocenić - stosownie do art. 149 § 1a p.p.s.a. - czy bezczynność ta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość kwalifikowaną, kiedy zachowanie organu posiadałoby pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako naruszenie. Ustawodawca nie zdefiniował kryteriów stanu rażącego naruszenia prawa, pozostawiając dokonanie kwalifikacji w tym zakresie uznaniu sądu orzekającego, opierającemu się na analizie całokształtu okoliczności sprawy. Stwierdzony w opisywanej sprawie stan bezczynności nie miał charakteru rażącego naruszenia prawa. Określenie to oznacza wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego lekceważenia wnioskodawcy, jaskrawego braku woli załatwienia sprawy, ewidentnego niestosowania przepisów prawa. Innymi słowy, rażącym naruszeniem prawa jest naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niepozwalające na zaakceptowanie w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne (B. Adamiak, J. Borkowski, Komentarz do kodeksu postępowania administracyjnego, Warszawa 1998 r., s. 808-812). Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych terminów załatwienia sprawy. Kwalifikacja naruszenia jako rażące musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako naruszenie zwykłe. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie zachodził przypadek oczywistego lekceważenia strony skarżącej, które można byłoby rozpatrywać jako wadliwość kwalifikowaną, o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym, jak również celowego działania czy uporczywego zaniechania. Na taką ocenę Sądu wpływ miały przede wszystkim opisane okoliczności sprawy związane najpierw z ustaleniem kolejności trybu zwyczajnego i nadzwyczajnego oraz otrzymanie w jednym dniu przez SKO cofnięcia odwołania z wyraźnym wnioskiem o stwierdzenie nieważności i wydaniem w tym dniu (choć po wpływie w/w oświadczenia) decyzji w trybie odwoławczym. O ile okoliczności te nie usprawiedliwiają bezczynności organu, to jednak wywierają wpływ na brak rażącego naruszenia prawa w tym zakresie. Poza tym Sąd wziął pod uwagę, iż odnośnie decyzji SKO z dnia [...] grudnia 2025 r. wniesiony został sprzeciw, który tutejszy Sąd uwzględnił, właśnie w związku z dostrzeżonym wnioskiem z dnia [...] grudnia 2025 r. o stwierdzenie nieważności. W tej sytuacji Sąd uznał, iż nie było podstaw do przyjęcia, aby bezczynność organu w niniejszej sprawie miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W konsekwencji, na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 i art. 149 § 1a p.p.s.a., orzeczono jak w pkt II sentencji wyroku. Z tych samych przyczyn, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzeczono również o oddaleniu skargi w pozostałym zakresie, obejmującym żądanie przyznania stronie skarżącej od organu sumy pieniężnej, jak również wymierzenia organowi grzywny, o których mowa w art. 149 § 2 w związku z art. 154 § 6 p.p.s.a. (pkt III sentencji wyroku). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że wymierzenie grzywny jest środkiem o charakterze dyscyplinująco-represyjnym, który powinien być stosowany w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy, a więc w tego rodzaju sytuacjach, gdzie oceniając całokształt działań organu można dojść do przekonania, że noszą one znamiona celowego unikania podjęcia decyzji w sprawie, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez tych dodatkowych sankcji (lub jednej z nich) organ nadal nie będzie respektować nałożonych ustawą obowiązków (zob. np. wyrok NSA z dnia 28 lipca 2020 r. sygn. akt II GSK 127/20). W niniejszej sprawie opisany sposób działania organu nie uzasadniał zastosowania represji w postaci grzywny. Suma pieniężna, o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a jest – podobnie jak grzywna – środkiem dyscyplinująco-represyjnym o charakterze dodatkowym, który powinien być stosowany z rozwagą. Na tle redakcji art. 149 § 2 p.p.s.a. trzeba zauważyć, że sam fakt bezczynności, nie stanowi dostatecznej przesłanki do przyznania od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej. Gdyby bowiem taki był zamiar ustawodawcy, wówczas przepis miałby treść odmienną, obligującą wprost sąd do przyznania sumy pieniężnej, a nie jedynie przewidującą taką możliwość. Przewidziane w ustawie fakultatywne jedynie działanie sądu - bez sprecyzowania przesłanek przyznania sumy pieniężnej - oznacza, że wybór co do zastosowania tego środka zależy od oceny sądu, a przesądzające są w istocie konkretne, szczególne okoliczności faktyczne danej sprawy. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazano, że przyznanie na gruncie art. 149 § 2 p.p.s.a. sumy pieniężnej winno być zastrzeżone jedynie do istotnych uchybień zasadzie efektywnego i terminowego działania organu w załatwieniu sprawy (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 30 stycznia 2018 r., sygn. akt II SAB/Wr 40/17). W przedmiotowej sprawie te same względy, jakie legły u podstaw oceny, że bezczynność Kolegium nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, przemawiały za uznaniem, iż brak jest dostatecznych podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o wymierzenie grzywny i przyznanie skarżącemu od organu sumy pieniężnej. O kosztach postępowania (pkt IV sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.
Informacje o sprawie
- Data wpływu
- 20 lipca 2026
- Symbol z opisem
- 6160 Ochrona gruntów rolnych i leśnych 658
- Skarżony organ
- Samorządowe Kolegium Odwoławcze
- Sędziowie
- Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Jarosław Piątek /przewodniczący/ Kamila Karwatowicz /sprawozdawca/
Powołane przepisy
- Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
art. 35 · Dz.U. 2025 poz. 1691
- Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
art. 149 § 1 pkt 1, § 1a, art. 151, art. 200, art. 205 § 1 · Dz.U. 2026 poz. 143
Powiązane dokumenty
Sygnatura: III SAB/Po 189/26 · 26 sierpnia 2026
Wyrok WSA w Poznaniu z 26 sierpnia 2026 r., III SAB/Po 189/26 – ochrona gruntów rolnych i leśnych
Sygnatura: II SAB/Ol 146/26 · 25 sierpnia 2026
Wyrok WSA w Olsztynie z 25 sierpnia 2026 r., II SAB/Ol 146/26 – ochrona gruntów rolnych i leśnych
Sygnatura: IV SAB/Wa 804/25 · 16 czerwca 2026
Wyrok WSA w Warszawie z 16 czerwca 2026 r., IV SAB/Wa 804/25 – ochrona gruntów rolnych i leśnych
Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny