II SAB/Gl 98/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący sędzia WSA Beata Kalaga – Gajewska po rozpoznaniu w dniu 7 września 2026 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.F. na bezczynność Burmistrza Miasta C. w przedmiocie wniosku o wyznaczenie przedstawiciela w sprawie dotyczącej usług opiekuńczych p o s t a n a w i a odrzucić skargę.

Pismem z dnia 31 stycznia 2026 r. M.F. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na bezczynność Burmistrza Miasta C. w sprawie nierozpoznania wniosku o przyznanie skarżącemu pomocy prawnej w postaci przedstawiciela na podstawie art. 34 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2025 r., poz. 1691, dalej: "k.p.a."), wskazując na swój zły stan zdrowia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi jako bezzasadnej, wyjaśniając, że celem skarżącego jest pozyskanie stałego profesjonalnego pełnomocnika, mogącego działać we wszystkich jego postępowaniach, tymczasem instytucja określona w art. 34 k.p.a. odznacza się całkowicie odmiennym celem. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 - dalej jako p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne - jak wynika z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. - obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na bezczynność organów w przypadkach niepodejmowania przez organy administracji nakazanych prawem aktów lub czynności w sprawach indywidualnych. W myśl art. 149 p.p.s.a. istota skargi na bezczynność polega na tym, że sąd, uwzględniając taką skargę, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. W świetle art. 37 k.p.a. bezczynność organu ma miejsce wówczas, gdy nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1. W orzecznictwie przyjmuje się, że z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 marca 2003 r., sygn. akt IV SAB/Wa 109/07, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl). Z kolei zaskarżenie bezczynności organu administracji publicznej do sądu administracyjnego możliwe jest tylko w takim zakresie, w jakim możliwe jest zaskarżenie decyzji, postanowień oraz innych aktów (art. 3 § 2 pkt 8 w związku z ust. 1-4a p.p.s.a.). Przepisy te określają bowiem przedmiot zaskarżenia, wyznaczają zakres właściwości rzeczowej sądu administracyjnego, a tym samym zakres rzeczowy postępowania sądowoadministracyjnego. Zatem skarga na bezczynność jest pochodną skargi na określone prawne formy działania organów administracji publicznej. Oznacza to, że skarga na bezczynność organów zasadna może być tylko w tych przypadkach, w których organy zobowiązane do wydania decyzji i postanowień bądź do dokonania określonej czynności, z ustawowego obowiązku nie wywiążą się w określonym terminie. Powyższe rozważania prowadzą do konkluzji, że warunkiem prawidłowego rozpoznania skargi na bezczynność jest przede wszystkim ustalenie, co jest przedmiotem złożonej przez stronę skargi na niedziałanie organu administracji publicznej. Ustalenie przedmiotu żądania strony determinuje bowiem odpowiedź na pytanie, czy żądaniu temu po stronie organu administracji odpowiada prawnie określony obowiązek działania. Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy należy zauważyć, że przedmiotem skargi w niniejszej sprawie skarżący uczynił bezczynność Burmistrza Miasta C. w sprawie wyznaczenia skarżącemu pomocy prawnej w postaci przedstawiciela na podstawie art. 34 § 1 k.p.a. W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z art. 34 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej wystąpi do sądu z wnioskiem o wyznaczenie przedstawiciela dla osoby nieobecnej lub niezdolnej do czynności prawnych, o ile przedstawiciel nie został już wyznaczony. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 9 lutego 1989 r., sygn. akt III CZP 117/88 (OSNC 1990/1/11) wskazał, że wyznaczenie przez sąd przedstawiciela dla nieobecnej strony postępowania administracyjnego na wniosek organu administracyjnego zgłoszony na podstawie art. 34 § 1 k.p.a. następuje na podstawie art. 184 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (aktualnie: Dz. U. z 2026 r., poz. 236; dalej: "k.r.i.o."). Twierdzenie to zostało podtrzymane także w uchwale tego Sądu z dnia 24 listopada 2006 r., sygn. akt III CZP 89/06 (OSNC 2007/9/128). Z tego powodu, ustanowienie kuratora dla osoby nieobecnej w trybie art. art. 34 § 1 k.p.a. nie należy do kompetencji sądów administracyjnych. Jak bowiem wskazano wyżej, są one powołane do rozpoznawania spraw z zakresu kontroli działalności administracji publicznej oraz innych spraw, do których stosuje się przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi na mocy przepisów szczególnych (art. 1 i 2 p.p.s.a.). Przewidziana na gruncie p.p.s.a. możliwość ustanowienia przez sąd administracyjny kuratora na podstawie art. 30 § 1, art. 78 i art. 79 p.p.s.a. dotyczy natomiast sytuacji, gdy konieczność jego ustanowienia w zakresie określonym w tych przepisach wynikła w toku postępowania sądowoadministracyjnego, a nie - jak w warunkach niniejszej sprawy - postępowania administracyjnego. W konsekwencji ustanowienie kuratora w tym postępowaniu w sposób oczywisty nie mieści się w zakresie kognicji sądów administracyjnych powołanych do rozpoznania spraw sądowoadministracyjnych. W świetle powyższego, żądanie skargi odnoszące się do bezczynności organu w zakresie wyznaczenia przedstawiciela na podstawie art. 34 § 1 k.p.a. - nie może stanowić przedmiotu skargi do sądu administracyjnego. Jak już bowiem na wstępie wskazano, w pojęciu sprawy sądowoadministracyjnej mieści się kontrola działalności administracji publicznej w zakresie wyznaczonym enumeracjami z art. 3 p.p.s.a. oraz kontrola innych kwestii rozpoznawanych w postępowaniu prowadzonym na podstawie przepisów p.p.s.a., jak wymienione w art. 4 p.p.s.a. spory o właściwość lub kompetencję, a także przekazanych z mocy ustaw odrębnych. Oznacza to, że sąd administracyjny nie jest właściwy do rozpoznawania spraw, które nie zostały wymienione w cytowanych przepisach. Jeżeli dana sprawa nie należy do kategorii wskazanych w art. 3 § 2 i § 2a p.p.s.a. oraz nie została w ustawie szczególnej poddana kontroli sądowoadministracyjnej, to nie należy do właściwości sądu administracyjnego, co skutkuje koniecznością odrzucenia wniesionej skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W świetle powyższego, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.