II SAB/Gl 79/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 21 sierpnia 2025 r. sprawy ze skargi D. K. (K.) na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego postanawia: odrzucić skargę.

Pismem z dnia 23 kwietnia 2025 r. D. K. (dalej: "skarżąca") złożyła skargę na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach (dalej: "organ" lub "Kolegium") polegającą na nierozpatrzeniu jej zażalenia na postanowienie Prezydenta Miasta K. z dnia 15 stycznia 2025 r., nr [...], w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego dla jej syna J. K., oraz wniosła o bezzwłoczną wypłatę świadczenia bieżącego wraz z zaległymi. W uzasadnieniu wskazała, że w dniu 24 marca 2025 r. odebrała korespondencję zatytułowaną "postanowienie", bez jakiegokolwiek podpisu, na podstawie którego można zweryfikować autentyczność certyfikatu cyfrowego identyfikatora podpisu oraz spójność dokumentu. W konsekwencji, w jej ocenie, postanowienie to nie wywiera skutków prawnych. Zaznaczyła, że decyzja Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w sprawie jej syna została uchylona w części dotyczącej ustaleń zawartych w pkt 5 orzeczenia Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 25 października 2024 r. Pismem z dnia 12 maja 2025 r. organ złożył odpowiedź na skargę i wniósł o jej odrzucenie. W uzasadnieniu zajętego stanowiska podkreślił, że postanowienie z dnia 15 stycznia 2025 r. dotyczy zawieszenia z urzędu postępowania w sprawie rozpatrzenia dwóch wniosków skarżącej z dnia 16 grudnia 2024 r. o ustalenie praw do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku pielęgnacyjnego. Odnosząc się do treści skargi wskazał, że zażalenie na powyższe postanowienie zostało rozpatrzone postanowieniem z dnia 13 marca 2025 r., nr [...], podpisanym elektronicznie przez członków składu orzekającego i doręczone skarżącej w systemie e-doręczeń - Publiczne Usługi Hybrydowe. W tak powstałym dokumencie elektronicznym widoczne są graficzne elementy (ikonki) wskazujące członków, którzy orzeczenie podpisali. Nadmienił, że w przypadkach, w których adresat nie ma adresu do doręczeń elektronicznych w bazie adresów elektronicznych, wówczas organ przekazuje korespondencję wyznaczonemu operatorowi (Poczta Polska S.A.), celem doręczenia w trybie publicznej usługi hybrydowej (PUH). Usługa ta polega na przekształceniu przez operatora wyznaczonego dokumentu elektronicznego nadanego przez podmiot publiczny (w tym przypadku Kolegium) z adresu do doręczeń elektronicznych w przesyłkę listową (papierową), w celu doręczenia korespondencji do adresata. Zgodnie z treścią art. 46 ust. 3 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. 1045) do zawartości przesyłki listowej wyznaczony operator dołącza wydruk dokumentu zawierającego wynik weryfikacji podpisu lub pieczęci elektronicznej albo potwierdzenie, że integralność oraz pochodzenie dokumentu elektronicznego od podmiotu publicznego zostały zapewnione z wykorzystaniem środka identyfikacji elektronicznej. Doręczane we wskazanym trybie przywołanego wcześniej postanowienia Kolegium z dnia 13 marca 2025 r. nie zawiera podpisu własnoręcznego, natomiast jest podpisane podpisem elektronicznym, a wynik weryfikacji tego podpisu potwierdza wyznaczony operator. Zgodnie z art. 14 § 1a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej w skrócie: "k.p.a.") tylko w przypadku pisma utrwalonego w postaci papierowej opatruje się je podpisem własnoręcznym, co nie miało miejsca w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga podlega odrzuceniu. Na wstępie wyjaśnić trzeba, że badanie merytorycznej zasadności skargi każdorazowo poprzedza analiza jej dopuszczalności. Postępowanie sądowoadministracyjne może toczyć się wyłącznie na podstawie prawnie dopuszczalnej i skutecznie wniesionej skargi. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualny publikator: Dz. U. z 2024 r. poz. 935, z późn. zm., dalej w skrócie: "p.p.s.a."), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m. in. orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a tego przepisu. Na mocy art. 52 § 1 p.p.s.a. skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia taki, jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie (art. 52 § 2 p.p.s.a.). Środkiem prawnym przysługującym stronie, w przypadku niezałatwienia sprawy w terminie, jest ponaglenie przewidziane w art. 37 § 1 i 3 k.p.a., które wnosi się do organu wyższego stopnia za pośrednictwem organu prowadzącego postępowanie (pkt 1); albo do organu prowadzącego postępowanie - jeżeli nie ma organu wyższego stopnia (pkt 2). W myśl art. 53 § 2b p.p.s.a. skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Na podkreślenie zasługuje to, że skarga na bezczynność organu przysługuje stronie postępowania wyłącznie w przypadku bezczynności organu występującej po otrzymaniu ponaglenia. Nie ulega wątpliwości, mając na względzie treść powołanych przepisów, że skarżąca wniosła skargę w sprawie objętej kognicją sądów administracyjnych jednak nie został spełniony formalny wymóg jej dopuszczalności, polegający na uprzednim wystąpieniu do organu z ponagleniem. W tym miejscu należy zauważyć, że przed wniesieniem skargi postępowanie w przedmiocie rozpoznania "odwołania", złożonego przez skarżącą, zostało zakończone postanowieniem Kolegium z dnia 13 marca 2025 r., które utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta Miasta K. z dnia 15 stycznia 2025 r. Zważywszy na zarzuty skargi, iż to postanowienie z dnia 13 marca 2025 r. nie zostało podpisane przez członków Kolegium, wyjaśnić przyjdzie, że doręczenia elektroniczne dla podmiotów publicznych i niektórych podmiotów niepublicznych stanowią nowość i weszły w życie w dniu 1 stycznia 2025 r., na podstawie ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych. Nadto, tak jak wskazało Kolegium w odpowiedzi na skargę, adresat nie mający adresu do doręczeń elektronicznych w bazie adresów elektronicznych, otrzymuje korespondencję w trybie publicznej usługi hybrydowej (PUH). Zgodnie z art. 46 tej ustawy operator wyznaczony, świadcząc publiczną usługę hybrydową, przekształca dokument elektroniczny nadany przez podmiot publiczny z adresu do doręczeń elektronicznych w przesyłkę listową w celu doręczenia korespondencji do adresata. Przekształcenie odbywa się w sposób zautomatyzowany, zapewniający ochronę tajemnicy pocztowej na każdym etapie realizacji usługi (ust. 1); a do zawartości przesyłki listowej, o której mowa w ust. 1, operator wyznaczony dołącza wydruk dokumentu zawierającego wynik weryfikacji podpisu lub pieczęci elektronicznej albo potwierdzenie, że integralność oraz pochodzenie dokumentu elektronicznego od podmiotu publicznego zostały zapewnione z wykorzystaniem środka identyfikacji elektronicznej (ust. 3). W uchwale z dnia 22 czerwca 2020 r. o sygn. akt II OPS 5/19, Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że wniesienie skargi na bezczynność po zakończeniu przez organ administracji publicznej prowadzonego postępowania poprzez wydanie decyzji ostatecznej stanowi przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu takiej skargi przez sąd administracyjny, w zakresie rozstrzygnięcia podjętego na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Podstawą dla odrzucenia tego rodzaju skargi jest art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., który stanowi, że sąd odrzuca skargę, jeżeli z innych przyczyn wniesienie skargi jest niedopuszczalne. Za inną przyczynę niedopuszczalności skargi, należy bowiem uznać okoliczność braku przedmiotu skargi w chwili jej wniesienia rozumianego, jako bezczynność niedającą się już usunąć ze względu na rozstrzygnięcie sprawy przez organ w sposób kończący postępowanie administracyjne. Po wydaniu rozstrzygnięcia w sprawie, nawet jeżeli rozstrzygnięcie to nastąpi po upływie terminu wyznaczonego w przepisach obowiązującego prawa, bezczynność postępowania pozostaje stanem historycznym, czyli takim, który istniejąc w przeszłości, nie może być uznany w procedurze sądowoadministracyjnej za nadal podlegający ocenie w kontekście celu tej procedury, tj. przeciwdziałania braku podjęcia działań organu w określonym terminie. Sytuacja taka ma miejsce w niniejszej sprawie, bowiem postępowanie przed Kolegium zakończyło się wydaniem omówionego powyżej postanowienia z dnia 13 marca 2025 r. Natomiast skargę na bezczynność organu w powyżej opisanym zakresie skarżąca wniosła w piśmie z dnia 23 kwietnia 2025 r. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 w związku z art. 119 pkt 4 i art. 120 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.