II SAB/Gl 2/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Artur Żurawik (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 marca 2021 r. sprawy ze skargi B.U. i M.U. na bezczynność i przewlekłość postępowania Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie warunków zabudowy terenu 1. stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności i przewlekłości postępowania; 2. stwierdza, że nie miały one miejsca z rażącym naruszenia prawa; 3. przyznaje od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżących B. U. i M.U. sumy pieniężne w wysokości po 400 (czterysta) złotych; 4. w pozostałym zakresie skargę oddala; 5. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżących B. U. i M. U.solidarnie kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Pismem z dnia 26 listopada 2020 r. pełnomocnik B.U. i M. U. wniósł skargę na bezczynność i przewlekłość w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy G. z dnia [...] nr [...] w sprawie ustalenia na rzecz D. i M. J. warunków zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie budynku mieszkalnego jednorodzinnego z garażem na działce 1 w P. przy ul. [...]. Wniesiono o: stwierdzenie bezczynności i przewlekłości organu w prowadzeniu przedmiotowej sprawy, stwierdzenie, że bezczynność i przewlekłość w prowadzeniu przedmiotowej sprawy miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa, zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa radcowskiego, zasądzenie sumy pieniężnej na rzecz Skarżących w kwocie 1000 złotych. W uzasadnieniu podano m. in., że przedmiotowe postępowanie toczy się w związku z wnioskiem z dnia 31 lipca 2020 r. Pismem z dnia 3 listopada 2020 r. wezwano SKO w Katowicach do usunięcia naruszeń prawa związanych z nieuzasadnioną jego przewlekłością i bezczynnością w rozpoznaniu wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji jw. Czas, który posiadał organ na rozpatrzenie wspomnianej sprawy, czyli od 31 lipca 2020 r., był zdecydowanie wystarczający, aby ją zakończyć. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o odrzucenie skargi, bowiem nie została ona poprzedzona ponagleniem. W uzasadnieniu podano m. in., że Wójt Gminy G. decyzją z dnia [...], nr [...], ustalił na rzecz D. i M. J. warunki zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie budynku mieszkalnego jednorodzinnego z garażem, na działce nr 2 w P. przy ul. [...]. Pismem z dnia 31 lipca 2020 r. B. U. i M. U., reprezentowani pełnomocnika, wnieśli o stwierdzenie nieważności ww. decyzji. Dnia 18 sierpnia 2020 r. SKO zawiadomiło strony postępowania o złożonym wniosku. Skarżący nie poprzedzili przedmiotowej skargi ponagleniem, stąd powinna podlegać odrzuceniu. Z ostrożności procesowej Kolegium wskazało, że dnia [...] wydało decyzję. Tym samym ustał stan bezczynności Kolegium. W odniesieniu do zarzutu przewlekłego postępowania SKO zauważa, że skarga na przewlekłość postępowania może być złożona dopóki toczy się postępowanie administracyjne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2019 roku, poz. 2325 ze zm. – dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Obejmuje ona między innymi orzekanie w sprawach skarg na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a (art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a.). Warunkiem dopuszczalności skargi jest uprzednie wyczerpanie środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie (art. 52 § 1 p.p.s.a.). W przypadku skargi na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania niezbędne jest obecnie złożenie ponaglenia, o czym stanowi art. 37 § 3 k.p.a. Dopiero po wyczerpaniu wskazanego trybu strona może wnieść skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Dla uznania wyczerpania ww. toku przez stronę wystarczające jest wykazanie, że złożyła ona stosowny środek. Przy ocenie dopuszczalności skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ nie ma znaczenia sposób rozpoznania takiego ponaglenia (poprzednio zażalenia – por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 6 września 2016 r., sygn. II SAB/Kr 109/16). Art. 53 § 2b p.p.s.a. stwierdza znowuż, że skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Ponaglenie zostało złożone z podpisem elektronicznym w dniu 3 listopada 2020 r., choć zostało nazwane jako "wezwanie do usunięcia naruszeń prawa". Tego rodzaju środek prawny wynikał z archiwalnego obecnie art. 52 §4 p.p.s.a. Wskazano jednak wyraźnie w ww. dokumencie, że zarzuca się organowi rażącą bezczynność i przewlekłość zarówno w zakresie wydania decyzji merytorycznej w postępowaniu jw., jak i brak wydania postanowienia przewidzianego w art. 74 § 2 k.p.a. Nie tytuł pisma decyduje o jego kwalifikacji prawnej, ale treść. Sformułowanie "w każdym czasie", którym posłużył się ustawodawca w art. 53 §2b p.p.s.a., musi być postrzegane w aspekcie trwającego w dacie składania skargi i naruszającego czas załatwienia sprawy stanu postępowania administracyjnego (wyrok NSA z 17 listopada 2020 r., II OSK 973/19). Jednocześnie wskazać należy, że w świetle uchwały NSA z 22 czerwca 2020 r., sygn. II OPS 5/19, wniesienie skargi na bezczynność dopiero po zakończeniu przez organ administracji publicznej prowadzonego postępowania, poprzez wydanie decyzji ostatecznej, stanowi przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu takiej skargi przez sąd administracyjny w zakresie rozstrzygnięcia podjętego na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W niniejszej sprawie nie mamy do czynienia z ww. przypadkiem, skoro decyzja organu została wydana [...], już po wniesieniu skargi. Zgodnie z art. 37 § 1 k.p.a. stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli: 1) nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (bezczynność); 2) postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość). Pojęcie "przewlekłości postępowania" wprowadzone zostało do ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ustawą z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2011 r., Nr 6, poz. 18 ze zm.) i obowiązuje od 11 kwietnia 2011 r. Celem nowelizacji było usprawnienie postępowania administracyjnego poprzez stworzenie możliwości zaskarżenia nie tylko samej czynności organu administracji publicznej, ale również prowadzenia przez te organy postępowania w sposób przewlekły. Przewlekłość postępowania, określona w art. 37 § 1 k.p.a. oraz w art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., ma inny zakres znaczeniowy niż "bezczynność organu". Wynika to obecnie z treści art. 37 §1 k.p.a. Z kolei NSA w wyroku z dnia 5 lipca 2012 r., sygn. akt II OSK 1031/12, zapadłym jeszcze przed nowelizacją k.p.a. wskazał, że "Dokonując rozgraniczenia zakresu skarg na bezczynność i przewlekłość postępowania, zauważyć trzeba, iż nowelizacja ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez dodanie skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania, wymagać będzie reinterpretacji pojęcia »bezczynności«, poprzez ograniczenie jego rozumienia do niewydania w terminie decyzji lub postanowienia, względnie aktu lub czynności wskazanych w art. 3 §2 pkt 4 p.p.s.a. Natomiast przez pojęcie »przewlekłego prowadzenia postępowania« należy rozumieć sytuację prowadzenia postępowania w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących że formalnie organ nie jest bezczynny (...), ewentualnie mnożenie przez organ czynności dowodowych ponad potrzebę wynikającą z istoty sprawy (...). Pojęcie »przewlekłość postępowania« obejmować będzie zatem opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu, w sytuacji gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym, jak również nieuzasadnione przedłużanie terminu załatwienia sprawy. Tak wyodrębniona skarga na przewlekłość postępowania dotyczyć będzie sytuacji innych niż formalna bezczynność organu (...)." (zob. też wyrok WSA w Warszawie z 17 grudnia 2014 r., sygn. VII SAB/Wa 62/14). Z kolei NSA w wyroku z 5 lutego 2015 r., sygn. II GSK 2038/13, stwierdził, że przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ może być spowodowane różnymi okolicznościami. Zaistnieje zarówno w sytuacji, gdy będzie można organowi postawić zarzut niedochowania należytej staranności w takim zorganizowaniu postępowania administracyjnego, by zakończyło się w rozsądnym terminie, jak również, kiedy będzie można postawić zarzut prowadzenia czynności (w tym dowodowych) pozbawionych dla sprawy jakiegokolwiek znaczenia. Za przejaw przewlekłego prowadzenia postępowania może być także uznana nieporadność organu, kiedy z naruszeniem przepisu art. 12 § 1 k.p.a. nie działa on w sprawie wnikliwie i szybko, a podejmuje czynności i środki dowodowe nieadekwatne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy. Co do zasady orzecznictwo to zachowuje aktualność również obecnie. Przy tym, zgodnie z wyrokiem NSA z dnia 20 kwietnia 2017 r., II OSK 255/16, zarzucenie w jednym piśmie bezczynności oraz przewlekłości postępowania nie powinno być traktowane jako skumulowanie dwóch skarg, o ile kwestionowana jest terminowość i sprawność działania organu w tej samej sprawie administracyjnej. W takim przypadku objęcie jedną skargą obu form opieszałości organu inicjuje jedną sprawę sądowoadministracyjną, w której sąd ma obowiązek rozpoznać i rozstrzygnąć spór o legalność braku wydania aktu lub niezałatwienia sprawy w terminie. Pozostaje to w związku z zasadą, że przedmiotem zaskarżenia w postępowaniu sądowoadministracyjnym może być tylko jedna decyzja lub inny akt, którego legalność badana jest przez sąd administracyjny. Obowiązek działania sprawnie jest elementem prawa do tzw. dobrej administracji, która jest zasadą prawa unijnego. W ustawodawstwie polskim znajduje ona odzwierciedlenie m. in. w Kodeksie postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 35 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Przepis ten wprowadza także szczegółowe regulacje dotyczące terminów załatwiania spraw (art. 35 § 3 – 5 k.p.a.). Nie budzi wątpliwości, że doszło do bezczynności ponieważ nie wydano terminowo decyzji rozstrzygającej o wniosku skarżących. Sam organ przyznał, że doszło do bezczynności, skoro w odpowiedzi na skargę pisze, że stan ten po wydaniu decyzji "ustał". Jeśli "ustał", to nawet zdaniem SKO wcześniej zaistniał. Dodatkowo postępowanie prowadzone było przewlekle. Sprawa trwała zbyt długo do momentu wydania decyzji. Wniosek został podpisany elektronicznie w dniu 31 lipca 2020 r. i przesłany do SKO. Organ zwrócił się do Wójta o dostarczenie akt sprawy, jednak doszło do zbyt długiego jej rozpoznawania i wadliwej koncentracji czynności procesowych, których nie było dużo. Decyzja merytoryczna wydana została dopiero [...]. Z powyższych względów doszło do naruszenia przepisów o terminach załatwiania spraw. Ponieważ nie były to terminy przekroczone rażąco, stąd Sąd stwierdził, że bezczynność i przewlekłość nie miały miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Sąd uznał za zasadne zastosowanie dyspozycji art. 149 § 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6. Taka kwota została zasądzona skarżącym w adekwatnej wysokości po 400 złotych, która im zadośćuczyni. Stąd w pozostałym zakresie skarga została oddalona. W przedmiocie zwrotu kosztów postępowania, obejmujących wpis od skargi (100 zł) i koszty zastępstwa procesowego (497 zł, wraz z opłatą skarbową od pełnomocnictwa), Sąd rozstrzygał w oparciu o przepisy art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nastąpiło zgodnie z art. 119 pkt 4 i art. 120 p.p.s.a. Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.