II SAB/Gl 169/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędzia WSA Renata Siudyka, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 19 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi R. K. (K.) na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Śląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Katowicach w przedmiocie pozwolenia na wycinkę drzew 1. stwierdza, że Śląski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Katowicach dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania, 2. stwierdza, że przewlekłe prowadzenie postępowania przez Śląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Katowicach miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa, 3. przyznaje od Śląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Katowicach na rzecz skarżącego sumę pieniężną w wysokości 5000 (pięć tysięcy) złotych, 4. zasądza od Śląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Katowicach na rzecz skarżącego 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Dnia 11 września 2023 r. R.K. złożył adresowane do tutejszego Sądu pismo zatytułowane "Wniosek o odszkodowanie za przewlekłość postępowania". Z treści pisma można wnioskować, że skarżący domaga się uznania, że Śląski Wojewódzki Konserwator Zabytków działał przewlekle w sprawie jego wniosku o wydanie zezwolenia na usunięcie drzew z nieruchomości oznaczonej numerem 1 położonej w J. Wskazał, że upłynęły już trzy lata od złożenia wniosku. W międzyczasie zostało przeprowadzonych kilka oględzin. Dnia 9 listopada 2022 r. złożył skargę na przewlekłość postępowania, jednakże Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego nie uwzględnił tej skargi. Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o umorzenie postępowania w całości a w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do umorzenia postępowania, uznanie, że bezczynność organu nie nastąpiła z rażącym naruszeniem prawa. Stwierdzono, że Śląski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Katowicach nie pozostaje w bezczynności, ani przewlekłości w sprawie wniosku skarżącego z dnia 3 października roku 2020 roku o wydanie pozwolenia na usunięcie drzew z nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków położonej w J. Decyzją z dnia 12 września 2023 roku Nr [...] sprawa objęta ww. wnioskiem została załatwiona. Jednocześnie organ wskazał, że przewlekłość postępowania była wynikiem braków kadrowych. Tylko w ostatnich 3 latach na stanowisku do spraw inspekcji zabytkowych układów zieleni WUOZ w Katowicach doszło do odejścia 3 pracowników, co mając na uwadze, iż sprawami zieleni zabytkowej w WUOZ w Katowicach zajmuje się 2 pracowników (na jednym ze stanowisko, jest zresztą obecnie wakat) organ nie jest w stanie zapewnić terminowego załatwienia spraw. Podniesiono także, że osoba, która przygotowała decyzje w niniejszej sprawie nie prowadziła jej od początku, a decyzję przygotował w ostatnim dniu swojej pracy. Dodatkowym utrudnieniem był fakt, iż pracownik prowadzący sprawę w jej początkach pozostawił szereg nieuporządkowanych akt, czego efektem był problem z ustaleniem, czy wniosek skarżącego spełniał wymogi formalne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Stosownie do przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. kontrola ta obejmuje również bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. W świetle art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Stosownie zaś do art. 149 § 1a p.p.s.a. jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (art. 149 § 2 p.p.s.a.). Wniesienie skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest dopuszczalne wówczas, gdy strona przed wniesieniem skargi wniosła do organu ponaglenie wyczerpując przysługujący jej środek zaskarżenia (art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a.). W rozstrzyganej sprawie ponaglenie zostało złożone, co wynika z akt administracyjnych. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że z przewlekłością postępowania mamy do czynienia, gdy organ nie załatwia sprawy w terminie, a podejmowane przez niego działania nie charakteryzują się koncentracją, względnie mają charakter czynności pozornych, nieistotnych dla merytorycznego załatwienia sprawy. O przewlekłym prowadzeniu postępowania można mówić wówczas, gdy organowi będzie można skutecznie postawić zarzut niedochowania należytej staranności w takim zorganizowaniu postępowania administracyjnego, by zakończyło się ono w rozsądnym terminie, względnie zarzut przeprowadzania czynności (w tym dowodowych), pozbawionych dla sprawy jakiegokolwiek znaczenia lub pozornych. Przewlekłość postępowania zachodzi zatem, gdy jest ono długotrwałe, prowadzone rozwlekle i trwa ponad konieczność wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych niezbędnych do finalnego rozstrzygnięcia. Ocena, czy postępowanie trwa dłużej niż to konieczne, dokonywana musi być jednak na podstawie zarówno analizy charakteru podejmowanych czynności, jak i stanu faktycznego sprawy. Pojęcie przewlekłości postępowania obejmować będzie więc opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu, w sytuacji gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym, jak również nieuzasadnione przedłużanie terminu załatwienia sprawy. Na gruncie art. 149 p.p.s.a. przez "przewlekłe prowadzenie postępowania" należy rozumieć sytuację prowadzenia postępowania w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu, bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny. Sąd podziela prezentowany w orzecznictwie pogląd, że nie każde przekroczenie przez organ terminów załatwiania spraw oznacza per se, że organ pozostaje w stanie bezczynności lub prowadzi postępowanie w sposób przewlekły. Konieczne jest bowiem poddanie ocenie istotnych okoliczności konkretnej sprawy, w tym w szczególności stopnia jej skomplikowania (zarówno w aspekcie prawnym, jak i przede wszystkim faktycznym), zaniechań lub wadliwości działań podejmowanych przez organ, a także postawy stron. W świetle powyższego należy również przypomnieć, że jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego, wyrażoną w art. 12 k.p.a., jest zasada jego szybkości. Zgodnie z art. 12 § 1 k.p.a., organy administracji publicznej mają obowiązek działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami, prowadzącymi do jej załatwienia. Na organie prowadzącym postępowanie spoczywa obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do załatwienia sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Stosownie do treści art. 35 § 1 i § 3 k.p.a., organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy, od dnia wszczęcia postępowania. W myśl natomiast art. 36 § 1 k.p.a., o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia. W ocenie Sądu nie ulega najmniejszej wątpliwości, że kontrolowane obecnie postępowanie było prowadzące w sposób przewlekły a owa przewlekłość powinna zostać uznana za rażące naruszenie prawa. Wniosek skarżącego o wydanie decyzji wpłynął do organu 7 października 2020 r. Dopiero dnia 18 maja 2023 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku o wskazanie numeru księgi wieczystej, przedlożenie programu prac konserwatorskich oraz wykazanie się tytułem prawnym do nieruchomości. Oględziny, zostały przeprowadzone dnia 7 lipca 2023 r. a decyzja w sprawie wydana dopiero 12 września 2023 r., czyli dzień po złożeniu skargi przez wnioskodawcę. Jednocześnie organ, który pozostawał w bezczynności nie powiadamiał wnioskodawcy o przyczynach swej zwłoki. W konsekwencji powyższego, a jednocześnie mając świadomość, iż zwłoka organu w załatwieniu sprawy trwała bardzo długo, zasadne jest przyznanie skarżącego sumy pieniężnej w wysokości 5000 zł. Nie można tu uwzględnić argumentacji organu dotyczącej tego, że pracownik nie uporządkował akt i opuścił pracę. Obywatel ma prawo wymagać by jego sprawy były załatwiane bez zbędnej zwłoki a wszystkie opóźnienia w tym zakresie powinny spotkać się z odpowiednią reakcją o charakterze procesowym (powiadomienie o niezałatwieniu sprawy w terminie i podanie tego stanu przyczyn). To w rozpatrywanej sprawie nie miało miejsca. Biorąc pod uwagę powyższe, działając na podstawie art. 149 § 1 pkt 3, § 1a oraz § 2 p.p.s.a. orzeczono jak sentencji.