II SAB/Bk 93/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Barbara Romanczuk (spr.), , , po rozpoznaniu w Wydziale II w dniu 2 lipca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. Z. i M. Z. na bezczynność Starosty Augustowskiego w przedmiocie rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności przyjęcia operatu modernizacji ewidencji gruntów i budynków oraz wprowadzonych na jego podstawie zmian w ewidencji p o s t a n a w i a odrzucić skargę. ,

W dniu 9 lutego 2026 r. M. i M. Z. (dalej: "skarżący") na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego wnieśli o stwierdzenie nieważności przyjęcia operatu modernizacji ewidencji gruntów i budynków oraz wprowadzonych na jego podstawie zmian w ewidencji gruntów, dotyczących nieruchomości stanowiącej własność wnioskodawców - działki nr [...] w obrębie [...]. Jednocześnie wnieśli o przywrócenie w ewidencji gruntów danych obowiązujących przed modernizacją EGiB oraz podjęcie czynności zmierzających do usunięcia skutków wpisu dokonanego na tej podstawie w księdze wieczystej o nr [...]. Pismem z dnia 23 marca 2026 r. M. Z. wniósł ponaglenie na bezczynność Starosty Augustowskiego (dalej: "Starosta") w przedmiocie rozpatrzenia wniosku złożonego w dniu 9 lutego 2026 r. Starosta postanowieniem z 27 marca 2026 r., znak GK.6640.32.2026.LO, odmówił skarżącym wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności przyjęcia operatu modernizacji ewidencji gruntów i budynków oraz wprowadzonych na jego podstawie zmian w ewidencji gruntów, dotyczących nieruchomości stanowiącej własność wnioskodawców - działki nr [...] w obrębie [...] gm. N. Pismem z 30 marca 2026 r. Starosta przekazał powyższe ponaglenie do Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego (dalej: "PWINGiK") wraz z kopią dokumentów sprawy. Postanowieniem z 2 kwietnia 2026 r., znak GK-II.7221.33.2026.IŚ, PWINGiK: 1) stwierdził, że organ rozpatrujący sprawę dopuścił się bezczynności, 2) stwierdził, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, 3) odstąpił od wyznaczenia Staroście terminu załatwienia sprawy. W uzasadnieniu podkreślono, że organ dopuścił się bezczynności, bowiem nie załatwił sprawy w terminie zgodnie z art. 35 k.p.a. i na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. nie zawiadomił strony o przedłużeniu terminy załatwienia sprawy, wskazując przy tym przyczynę zwłoki wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia. PWINGiK uznał, że Starosta pomimo że dopuścił się bezczynności, to podejmował czynności w sprawie, dokonując analizy zgromadzonego materiału dowodowego w oparciu o który rozpatrzył wniosek z dnia 9 lutego 2026 r., dlatego w niniejszej sprawie nie stwierdził, że niezałatwienie sprawy w terminie miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Wyjaśnił, że po rozpatrzeniu wniosku z 9 lutego 2026 r. Starosta postanowieniem z 27 marca 2026 r. odmówił skarżącym wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności przyjęcia operatu modernizacji ewidencji gruntów i budynków oraz wprowadzonych na jego podstawie zmian w ewidencji gruntów, toteż odstępuje od wyznaczenia terminie załatwienia sprawy. Następnie skarżący w jednym piśmie wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku skargę na: 1) postanowienie Starosty Augustowskiego z 27 marca 2026 r. nr GK.6640.32.2026.LO o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności przyjęcia operatu modernizacji ewidencji gruntów i budynków oraz wprowadzonych na jego podstawie zmian w ewidencji gruntów, dotyczących nieruchomości stanowiącej własność wnioskodawców – działki nr [...] w obr. [...], gm. N., wobec upływu terminu przewidzianego na wnoszenie zarzutów do zmodernizowanych danych egib; 2) bezczynność w przedmiocie rozpatrzenia wniosku złożonego w dniu 9 lutego 2026 r. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z 19 maja 2026 r. skargi rozdzielono. Skargę na bezczynność wyłączono do rozpoznania pod niniejszą sygn. II SAB/Bk 93/26, a sprawa ze skargi na postanowienie Starosty otrzymała sygn. II SA/Bk 349/26. Postanowieniem z 25 czerwca 2026 r., sygn. II SA/Bk 349/26, sąd odrzucił skargę na postanowienie Starosty jako niedopuszczalną z uwagi na zaskarżenie do sądu postanowienia wydanego przez organ pierwszej, a nie drugiej instancji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga na bezczynność podlega odrzuceniu jako niedopuszczalna. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."), kontrola działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Stosownie natomiast do treści art. 149 § 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w ar. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a; 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności, 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa, 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). W obowiązującym stanie prawnym, bezczynność organu administracji publicznej definiowana jest w treści art. 37 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r., poz.1691 z późn. zm., dalej: "k.p.a.") jako niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a., natomiast przewlekłość jako prowadzenie postępowania dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a.). Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest bezczynność Starosty w przedmiocie rozpatrzenia wniosku skarżących z 9 lutego 2026 r. o stwierdzenie nieważności czynności przyjęcia operatu modernizacji ewidencji gruntów i budynków oraz wprowadzonych na jego podstawie zmian w ewidencji gruntów, dotyczących działki nr [...], obręb D.., polegających na zmianie przebiegu granic oraz zmniejszeniu powierzchni ww. działki z 0,2922 ha do 0,2863 ha. Należy wskazać, że sąd administracyjny uprawniony jest do merytorycznego rozpoznania skargi na bezczynność organu administracji tylko wówczas, gdy nie wystąpią przesłanki negatywne uniemożliwiające merytoryczne wypowiedzenie się w sprawie. Taka przesłanka w sprawie niniejszej wystąpiła. Sąd stwierdza bowiem, że w dniu wniesienia skargi nie istniał już przedmiot postępowania sądowoadministracyjnego, stosownie do art. 3 § 2 pkt 8 w zw. z art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Wyjaśnić trzeba, że kwestia dopuszczalności skargi na bezczynność po zakończeniu przez organ administracji publicznej postępowania administracyjnego była przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego. W uchwale z dnia 22 czerwca 2020 r. (sygn. akt II OPS 5/19, publ. CBOSA, orzeczenia.nsa.gov.pl) NSA stwierdził, że wniesienie skargi na bezczynność po zakończeniu przez organ administracji publicznej prowadzonego postępowania poprzez wydanie decyzji ostatecznej stanowi przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu takiej skargi przez sąd administracyjny w zakresie rozstrzygnięcia podjętego na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Pogląd sprowadzający się do dopuszczalności rozstrzygania spraw ze skarg na bezczynność w razie załatwienia sprawy administracyjnej przed wniesieniem skargi jest, w ocenie składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, nieprawidłowy z tego podstawowego powodu, że zakończenie postępowania, którego sposób prowadzenia jest skarżony, skutkuje ustaniem stanu podlegającego kontroli sądowej, tj. stanu bezczynności. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny, zasadniczym celem skargi na bezczynność organu administracji publicznej, jest doprowadzenie do usunięcia stanu bezczynności. Stąd też za niedopuszczalną należy uznać skargę na bezczynność wniesioną po zakończeniu postępowania administracyjnego. Jednocześnie wskazać należy, że zarówno uchwała II OPS 5/19, jak i późniejsza uchwała z 7 marca 2022 r., II OPS 1/21, nakazujące odrzucenie skarg na bezczynność lub przewlekłość organu wniesionych po ostatecznym zakończeniu postępowania administracyjnego, mają zastosowanie do spraw, w których skarga na bezczynność lub przewlekłość została wniesiona nie tylko po wydaniu przez organ aktu administracyjnego, ale również po jego doręczeniu stronie, która taką skargę wnosi (zob. wyrok NSA z 11 maja 2022 r., II OSK 1794/21 i powołane tam orzecznictwo). Pozostawienie kwestii doręczenia decyzji poza granicami postępowania pozbawiłoby stronę, bez jej winy, narzędzi prawnych do zwalczania bezczynności organu (zob. postanowienie NSA z 29 kwietnia 2026 r., II OSK 517/26). W tym miejscu zauważenia wymaga, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 26 lutego 2025 r., sygn. akt SK 100/22 (OTK-B 2025/65), orzekł, że art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a., rozumiany w ten sposób, że uniemożliwia rozpoznanie merytoryczne przez sąd administracyjny skargi na bezczynność po zakończeniu przez organ administracji publicznej prowadzonego postępowania poprzez wydanie decyzji lub innego przewidzianego prawem rozstrzygnięcia, mimo że skarga na bezczynność została wniesiona zanim stronie doręczono decyzję lub inne rozstrzygnięcie, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 w związku z art. 77 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić trzeba, że Starosta postanowieniem z 27 marca 2026 r. odmówił skarżącym wszczęcia postępowania w sprawie. Nie budzi też wątpliwości, że postanowienie to zostało skarżącym skutecznie doręczone przed wniesieniem do sądu przedmiotowej skargi, czego dowodem jest załączenie do niej tego rozstrzygnięcia. Wniosek skarżących z 9 lutego 2026 r. został już zatem rozpoznany poprzez odmowę wszczęcia postępowania. Skarga na bezczynność organu wniesiona została w dniu 16 kwietnia 2026 r., a więc już po wydaniu i doręczeniu ww. postanowienia. Skoro skarżący wnieśli skargę do sądu administracyjnego już po wydaniu i doręczeniu postanowienia, czyli po ustaniu bezczynności w zakresie rozpoznania ich wniosku, uznać należy, że skarga ta jest niedopuszczalna. Wydanie i doręczenie przez organ postanowienia przed wniesieniem skargi do sądu administracyjnego stanowi bowiem przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu skargi na bezczynność, na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Zatem złożona skarga nie może odnieść skutku i jako niedopuszczalna podlega odrzuceniu, zgodnie z art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Końcowo Sąd podkreśla, że odrzucając niniejszą skargę nie oceniał legalności rozstrzygnięcia Starosty z 27 marca 2026 r. o odmowie wszczęcia postępowania. W tym zakresie skarżącym przysługiwał odrębny środek zaskarżenia (zażalenie) do PWINGiK, jako organu wyższego stopnia. Z akt sprawy wynika, że nie skorzystali z przysługującego im środka zaskarżenia, pomimo pouczenia zawartego w postanowieniu. Tym samym postanowienie Starosty stało się ostateczne. Sąd mógłby się wypowiedzieć merytorycznie o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego, gdyby skarżący przedmiotem skargi uczynili postanowienie PWINGiK, wydane po rozpoznaniu zażalenia na postanowienie Starosty z 27 marca 2026 r. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.