II SAB/Bk 69/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz, Sędziowie sędzia WSA Marcin Kojło (spr.),, sędzia WSA Marek Leszczyński, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 sierpnia 2024 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Stowarzyszenia S. w W. na bezczynność Dyrektora Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w Siemiatyczach w przedmiocie informacji publicznej 1. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Dyrektora Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w Siemiatyczach do załatwienia w trybie ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej wniosku Stowarzyszenia S. w W. z dnia 17 października 2023 r.; 2. stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności; 3. stwierdza, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 4. wymierza Dyrektorowi Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w Siemiatyczach grzywnę w kwocie 800 (osiemset) złotych; 5. zasądza od Dyrektora Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w Siemiatyczach na rzecz Stowarzyszenia S. w W. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Pismem z dnia 1 marca 2024 r. Stowarzyszenie S. w Warszawie zaskarżyło bezczynność Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w Siemiatyczach w przedmiocie wniosku Stowarzyszenia z dnia 17 października 2023r. o udostępnienie informacji, zarzucając naruszenie: 1. art. 61 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 902 z późn. zm., dalej: "u.d.i.p."), poprzez ich niezastosowanie i nieudostępnienie skarżącemu wnioskowanych przez niego informacji, pomimo podstaw do ich udostępnienia na zasadach wskazanych w u.d.i.p., 2. art. 13 ust. 1 u.d.i.p., poprzez jego niezastosowanie i nieudostępnienie informacji w terminie wynikającym z u.d.i.p., pomimo podstaw do ich udostępnienia. Strona skarżąca wniosła o zobowiązanie organu do rozpoznania wniosku skarżącego z dnia 17 października 2023 r.; stwierdzenie, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; wymierzenie organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a.; zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi Stowarzyszenie wskazało, że wnioskiem z dnia 17 października 2023 r. wystąpiło do SPZOZ w Siemiatyczach o udostępnienie: 1. Listy zmarłych cudzoziemców oraz osób o nieustalonej tożsamości, którzy zmarli w szpitalu w przedmiotowym okresie wraz z następującymi informacjami: narodowość, płeć, wiek, data śmierci, przyczyna śmierci, czy dana osoba trafiła do szpitala ze strefy nadgranicznej, czy w czasie hospitalizacji skutecznie powiadomiono rodzinę pacjenta, czy o śmierci pacjenta szpital skutecznie powiadomił rodzinę, co szpital zrobił z ciałem. 2. Listy zmarłych cudzoziemców oraz osób o nieustalonej tożsamości, których ciała przechowywano w prosektorium w przedmiotowym okresie wraz z następującymi informacjami: narodowość, płeć, wiek, data śmierci, przyczyna śmierci, data przyjęcia ciała, czy przeprowadzono sekcję zwłok, cel sekcji zwłok, data wydania ciała, organ/instytucja, któremu/-ej wydano ciało, cel wydania ciała. 3. Liczbę zapytań o osoby zaginione, które w przedmiotowym okresie wpłynęły do szpitala. 4. Liczbę osób zaginionych, których dotyczyły zapytania z podziałem na płeć i narodowość. Skarżące Stowarzyszenie wskazało, że w dniu 15 listopada 2023 r. wezwało organ do realizacji ww. wniosku, a w dniu 29 listopada 2023 r. ponowiło jego treść. Do dnia sporządzenia skargi SPZOZ nie udzielił Stowarzyszeniu jakiejkolwiek odpowiedzi na powyższy wniosek. W odpowiedzi na skargę Dyrektor SPZOZ w Siemiatyczach wskazał, że odpowiedział na wniosek o dostęp do informacji publicznej, na dowód czego dołączył mail przesłany do skarżącego 28 czerwca 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W myśl art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: "p.p.s.a."), kontrola ta obejmuje również bezczynność organów lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 4a,a w przypadku informacji publicznej także innych podmiotów zobowiązanych do jej udzielenia. W sprawie niniejszej, z uwagi na przedmiot zaskarżenia, zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. z 2022 r. poz. 902; dalej: "u.d.i.p."). Z przepisów u.d.i.p. wynika, że podmiot zobowiązany do udostępniania informacji publicznej ma obowiązek podjąć określone w tej ustawie czynności, nawet jeśli żądane informacje nie stanowią informacji publicznej - w terminie wskazanym w art. 13 u.d.i.p., tj. bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku. Jeśli wniosek dotyczy informacji będącej informacją publiczną organ ma obowiązek: (1) udostępnić tę informację w formie czynności materialno–technicznej w sposób i w formie zgodnej z wnioskiem (art. 13 ust. 1 u.d.i.p.) lub (2) wydać na podstawie art. 16 ust. 1 u.d.i.p. decyzję o odmowie jej udostępnienia w razie uznania, że zachodzą podstawy do takiej odmowy, np. wynikające z art. 5 u.d.i.p. lub (3) udzielić informacji, o których mowa w art. 13 ust. 2 i art. 14 ust. 2 u.d.i.p., wyjaśniając przyczyny braku możliwości udostępnienia informacji w terminie bądź zgodnie z wnioskiem, przy jednoczesnym wskazaniu, w jakim terminie (nie dłuższym jednak niż 2 miesiące), w jaki sposób lub w jakiej formie informacja może być udostępniona niezwłocznie (w sytuacji powiadomienia wnioskodawcy o braku możliwości realizacji jego żądania w sposób lub w formie określonych we wniosku, ze wskazaniem innego sposobu lub formy bezzwłocznego udostępnienia informacji, jeżeli w terminie 14 dni od powiadomienia wnioskodawca nie złoży wniosku o udostępnienie informacji w sposób lub w formie wskazanych w powiadomieniu, postępowanie o udostępnienie informacji umarza się - art. 14 ust. 2 u.d.i.p.) lub (4) poinformować pisemnie wnioskodawcę, że nie posiada żądanej informacji. Jeśli natomiast żądana informacja nie jest informacją publiczną, wystarczy że o fakcie tym organ powiadomi wnioskodawcę zwykłym pismem. Bezczynność organu w zakresie udostępnienia informacji publicznej wystąpi zatem wówczas, gdy zobowiązany do udzielenia tej informacji podmiot, będący w jej posiadaniu, nie podejmuje w przewidzianych w ustawie terminach odpowiednich czynności, tj. nie udostępnia informacji w formie czynności materialno-technicznej lub nie wydaje decyzji o odmowie jej udzielenia, bądź też w przypadku, gdy informacja publiczna nie może być udostępniona w sposób lub w formie określonej we wniosku, nie wydaje decyzji o umorzeniu postępowania. Dla stwierdzenia bezczynności nie mają przy tym znaczenia okoliczności, z jakich powodów określone działanie nie zostało podjęte, a w szczególności, czy bezczynność została spowodowana zawinioną czy też niezawinioną opieszałością organu. Tym samym dla stwierdzenia przez sąd administracyjny bezczynności organu administracji konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek: istnienia ustawowego obowiązku podjęcia określonego działania oraz braku jego podjęcia w terminach określonych przepisami postępowania. W konsekwencji zakres sądowej kontroli skargi na bezczynność sprowadza się do ustalenia, czy organ był zobowiązany do wydania aktu lub podjęcia czynności oraz czy w zakreślonym przepisami procesowymi terminie, dokonał powyższych działań. Oznacza to, że sam brak działania przy równoczesnym przekroczeniu terminu załatwienia przesądza o bezczynności organu. Podkreślić należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych identycznie jak bezczynność w udzieleniu informacji publicznej traktuje się również przedstawienie informacji niepełnej czy nieadekwatnej do treści wniosku (vide wyrok z dnia 10 stycznia 2013 r., II SAB/Sz 51/12, powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na internetowej stronie bazy orzeczeń: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), jak też brak jakiegokolwiek odniesienia się do wniosku o udostępnienie informacji publicznej, w tym brak zawiadomienia strony wnioskującej – w terminie wskazanym w art. 13 ust. 1 ustawy i w drodze zwykłego pisma – o tym, że do jej wniosku nie mogą zostać zastosowane przepisy ustawy o dostępie do informacji publicznej (vide wyroki WSA w Łodzi z 11 sierpnia 2015 r. sygn. II SAB/Łd 125/15, WSA w Białymstoku z 23 września 2014 r. sygn. II SAB/Bk 42/14). W realiach rozpatrywanego przypadku nie ulega wątpliwości, że informacje objęte wnioskiem Stowarzyszenia z dnia 17 października 2023 r. mieściły się w zakresie przedmiotowo- podmiotowym ustawy o dostępie do informacji publicznej, co z resztą nie było kwestionowane przez Dyrektora SPZOZ. Z dokumentacji przedstawionej sądowi wraz ze skargą oraz wnioskiem o wymierzenie grzywny w trybie art. 55 § 1 p.p.s.a. (sygn. akt II SO/Bk 2/24) wynika, że prośba o udostępnienie informacji publicznej złożona została za pośrednictwem poczty elektronicznej w dniu 17 października 2023 r. Wniosek ten nie doczekał się realizacji zgodnie z obowiązującymi w tym względzie przepisami prawa. Zgodnie bowiem z art. 13 ust. 1 u.d.i.p., udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, z zastrzeżeniem ust. 2 i art. 15 ust. 2. Stosownie do art. 13 ust. 2 ustawy, jeżeli informacja publiczna nie może być udostępniona w terminie określonym w ust. 1, podmiot obowiązany do jej udostępnienia powiadamia w tym terminie o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku. Do dnia wniesienia skargi na bezczynność Dyrektor SPZOZ nie udzielił Stowarzyszeniu żądanych informacji, ani też nie poinformował w trybie art. 13 ust. 2 ustawy o braku możliwości udzielenia informacji w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku ze wskazaniem powodów opóźnienia i nowego terminu załatwienia wniosku. Podkreślenia wymaga, że istotą skargi na bezczynność jest to, aby w przypadku uwzględnienia skargi sąd zobowiązał organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa (art. 149 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Oceniając czy organ pozostaje w bezczynności, sąd bierze pod uwagę sytuację faktyczną i prawną istniejącą w dacie orzekania. Z treści art. 149 § 1 p.p.s.a wynika, że wydanie przez organ decyzji lub innego aktu po wniesieniu skargi na bezczynność wyłącza możliwość zobowiązania organu do załatwienia sprawy. W analizowanym przypadku organ na dzień złożenia skargi pozostawał w bezczynności, gdyż nie udzielił informacji publicznej w terminie wynikającym z art. 13 ust. 1 u.d.i.p. Żądane informacje zostały natomiast udzielone stronie skarżącej w dniu 28 czerwca 2024 r. (k. 15 akt sądowych). Z tego powodu bezprzedmiotowe stało się orzekanie o zobowiązaniu organu do udzielenia informacji i sąd umorzył postępowanie w tym zakresie, co też znalazło swój wyraz w pkt 1 sentencji wyroku, a podstawę ku temu stanowi przepis art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Taki sposób rozstrzygnięcia, będący następstwem podjęcia przez organ stosownego działania po wniesieniu skargi na bezczynność, nie zwalnia jednak sądu z obowiązku orzekania w przedmiocie stwierdzenia, czy w sprawie organ dopuścił się bezczynności i czy bezczynność ta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Zgodnie z art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. - sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. W myśl art. 149 § 1a p.p.s.a., jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Wobec powyższego sąd orzekł jak w pkt 2 sentencji wyroku, stwierdzając na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a., że organ dopuścił się bezczynności. Należy wyjaśnić Dyrektorowi SPZOZ, że dla stwierdzenia bezczynności wystarczające jest istnienie obiektywnego stanu rzeczy w postaci braku reakcji na określone wymagane prawem sytuacje. Stwierdzenie bezczynności lub jej braku nie jest uzależnione od zawinienia podmiotu zobowiązanego do określonego prawem działania. Czyniąc zadość obowiązkowi nałożonemu przepisem art. 149 § 1a p.p.s.a. sąd stwierdza, że bezczynność organu miała cechy wskazujące na to, że doszło do rażącego naruszenia prawa. Kwalifikacja naruszenia prawa jako rażącego oznacza stan, w którym wyraźnie, ewidentnie naruszono treść obowiązku wynikającego z przepisu prawa i naruszenie to posiada pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako "zwykłe" naruszenie prawa. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, ale musi być ono znaczne i niezaprzeczalne oraz pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia. Z tego typu naruszeniem mamy do czynienia w sprawie. Do realizacji wniosku o udzielenie informacji publicznej doszło bowiem nie tyle niezwłocznie po wniesieniu skargi na bezczynność, która został doręczona organowi 7 marca 2024 r., ale dopiero po otrzymaniu przez organ wniosku Stowarzyszenia z 10 czerwca 2024 r. występującego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku o wymierzenie Dyrektorowi SPZOZ w Siemiatyczach grzywny za nieprzekazanie sądowi ww. skargi na bezczynność. Poza tym doszło do ponad ośmiomiesięcznej zwłoki w realizacji obowiązku wynikającego z u.d.i.p. Przy czym, zdaniem sądu, okoliczności przesądzające o rażącym charakterze bezczynności uzasadniają nałożenie dodatkowego środka dyscyplinująco-represyjnego, tj. grzywny na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. Wymierzona grzywna w kwocie 800 zł spełni przy tym rolę proporcjonalnej represji za niezgodne z prawem działanie organu, jak też wypełni funkcje prewencyjne, mobilizując organ do przestrzegania w przyszłości przepisów u.d.i.p. Z tego też powodu sąd orzekł stosownie do treści art. 149 § 1a oraz art. 149 § 2 p.p.s.a. jak w punkcie 3 i 4 sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania sąd orzekł natomiast po myśli art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935). Sprawa rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, a podstawę ku temu stanowi art. 119 pkt 4 w związku z art. 120 p.p.s.a.