II SA/Wr 771/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Halina Filipowicz – Kremis (spr.), Sędziowie: Asesor WSA Marta Pawłowska, Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w Wydziale II w dniu 20 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi E. G. i J. G. na decyzję Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 26 sierpnia 2022 r. nr 867/2022 w przedmiocie nakazu usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości stanu technicznego budynku I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji; II. zasądza od Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz strony skarżącej kwotę 1014 (słownie: tysiąc czternaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Decyzją z 26 sierpnia 2022 r. (nr 867/2022) Dolnośląski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego (dalej: organ II instancji) – po rozpatrzeniu odwołania E. G. i J. G. od decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Świdnicy (dalej: organ I instancji) z 25 maja 2022 r. (nr 136/2022), którą nakazano J. D., M. D., W. F. F. F., J. G., E. G., J. W., S. W., T. Z., Z. Z. - usunięcie w terminie do 31 grudnia 2023 r. stwierdzonych nieprawidłowości stanu technicznego budynku, składającego się z części drewnianej i murowanej o powierzchni zabudowy około [...] m2, zlokalizowanego na terenie działki nr [...] przy ul. [...] w I., poprzez realizację określonych robót oraz zakazano użytkowania ww. budynku do czasu usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości – utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Skargę na powyższą decyzję wnieśli E. G. i J. G. (dalej: skarżący, strona skarżąca) wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji w całości, zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych, wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji oraz przeprowadzenie rozprawy. W skardze na zaskarżonej decyzji zarzucono: rażące naruszenie przepisów prawa procesowego tj. art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. skutkujące narażeniem współwłaścicieli budynku na wielkie koszty, poprzez zastosowanie art. 66 zamiast art. 67 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. z 2021 r., poz. 2351) – dalej: p.b. i nakazanie dokonania remontu budynku, który nadaje się wyłącznie do rozbiórki; naruszenie prawa materialnego tj. art. 66 ust. 1 pkt 3 i 4 p. b., poprzez ich zastosowanie, podczas gdy zastosowanie powinien mieć art. 67 p.b.; naruszenie przepisów prawa procesowego tj., art. 138 § 1 k.p.a. poprzez jego zastosowanie, skutkujące utrzymaniem zaskarżonej decyzji w mocy; nieuzasadnioną ingerencję w prawo własności; naruszenie art. 89 k.p.a. poprzez wydanie decyzji bez przeprowadzenia rozprawy administracyjnej co rzutuje na cały przebieg postępowania. W odpowiedzi na skargę organ II instancji podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi. W toku postępowania Sąd ustalił, że uczestnicy postępowania tj. J. W. oraz T. Z. zmarli odpowiednio [...] lutego 2000 r. oraz [...] marca 2015 r. (odpisy skrócone aktów zgonu k. 57 oraz k. 58 akt sądowych). Postanowieniem z 18 stycznia 2023 r., sygn. akt II SA/Wr 771/22 tut. Sąd odmówił wstrzymania zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej podniesione. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259), dalej: p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, ma prawo i obowiązek uwzględnić również te okoliczności, które wprawdzie nie zostały podniesione w skardze, ale które miały wpływ na wynik sprawy toczącej się przed organami administracji publicznej. W pierwszym rzędzie zaś z urzędu bada, czy kwestionowany akt obarczony jest kwalifikowanymi wadami prawnymi, opisanymi w art. 156 § 1 k.p.a., prowadzącymi do jego nieważności. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu stwierdził, że zarówno zaskarżona decyzja Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z 26 sierpnia 2022 r. (nr 867/2022), jak i decyzja organu I instancji zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Decyzje te skierowano bowiem do osób, które w dniu ich wydania nie żyły, a mianowicie do: J. W. oraz T. Z. Z nadesłanych do tut. Sądu w dniu 5 stycznia 2023 r. odpisów skróconych aktów zgonu wynika, że J. W. zmarł w dniu [...] lutego 2000 r., natomiast T. Z. zmarł [...] marca 2015 r. W ocenie Sądu nie ulega więc wątpliwości, że decyzja organu I instancji podobnie zresztą jak decyzja organu II instancji została skierowana do osób nieżyjących. W orzecznictwie sądowym utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie decyzji ocenione być musi jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Stanowisko to jest utrwalone w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, a wiąże się ono z okolicznością ustania zdolności prawnej osoby fizycznej z chwilą jego śmierci (por. wyrok NSA z 8 października 2015 r., I OSK 29/14; wyrok NSA z 30 listopada 2016 r., I OSK 132/15; wyrok NSA z 27 czerwca 2017 r., I OSK 2309/15; wyrok NSA z 26 października 2018 r., I OSK 238/17; wyrok NSA z 19 września 2019 r., I OSK 92/19; wyrok NSA z 21 listopada 2019 r., I OSK 729/18, publ. CBOSA). Jest to bowiem uchybienie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. Aby można było mówić o postępowaniu musi istnieć organ administracji mający zdolność prawną do jego prowadzenia oraz strona, o prawach której organ orzeka w danym postępowaniu. Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność prawną. Zgodnie z art. 8 Kodeksu cywilnego każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną. Zdolność ta kończy się z chwilą śmierci. Oznacza to, że w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć postępowania i wydać decyzji. Gdyby zaś doszło do wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej należy przyjąć, że jest ona obarczona wadą nieważności i nie wywołuje skutków prawnych (por. wyrok NSA z dnia 20 września 2002 r., sygn. akt I SA 428/01, wyrok WSA w Warszawie: z dnia 12 lipca 2005 r., sygn. akt I SA 2422/03, wyrok WSA w Warszawie z dnia 16 listopada 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 2800/19, publ. CBOSA). Nie ma przy tym znaczenia, czy organ, który skierował decyzję do zmarłej strony, prowadząc postępowanie wiedział, że osoba ta nie żyje, czy też takiej wiedzy nie posiadał (por. wyrok NSA z 11 marca 2008 r., I OSK 1959/06, wyrok NSA z 22 stycznia 2014 r., I OSK 708/12, publ. CBOSA). Nie ulega zatem wątpliwości, że strony postępowania administracyjnego tj. J. W. oraz T. Z. jako osoby nieżyjące (a więc niemające zdolności prawnej), nie mogły być podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego, a przez to w stosunku do nich nie można było prowadzić postępowania, ani skierować wydanych w nim rozstrzygnięć. Z chwilą śmierci strony postępowania w jej prawa i obowiązki powinni wstąpić jej następcy prawni. Nie ma przy tym znaczenia, czy organ posiadał informację w tym zakresie. Obowiązkiem organu jest zagwarantowanie stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz zapewnienie jej przed wydaniem decyzji możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Naruszenie tej zasady jest kwalifikowaną wadą procesową. Skoro zaś do takiej sytuacji doszło, to należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja organu II instancji, jak i decyzja organu I instancji obarczone są wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., co skutkować musi stwierdzeniem ich nieważności, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Mając zaś na uwadze, że zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji podlegają wyeliminowaniu z obrotu prawnego ze wskazanej wyżej przyczyny, Sąd nie badał przedmiotowych decyzji merytorycznie pod względem ich zgodności z prawem. Rozpoznając ponownie sprawę organ ustali aktualny krąg stron postępowania, a dopiero następnie określi jakie czynności w trybie art. 66 p.b. należy podjąć, o ile w stanie faktycznym (już po stwierdzeniu nieważności decyzji przez Sąd) nie zajdą przesłanki z art. 67 p.b., które to zresztą okoliczności podniosła strona skarżąca w skardze. Ze wskazanych powodów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. (pkt II sentencji wyroku). Na koszty te złożył się wpis sądowy w kwocie 500 zł, wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 480 zł oraz opłata od pełnomocnictw w kwocie 34 zł. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 1 w zw. z art. 120 p.p.s.a., zgodnie z którymi sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli decyzja lub postanowienie są dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 k.p.a. lub w innych przepisach albo wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania.