II SA/Wr 708/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wojciech Śnieżyński Sędziowie: Sędzia WSA Olga Białek (spr.) Sędzia WSA Dominik Dymitruk po rozpoznaniu w Wydziale II w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi Wojewody Dolnośląskiego na uchwałę Rady Miejskiej w Lwówku Śląskim z dnia 30 maja 2025 r. nr XXI/121/25 w przedmiocie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla obszarów położonych w obrębach Lwówek Śląski 2, Lwówek Śląski 4 oraz Płóczki Dolne – edycja 2024 r. I. stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały w całości; II. zasądza od Gminy Lwówek Śląski na rzecz strony skarżącej kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Wojewoda Dolnośląski (dalej: Wojewoda, organ nadzoru), działając na podstawie art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1153 ze zm.) oraz art. 50 § 2, art. 54 § 1 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę na uchwałę XXI/121/25 Rady Miejskiej we Lwówku Śląskim z dnia 30 maja 2025 r. w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla obszarów położonych w obrębach Lwówek Śląski 2, Lwówek Śląski 4 oraz Płóczki Dolne– edycja 2024 r., wnosząc o stwierdzenie jej nieważności w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Opierając się na treści art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1130 ze zm. - dalej: upzp), Wojewoda uznał, że Rada Miejska w Lwówku Śląskim, uchwalając przedmiotowy miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, naruszyła w sposób istotny tryb jego sporządzania. Zwrócił uwagę, że w dniu 24 września 2023 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2023 r. poz. 1688). Analiza przedłożonej wraz z planem dokumentacji prac planistycznych wykazała, że uchwała w sprawie przystąpienia do sporządzenia przedmiotowego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego została podjęta przez Radę Miejską w Lwówku Śląskim w dniu 26 października 2023 r. (uchwała Nr LXXIV/474/23), co oznacza, że w przedmiotowej sprawie stosuje się przepisy ustawy w brzmieniu obowiązującym od 24 września 2023 r. i wpływa na tryb kolejno dokonywanych czynności planistycznych określonych w art. 17 upzp, który powinien odbywać się w oparciu o przepisy uwzględniające ww. nowelizację. Wojewoda w konsekwencji zarzucił Radzie Miejskiej w Lwówku Śląskim podjęcie uchwały z istotnym naruszeniem art. 17 pkt 13 w związku z art. 8h ust. 3 pkt 1 i art. 28 upzp, poprzez brak przeprowadzenia konsultacji społecznych po godzinach pracy, co stanowi istotne naruszenie trybu sporządzania planu miejscowego. W uzasadnieniu skargi organ nadzoru w pierwszej kolejności wymienił kolejne czynności, jakie powinny zostać podjęte zgodnie z przepisami zawartymi w art. 17 upzp, który w punktach 11 i 13 przewiduje obowiązek ogłoszenia o rozpoczęciu konsultacji społecznych, w sposób określony w art. 8h ust. 1 upzp oraz przeprowadzenia tych konsultacji, a następnie wprowadzenia zmiany do projektu planu miejscowego wynikających z konsultacji. Wskazał, że stosownie do dyspozycji art. 8h ust. 3 pkt 1 upzp. sposoby, miejsca i terminy prowadzenia konsultacji społecznych ustala się w sposób zapewniający udział możliwie szerokiego grona interesariuszy, w szczególności organizując konsultacje społeczne w formach, o których mowa w art. 8i ust. 1 pkt 2, 3 i 5, po godzinach pracy. Formami konsultacji społecznych, o których mowa w art. 8i ust. 1 pkt 2, 3 i 5 są: spotkania otwarte, panele eksperckie lub warsztaty, poprzedzone prezentacją projektu aktu planowania przestrzennego (pkt 2), spotkania plenerowe lub spacery studyjne, zorganizowane na obszarze objętym aktem planowania przestrzennego (pkt 3), a także wywiady, prowadzenie punktu konsultacyjnego lub dyżury projektanta (pkt 5). Wojewoda zauważył, że z przekazanej przez Gminę dokumentacji prac planistycznych wynika, że konsultacje społeczne odbyły się w następujących formach: zbieranie uwag do projektu planu, spotkanie otwarte, prowadzenie punktu konsultacyjnego oraz dyżur projektanta. Spotkanie otwarte dotyczące rozwiązań przyjętych w projekcie planu odbyło się w dniu 10 kwietnia 2025 r. (czwartek) o godz. 15.00 w Urzędzie Gminy i Miasta Lwówek Śląski. Punkt konsultacyjny był czynny w dniach 3, 10, 17 i 24 kwietnia 2025 r. w godz. 15.00 -16.30 w Urzędzie Gminy i Miasta Lwówek Śląski. Dyżur projektanta odbył się natomiast w dniu 10 kwietnia 2025 r. o godz. 16.00 (po zakończeniu spotkania otwartego) w Urzędzie Gminy i Miasta Lwówek Śląski. Organ nadzoru ustalił na podstawie danych ze strony Biuletynu Informacji Publicznej Urzędu Gminy i Miasta Lwówek Śląski (https://bip.lwowekslaski.pl/), że godzinami pracy urzędu są: poniedziałek - środa od 7.30 do 15.30, czwartki od. 7.30 do 16.30, piątki od 7.30 do 14.30. Wywiódł stąd, że konsultacje społeczne dotyczące projektu przedmiotowego planu miejscowego przeprowadzone były w formie spotkania otwartego, punktu konsultacyjnego i dyżuru projektanta w godzinach pracy Urzędu (w czwartek), co narusza przepis art. 8h ust. 3 pkt 1. W toku postępowania nadzorczego Burmistrz Gminy zajął stanowisko, że celem powyższej regulacji prawnej jest umożliwienie udziału w konsultacjach społecznych możliwie jak najszerszego grona interesariuszy, dlatego powinny być prowadzone w godzinach i miejscach dla nich dogodnych. Wykorzystanie na tę czynność popołudniowej pory dnia, w godzinach wydłużonej pracy Urzędu, tj. po standardowych godzinach pracy tej instytucji, w pełni odpowiada intencji zawartej w przytoczonym powyżej przepisie. Godziny pracy Urzędu Gminy i Miasta Lwówek Śląski zostały celowe wydłużone w jednym dniu tygodnia, w czwartek, aby zapewnić mieszkańcom gminy, jak i pozostałym korzystającym z usług urzędu, możliwość załatwienia spraw właśnie po godzinach pracy. W opinii Wojewody, ustawowy wymóg przeprowadzenia konsultacji społecznych w odpowiednich godzinach, to jest po godzinach pracy, ma na celu zapewnienie jak najszerszej partycypacji publicznej w ważnych dla społeczności lokalnej sprawach związanych z planowaniem przestrzennym. Zasada partycypacji publicznej powinna stwarzać gwarancję rzeczywistej, a nie tylko pozornej możliwości wpływania na rozwiązania przyjęte w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego. Jednostka dzięki zasadzie partycypacji publicznej ma pełne prawo uczestniczenia w działaniach organów gminy wykonujących określone funkcje w zakresie uchwalenia aktu prawa miejscowego. Zasada partycypacji publicznej jest wieloetapowym postępowaniem, w czasie którego przedstawiciele społeczności lokalnej nabywają uprawnienia związane z wpływaniem na decyzje władz samorządowych, których działania w sposób bezpośredni lub pośredni decydują o interesach tejże społeczności, a także podmiotów gospodarczych działających w danej przestrzeni. Zasada ta stwarza gwarancje prawnej możliwości uczestniczenia w postępowaniu, którego przedmiotem jest plan miejscowy lub jego zmiana. W odpowiedzi na skargę Burmistrz wniósł jej uwzględnienie w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wskazać trzeba, iż zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Wykonywana przez sądy administracyjne kontrola administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej oraz na akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 5 i 6 p.p.s.a.). Na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na uchwałę lub akt, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6, stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności. Poddana opisanej wyżej kontroli sądowej uchwała Rady Miejskiej we Lwówku Śląskim z dnia 30 maja 2025 r. dotknięta była wadami prawnymi, które prowadzić musiały do stwierdzenia jej nieważności. W konsekwencji skarga okazała się więc uzasadniona. Przesłanki dla oceny uchwały rady gminy w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego jako nieważnej w całości lub w części określa przepis art. 28 ust. 1 upzp, który jako takie kwalifikuje: istotne naruszenie zasad sporządzania planu ogólnego lub planu miejscowego, istotne naruszenie trybu ich sporządzania oraz naruszenie właściwości organów w tym zakresie. W niniejszej sprawie przesłanką uzasadniającą uwzględnienie skargi i stwierdzenie nieważności skarżonej uchwały okazało się istotne naruszenie trybu sporządzania planu miejscowego. Tryb ten został uregulowany w art. 17 upzp, który wyznacza konstytutywne ramy procedury sporządzania projektu planu miejscowego. Jest to przepis o charakterze procesowym, wymieniający enumeratywnie kolejne etapy, które stanowią spójną sekwencję czynności faktycznych i prawnych podejmowanych przez organ wykonawczy gminy, mających doprowadzić do uchwalenia planu miejscowego przez radę gminy (por. Z. Niewiadomski, K. Jaroszyński, K. Kucharski, A. Szmytt, Ł. Złakowski (w:) Z. Niewiadomski (red.), Planowanie i zagospodarowanie przestrzenne. Komentarz, wyd. 14, 2026, art. 17). W doktrynie przyjmuje się, że istotne naruszenie trybu postępowania w rozumieniu art. 28 ust. 1 upzp należy rozumieć jako takie naruszenie trybu, które prowadzi w konsekwencji do sytuacji, w której przyjęte ustalenia planistyczne są odmienne od tych, które zostałyby podjęte, gdyby nie naruszono trybu sporządzania aktu planistycznego. Decydujące znaczenie ma zatem wpływ naruszenia na treść rozstrzygnięcia planistycznego (zob.: Z. Niewiadomski (red.): Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Komentarz, Warszawa 2004, s. 251-253). Istotne naruszenie trybu postępowania ma miejsce również wtedy, gdy organy planistyczne naruszają formalne prawa określonych w ustawie podmiotów (zwłaszcza właścicieli nieruchomości), tj. prawa do zagwarantowanej ustawowo procedury, nawet jeśli merytoryczna treść ustaleń planu jest zdeterminowana innymi okolicznościami, np. wiążącymi uregulowaniami studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy. (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 28 maja 2026 r., sygn. akt III SA/Po 449/26 oraz powołane w nim orzeczenia - dost. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Przenosząc poczynione wyżej uwagi na grunt niniejszej sprawy, Sąd uznał, że istotne naruszenie trybu sporządzania planu miejscowego nastąpiło poprzez ograniczenie uprawnień interesariuszy w uczestnictwie w ustawowo zagwarantowanych konsultacjach społecznych. Prawidłowo w tym względzie zwrócił uwagę Wojewoda, że procedura planistyczna, w efekcie której została podjęta zaskarżona uchwała, była prowadzona w oparciu o przepisy upzp w brzmieniu obowiązującym od 24 września 2023 r. Na tle niniejszej sprawy szczególną uwagę należy zwrócić na wprowadzony ustawą nowelizującą z 7 lipca 2023 r. do upzp rozdział 1a "Partycypacja społeczna" zawierający artykuły od 8e do 8m, które to przepisy rozszerzyły dostęp i możliwość większego zaangażowania lokalnej społeczności w kształtowaniu planu miejscowego. Jak już wyżej zostało powiedziane, zasadniczo tryb sporządzania planu, a więc kolejne czynności podejmowane w omawianej procedurze, określony został w art. 17 upzp, przepis ten jednak odsyła na określonym etapie procedury planistycznej do unormowań wprowadzonych ustawą nowelizującą. Stosownie do treści art. 17 pkt 11 upzp, jedną z czynności, którą wójt, burmistrz albo prezydent miasta powinien wykonać po podjęciu przez radę gminy uchwały o przystąpieniu do sporządzania planu miejscowego jest ogłoszenie o rozpoczęciu konsultacji społecznych w sposób określony w art. 8h ust. 1, a następnie - zgodnie z art. 17 pkt 13 upzp - przeprowadzić konsultacje społeczne i w dalszej kolejności wprowadzić zmiany do projektu planu miejscowego wynikające z tych konsultacji. Powołany wyżej art. 8h ust. 1 upzp stanowi, że informacje o sposobach, miejscach i terminach prowadzenia konsultacji społecznych wójt, burmistrz albo prezydent miasta ogłasza, nie później niż w dniu rozpoczęcia konsultacji społecznych, co najmniej: 1) przez publikację w prasie w rozumieniu art. 7 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. Prawo prasowe (Dz. U. z 2018 r. poz. 1914); 2) przez wywieszenie w widocznym miejscu na terenie objętym sporządzanym aktem planowania przestrzennego lub w siedzibie obsługującego go urzędu; 3) przez udostępnienie informacji na stronie internetowej obsługującego go urzędu, o ile taką posiada, oraz w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej obsługującego go urzędu; 4) w sposób zwyczajowo przyjęty w danej gminie. Dalej, w art. 8h ust. 2 upzp sprecyzowane zostały formy konsultacji społecznych, którymi są: 1) zbieranie uwag; 2) spotkania otwarte, panele eksperckie lub warsztaty, poprzedzone prezentacją projektu aktu planowania przestrzennego; 3) spotkania plenerowe lub spacery studyjne, zorganizowane na obszarze objętym aktem planowania przestrzennego; 4) ankiety lub geoankiety; 5) wywiady, prowadzenie punktu konsultacyjnego lub dyżury projektanta (art. 8i ust. 1 u.p.z.p.). Stosownie do brzmienia art. 8i ust. 2 upzp, konsultacje społeczne prowadzi się z wykorzystaniem co najmniej formy, o której mowa w ust. 1 pkt 1, jednej z form, o których mowa w ust. 1 pkt 2, oraz jednej z form, o których mowa w ust. 1 pkt 3-5. Jednocześnie, ustawodawca dopuścił przeprowadzenie konsultacji społecznych również w innych formach niż określone w ust. 1 (art. 8i ust. 3 upzp). Konsultacje społeczne, o których mowa w art. 8i ust. 1: 1) pkt 1 i 4, prowadzi się przez okres co najmniej 28 dni; 2) pkt 2 i 3, przeprowadza się nie wcześniej niż po upływie 7 dni od dnia rozpoczęcia konsultacji społecznych i nie później niż na 7 dni przed ostatnim dniem terminu, o którym mowa w pkt 1 (art. 8j upzp). Nadto, w myśl art. 8h ust. 3 upzp sposoby, miejsca i terminy prowadzenia konsultacji społecznych ustala się w sposób zapewniający udział możliwie szerokiego grona interesariuszy, w szczególności organizując konsultacje społeczne w formach, o których mowa w art. 8i ust. 1 pkt 2, 3 i 5: 1) po godzinach pracy; 2) w miejscach przystosowanych do potrzeb osób ze szczególnymi potrzebami, o których mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami, chyba że są przeprowadzane za pomocą środków porozumiewania się na odległość, zgodnie z art. 8i ust. 6 pkt 2. W niniejszej sprawie konsultacje społeczne w ramach procedury planistycznej poprzedzającej podjęcie zaskarżonej uchwały przeprowadzone zostały w trzech formach: zbierania uwag do projektu planu, spotkania otwartego oraz prowadzenia punktu konsultacyjnego i dyżuru projektanta. Spotkanie otwarte dotyczące rozwiązań przyjętych w projekcie planu odbyło się w dniu 10 kwietnia 2025 r. (czwartek) o godz. 15.00 w Urzędzie Gminy i Miasta Lwówek Śląski. Punkt konsultacyjny był czynny w dniach 3, 10, 17 i 24 kwietnia 2025 r. w godz. 15.00 -16.30 w Urzędzie Gminy i Miasta Lwówek Śląski. Dyżur projektanta odbył się w dniu 10 kwietnia 2025 r. o godz. 16.00 (po zakończeniu spotkania otwartego) w Urzędzie Gminy i Miasta Lwówek Śląski. Jak ustalił Wojewoda i co w sprawie jest niesporne, godzinami pracy Urzędu są: poniedziałek - środa od 7.30 do 15.30, czwartki od. 7.30 do 16.30, piątki od 7.30 do 14.30. Słusznie zatem Wojewoda podniósł, że wyznaczenie w taki sposób godzin konsultacji nie spełnia wymogu przewidzianego w art. 8h ust. 3 pkt 1 upzp - wskazane dni i godziny konsultacji pokrywały się bowiem z godzinami pracy Urzędu. Zauważyć należy, że przepis art. 8h ust. 3 upzp już na wstępie zaznacza, że sposoby, miejsca i terminy prowadzenia konsultacji mają być ustalone w taki sposób, który zapewnia udział jak najszerszego grona interesariuszy. Należy więc zgodzić się ze skarżącym, że wymóg "po godzinach pracy" po pierwsze odnosi się do godzin pracy Urzędu Miejskiego jako organizatora konsultacji, po drugie, jest to też czas po pracy większości ludzi. Zatem ustalony w niniejszej sprawie zakres godzinowy wręcz ograniczał dostęp lokalnej społeczności do przedmiotowych konsultacji. Błędny jest w tym względzie argument Burmistrza podniesiony w toku postępowania nadzorczego, który wskazuje na wydłużone godziny pracy Urzędu w określone dni celem umożliwienia załatwienia spraw przez mieszkańców. Należy bowiem odróżnić wydłużone godziny pracy celem umożliwienia załatwienia bieżących spraw w Urzędzie od czasu po godzinach pracy na potrzeby konsultacji społecznych w procedurze planistycznej. Nadto zauważyć należy, że organizacja konsultacji społecznych po godzinach pracy odnosi się do wszystkich form, które wiążą się z osobistym stawiennictwem. W niniejszej sprawie jako takie przyjęto spotkanie otwarte oraz punkt konsultacyjny i dyżur projektanta. Spotkanie otwarte odbyło się w środku tygodnia (w czwartek) o godzinie 15. Punkt konsultacyjny i dyżur konsultanta w ściśle określone dni pracujące, najpóźniej do godziny 16:30. Tymczasem w okolicznościach niniejszej sprawy, to jest na tle projektu planu miejscowego i Prognozy oddziaływania na środowisko znajdującej się w dokumentacji planistycznej, zapewnienie możliwości udziału w konsultacjach jak najszerszej liczbie interesariuszy nabiera szczególnego znaczenia. Zgodnie bowiem z założeniami projektu planu miejscowego, co do terenów objętych załącznikiem nr 4 (obejmującym teren Płóczki Dolne) przewidziana została zmiana przeznaczenia dotychczasowych terenów ogrodów działkowych (ZD1) i terenów obsługi produkcji w gospodarstwach rolnych hodowlanych i ogrodniczych (RU1). W nowym planie zwiększono bowiem tereny zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej i wielorodzinnej (MN, MW) – kosztem terenów ogrodów działkowych - oraz wprowadzono teren zabudowy związany z rolnictwem (RZ). Zasadniczym celem planu w tym zakresie była korekta ustaleń funkcjonalno-przestrzennych umożliwiających wykorzystanie terenów pod zabudowę mieszkaniową oraz ustalenie zasad ich obsługi komunikacyjnej. Wprowadzona w tym względzie zmiana została dostrzeżona i opisana w Prognozie oddziaływania na środowisko jako istotna. Przeprowadzona w niej analiza oceny przewidywanych oddziaływań na ludzi wskazywała bowiem, że zmiana przeznaczenie terenu z ogródków działkowych na zabudowę mieszkaniową może być przyczyną protestów społecznych. Powyższe oznacza, że zmiany przeznaczenia terenów (przynajmniej niektórych z nich) objęte zaskarżoną uchwałą, mają bezpośredni i istotny wpływ na społeczność lokalną, w tym na posiadaczy ww. ogródków działkowych – co znajduje potwierdzenie w przedstawionej Sądowi dokumentacji planistycznej. Okoliczności te, wskazują zatem na konieczność przeprowadzenia szeroko zakrojonych konsultacji społecznych - w takim zakresie, jaki jest wymagane są one przepisami upzp – celem umożliwienia zapoznanie się z projektem i ewentualnego zgłoszenia uwag. Tymczasem dane raportu konsultacji wskazują, że w spotkaniu otwartym wzięła udział tylko jedna osoba, natomiast w punkcie konsultacyjnym i podczas dyżurów projektanta nie pojawił się nikt. Dane te w zestawieniu ze wskazanymi wyżej okolicznościami (zmiana przeznaczenia terenu ogródków działkowych i przewidywana w prognozie oddziaływania na środowisko możliwość protestów społecznych) wyraźnie wskazują, że niezachowanie wymogu przeprowadzenia konsultacji po godzinach pracy skutkowało ich nieefektywnością. Nie można bowiem wykluczyć, że wyznaczenie terminu spotkania otwartego, dyżurów projektanta oraz działania punktu konsultacyjnego zgodnie z wymogiem przewidzianym w art. 8h ust. 3 pkt 1 upzp spotkałoby się ze znacznie większym zainteresowaniem i zaangażowaniem interesariuszy, co mogłoby w rezultacie wpłynąć na kształt projektowanego planu miejscowego. W tym stanie rzeczy Sąd stwierdził, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy niezachowanie wymogu prowadzenia konsultacji społecznych po godzinach pracy, zgodnie z art. 8h ust. 3 pkt 1 upzp, stanowiło naruszenie tego przepisu w stopniu istotnym. Z tych też powodów Sąd orzekł jak w punkcie I sentencji na podstawie powołanego na wstępie art. 147 § 1 p.p.s.a.. O zwrocie kosztów postępowania sądowego, na które składały się koszty zastępstwa procesowego radcy prawnego, Sąd orzekł na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a.