II SA/Wr 629/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 29 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale II wniosku adwokata A.B. o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu w sprawie ze skargi Fundacji C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w D. z dnia 28 października 2014 r. nr SKO 4151/5/14 w przedmiocie odebrania właścicielce suki rasy seter angielski postanawia 1. przyznać adwokatowi A B. z kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wynagrodzenie w kwocie 295,20 zł (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100), w tym podatek od towarów i usług w kwocie 55,20 zł (słownie: pięćdziesiąt pięć 20/100), tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu, 2. odmówić przyznania adwokatowi A. B. wynagrodzenia tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu ponad kwotę przyznaną w pkt 1. sentencji postanowienia, 3. odmówić przyznania adwokatowi A. B. wydatków tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu.

W sprawie postanowieniem z dnia 7 lipca 2015 r., sygn. akt II SA/Wr 905/14, re-ferendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu przyznał skarżącej Fundacji prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym również ustanowienie adwokata. Na skutek wystąpienia przez Sąd do Okręgowej Rady Adwokackiej we Wrocła-wiu wyznaczono jako pełnomocnika dla strony skarżącej z urzędu adwokata A. B. Wyznaczony z urzędu adwokat sporządził i w dniu 16 września 2015 r. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 25 czerwca 2015 r., rozpoznaną przez Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 4 lipca 2017 r., na rozprawie, sygn. akt II OSK 2736/15, na której wydał wyrok. Zastępstwo prawne dla strony skarżącej na tej rozprawie pełnomocnik zapewnił udzielając pełnomocnictwa substytucyjnego radcy prawnemu. W kierowanym do pełnomocnika procesowego zawiadomieniu o terminie rozprawy Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że jego stawiennictwo jest nieobowiązkowe. W piśmie procesowym z dnia 4 lipca 2017 r. zastępujący wyznaczonego z urzędu adwokata radca prawny ponowił sformułowany w skardze kasacyjnej wniosek o zasądzenie od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym. Jako podstawę prawną swojego żądania profesjonalny pełnomocnik procesowy wyznaczony z urzędu wskazał przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804), dalej powoływane jako Rozporządzenie w sprawie opłat za czynności radców prawnych. W załączonym do tego wniosku spisie kosztów podał kwotę kosztów zastępstwa procesowego – 480 zł, koszty przejazdu pełnomocnika procesowego w celu wzięcia udziału w rozprawach – 63,71 zł oraz opłatę skarbową za złożenie dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa – 17 zł. W załączeniu do pisma procesowego z dnia 4 lipca 2017 r. przesłany został dowód uiszczenia kwoty 17 zł opłaty skarbowej. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 250 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2017 r. poz. 1369) wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. W sprawie wynagrodzenia i wydatków wyznaczonego z urzędu adwokata zastosowanie znajdzie, na zasadzie § 22 i 24 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 1714 – dalej Rozporządzenie 2016), § 22 i 23 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 1801ze zm., dalej Rozporządzenie 2015), rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jednolity w Dz. U. z 2013 r. poz. 461 ze zm. – dalej Rozporządzenie), a nie Rozporządzenie w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Po pierwsze, przepisy wskazanego w treści pisma procesowego z dnia 4 lipca 2017 r. Rozporządzenia w sprawie opłat za czynności radców prawnych dotyczą kosztów zastępstwa prawnego realizowanego przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego z wyboru, podczas, gdy w sprawie stronę skarżącą zastępował taki pełnomocnik z urzędu. Po drugie, stosunek prawny będący podstawą występowania w sprawie przez adwokata A. B. i żądania przez nią wynagrodzenia i zwroty wydatków z tego tytułu został nawiązany na skutek przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym również ustanowienie adwokata z urzędu oraz wyznaczenia osoby tego adwokata przez Okręgową Rade Adwokacką, a nie radcy prawnego wyznaczonego przez Okręgową Izbę Radców Prawnych. Po trzecie natomiast ze wskazanych wyżej przepisów § 22 i 24 Rozporządzenia 2016 oraz § 22 i 23 Rozporządzenia 2015 wynika, że do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie Rozporządzenia 2015 stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji. Rozporządzenie 2015 r. weszło w życie w dniu 1 stycznia 2016 r., natomiast skarga kasacyjna wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym w drugiej instancji została w sprawie złożona w dniu 16 września 2015 r. Bez względu zatem na sposób wykonania czynności podejmowanych w ramach zastępstwa prawnego (osobistego lub poprzez udzielenia substytucji) wykonywanego z urzędu wniosek o przyznanie wynagrodzenia i kosztów z tego tytułu oparty być może, jedynie na unormowaniu wynikającemu z Rozporządzenia. I to Rozporządzenie, wbrew błędnemu wskazaniu w treści wniosku z dnia 4 lipca 2017 r., jest podstawą orzekania przez referendarza sądowego. W § 19 Rozporządzenia wprowadzono zasadę, że koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują opłatę w wysokości nie wyższej niż 150% stawek minimalnych, o których mowa w rozdziałach 3-5, oraz niezbędne, udokumentowane wydatki adwokata. Z kolei w § 18 ust. 1 pkt 2 lit. a, b, c i d Rozporządzenia ustalone zostały stawki minimalne za konkretne czynności procesowe w drugiej instancji postępowania przed sądem administracyjnym. Przepis ten przewiduje odpowiednie stawki za: sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej oraz udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, bądź tylko udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Zasądzając opłatę za czynności adwokata z tytułu zastępstwa prawnego, bierze się pod uwagę niezbędny nakład pracy adwokata, a także charakter sprawy i wkład pracy adwokata w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia (§ 2 ust. 1 Rozporządzenia). W sprawie wyznaczony dla strony skarżącej adwokat sporządził i wniósł skargę kasacyjną oraz uczestniczył, na zasadzie substytucji, w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.. Dlatego zastosowanie w sprawie znajduje § 18 ust. 1 pkt 2) lit. a Rozporządzenia, zgodnie z którym stawki minimalne wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w drugiej instancji za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej oraz udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym - 75% stawki minimalnej określonej w pkt 1, a jeżeli w drugiej instancji nie prowadził sprawy ten sam adwokat - 100% tej stawki, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł. Z przywołanego przepisu Rozporządzenia wynika, że w ramach tej samej jednostki redakcyjnej (§ 18 ust. 1 pkt 2) lit. a) przewidziane zostały dwie hipotezy, do których zastosowanie mają różne zasady określania wysokości wynagrodzenia adwokata działającego w postępowaniu przed sądem administracyjnym drugiej instancji z urzędu. Pierwsza z nich to sytuacja, w której adwokat (autor skargi kasacyjnej, który brał udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym) nie prowadził sprawy przed sądem administracyjnym pierwszej instancji, stanowi podstawę do żądania wynagrodzenia w wysokości 100 % stawki minimalnej określonej w § 18 ust. 1 pkt 1) Rozporządzenia. Druga hipoteza wynikająca z analizowanego przepisu prawa obejmuje wszystkie sytuacje oprócz rozważanej w ramach pierwszej hipotezy, w ramach których pełnomocnik sporządził i wniósł skargę kasacyjną oraz brał udział w rozprawie przed Naczelnym Sadem Administracyjnym, i uzasadnia żądanie przez niego wynagrodzenia w wysokości 75% stawki minimalnej określonej w § 18 ust. 1 pkt 1) Rozporządzenia. Z uwagi na fakt, że w sprawie adwokat, który sporządził i wniósł skargę kasacyj-ną oraz brał udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, nie występował w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, jego wynagrodzenie należało określić według zasady przyjętej dla pierwszej z rozważanych wyżej hipotez, tj. w wysokości 100 % opłaty maksymalnej określonej w Rozporządzeniu. Sprawa ze skargi na decyzję w przedmiocie odebrania właścicielce suki rasy seter angielski zaliczana jest do kategorii spraw określonych w przepisie lit. c pkt 1) ust. 1 § 18 Rozporządzenia przewidującym stawkę minimalną w kwocie 240 zł. W rezultacie wynagrodzenie ustanowionego w sprawie adwokata za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej oraz udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wynosi w sprawie 240 zł. Stosownie do § 2 ust. 3 Rozporządzenia w sprawach, których strona korzysta z pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu opłaty, o których mowa w ust. 1, sąd podwyższa o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach. Ponieważ stawka podatku od towarów i usług wynosi 23% (art. 5 ust. 1 pkt 1) w zw. z art. 8 ust. 1, art. 41 ust. 1 i art. 146a pkt 1) ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - tekst jednolity w Dz. U. 2017 r. poz. 1221 ze zm.) podatek, o który podwyższeniu podlega wynagrodzenie adwokata, wynosi w sprawie 55,20 zł (23% kwoty 240 zł). Reasumując, referendarz sądowy postanowił przyznać ustanowionemu z urzędu adwokatowi wynagrodzenie za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej oraz udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym powiększone o stawkę podatku od towarów i usług w łącznej kwocie 295,20 zł (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100), na którą to kwotę składają się: wynagrodzenie - 240 zł oraz podatek od towarów i usług – 55,20 zł. Rozstrzygnięcie w tym zakresie zawarte zostało w punkcie 1. sentencji postanowienia. Wobec żądania adwokata działającego z urzędu przyznania na jego rzecz wynagrodzenia w kwocie 480 zł zaznaczyć trzeba, że kwota ta wynika z błędnie wskazanego w uzasadnieniu pisma procesowego Rozporządzenia w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Dlatego zasadna w sprawie była odmowa przyznania adwokatowi wynagrodzenia za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej oraz udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym ponad kwotę wskazaną w pkt .1 sentencji postanowienia. Postanowienie w tym przedmiocie znalazło wyraz w pkt 2. sentencji postanowienia. Oddaleniu podlegał również jako nieuzasadniony wniosek pełnomocnika strony skarżącej o zwrot wydatków w zakresie kosztu dojazdu pełnomocnika substytucyjnego na posiedzenie Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz opłaty skarbowej z tytułu złożenia dokumentu pełnomocnictwa substytucyjnego. Zauważyć należy, że przepis § 18 ust. 1 pkt 2) lit. a Rozporządzenia przewiduje podwyższoną stawkę opłaty za zastępstwo procesowe, którą należy przyznać pełnomocnikowi z urzędu, który weźmie udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym oraz sporządził i wniósł skargę kasacyjną, w porównaniu z opłatą za samo sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej. Uregulowanie to winno się interpretować w ten sposób, że podwyższona stawka opłaty rekompensować ma koszty poniesione przez pełnomocnika w zakresie udziału w rozprawie. W przypadku, gdy wiadomo, że koszty te (np. z uwagi na odległość między kancelarią pełnomocnika i siedzibą Sądu) będą nieproporcjonalnie wysokie w porównaniu z przewidzianym w Rozporządzeniu wynagrodzeniem (opłatą), racjonalne powinno być rozważenie przez takiego pełnomocnika skorzystania, w trybie przewidzianym w art. 253 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi lub w drodze substytucji, z wyznaczenia pełnomocnika, który wykonuje zawód adwokata w miejscowości, gdzie ma siedzibę Sąd rozpoznający sprawę. Ponieważ występujący w sprawie adwokat zdecydował się z takiej możliwości nie korzystać, za niedopuszczalne uznał referendarz sądowy obciążanie Skarbu Państwa skutkiem tej decyzji w postaci ponoszenia kosztów przejazdu pełnomocnika substytucyjnego do siedziby sądu administracyjnego drugiej instancji oraz ponoszenia ciężaru opłaty skarbowej z tytułu złożenia dokumentu umocowującego do działania w sprawie stającego przed Naczelnym Sądem Administracyjnym substytuta. Dodatkowo, nawet jeśli teoretycznie przyjąć, że koszt dojazdu na posiedzenie był wydatkiem związanym z wykonywaniem czynności pomocy prawnej świadczonej z urzędu, to zgodnie z przepisami Rozporządzenia wydatek taki musiałby spełniać przesłankę niezbędności. W ocenie referendarza sądowego wydatek na dojazd pełnomocnika substytucyjnego z Wrocławia na rozprawę w Warszawie mimo, że istnieje możliwość wykonania ciążącego na pełnomocniku ustanowionym z urzędu obowiązku świadczenia pomocy prawnej w drodze zawnioskowania o wyznaczenie z urzędu pełnomocnika prowadzącego kancelarię w siedzibie Sądu (Warszawa), nie spełnia warunku niezbędności. Nadto wskazać trzeba, że wnioskodawca w żaden sposób nie udokumentował, wbrew wymogowi wprowadzonemu przepisem § 19 Rozporządzenia, poniesienia wydatku na dojazd pełnomocnika substytucyjnego na posiedzenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Dla tych powodów referendarz sądowy odmówił przyznania wnioskowanych wydatków tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu, o czym orzekł w pkt 3. sentencji postanowienia. Postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu znajduje w sprawie oparcie w wyżej wskazanych przepisach prawa oraz w art. 258 § 1 i § 2 pkt 8) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.