II SA/Wr 529/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Olga Białek po rozpoznaniu w Wydziale II w dniu 16 lutego 2023 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. W. o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi w sprawie ze skargi Z. W. na decyzję Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we Wrocławiu z dnia 4 września 2020 r., nr 796/2020 w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie wznowienia postępowania administracyjnego postanawia: odmówić przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi.

Z. W. (dalej: "skarżący, strona skarżąca") pismem z dnia 27 września 2021 r. zwróciła się za pośrednictwem profesjonalnego pełnomocnika do Sądu o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi z dnia 8 października 2020 r. na decyzję Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we Wrocławiu z dnia [...] r. nr [...] umarzającą postępowanie administracyjne w sprawie wznowienia postępowania administracyjnego. Pełnomocnik skarżącej we wniosku podniósł, że uchybienie terminowi do uzupełnienia braków formalnych skargi spowodowane było przekazaniem przez poprzedniego pełnomocnika błędnej informacji. Błędy poprzedniego pełnomocnika uzasadniają stwierdzenie braku winy skarżącej w uchybieniu terminu na usunięcie braków formalnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 87 § 1 p.p.s.a. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (§ 2). Wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania są przedmiotem skargi (§ 3). Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (§ 4). Po upływie roku od uchybionego terminu, jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w przypadkach wyjątkowych (§ 5). W myśl art. art. 88 p.p.s.a. spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Z lektury akt sprawy wynika, że wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego oraz usunięcia braków formalnych doręczone zostało pełnomocnikowi skarżącej w dniu 7 stycznia 2021 r. (zgodnie ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru – k. 152 akt sprawy). Tym samym, termin do uzupełnienia braków formalnych upływał w dniu 14 stycznia 2021 r. (piątek). Pomimo powyższego wezwania braki formalne nie zostały usunięte, wobec czego Sąd postanowieniem z dnia 29 stycznia 2021 r. odrzucił skargę ze względu na bezskuteczny upływ zakreślonego terminu do wykonania wezwania. W dniu 5 października 2021 r. nowy pełnomocnik z urzędu adw. P. M. – S., złożyła wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Pełnomocnik podniósł, że uchybienie terminu nastąpiło ze względu na szereg okoliczności za które skarżąca nie ponosi winy. Nie miała ona bowiem wiedzy o decyzjach podejmowanych przez Sąd i nie miała wpływu na kwestie dochowania terminu. W istocie, przyczyną uchybienia terminu była błędna informacja od dotychczasowego pełnomocnika, który najpierw poinformował Sąd, że skarżąca sama dokona uzupełnienia braków skargi a następnie o jej rzekomej śmierci. We wniosku zaznaczono także, że skoro pojęcie winy strony w postępowaniu obejmuje swoim zakresem winę osób trzecich upoważnionych przez stronę do dokonania określonych czynności, to nie może to prowadzić do innego wniosku, niż ten, że skarżąca nie miała możliwości zapobiegnięcia, czy konwalidacji uchybień pełnomocnika. W sprawie doszło do szeregu niezawinionych przez stronę pomyłek, które stanowią okoliczności uzasadniające brak winy skarżącej w uzupełnieniu skargi. Postanowieniem z dnia 24 marca 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny odrzucił opisany wyżej wniosek ze względu na uchybienie terminu do jego wniesienia. Postanowieniem z dnia 29 września 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił powyższe postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia sądowi pierwszej instancji. NSA uznał, że brak jest podstaw do odrzucenia wniosku ze względu na uchybienie terminu i nakazał jego merytoryczne rozpoznanie. Kierując się powyższym zaleceniami Naczelnego Sądu Administracyjnego uznać należy, że wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków skargi spełnia wymogi formalne co do terminowości. Spełnione także zostały wymagania w zakresie jego kompletności. Przystępując do merytorycznego rozpoznania przedmiotowego wniosku wskazać należy, że celem przywrócenia terminu jest wyeliminowanie negatywnych skutków jego uchybienia w sytuacji, gdy do tego uchybienia doszło w rezultacie okoliczności niezawinionych przez uczestnika postępowania zobowiązanego do dokonania określonej czynności procesowej w oznaczonym czasie. Instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i skorzystanie z niej nie jest możliwe, gdy strona postępowania dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Innymi słowy przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Dla przykładu można wskazać, że do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się w orzecznictwie m.in. stany nadzwyczajne, takie jak: problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (por. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 10 września 2010 r., sygn. akt II OZ 849/10; z 28 marca 2012 r., sygn. akt II OZ 179/12; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej "CBOSA"). Równocześnie podkreślenia wymaga, że w świetle art. 86 § 1 p.p.s.a. postępowanie w sprawie przywrócenia terminu do dokonania określonej czynności procesowej ma charakter wnioskowy. Sąd administracyjny nie jest władny podjąć żadnych działań w tym zakresie z urzędu. Ponadto rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu, sąd jest zobowiązany do podjęcia rozstrzygnięcia przede wszystkim na podstawie treści wniosku (podniesionych tam okoliczności faktycznych i racji prawnych) oraz dokumentów zebranych w aktach sprawy. Tym samym, to do podmiotu wnioskującego o przywrócenie terminu należy takie umotywowanie wniosku, ewentualnie dodatkowe poparcie swoich twierdzeń niezbędną dokumentacją, aby w sposób możliwie wyczerpujący i przekonujący dla sądu administracyjnego uprawdopodobnić brak winy w niedochowaniu terminu. Należy także powiedzieć, że w przepisach prawa regulujących instytucję przywrócenia terminu mowa jest o obiektywnym charakterze przeszkody uniemożliwiającej dokonanie czynności procesowej w terminie, wyrażającym się w tym, że na jej powstanie, trwanie i ustanie strona nie może mieć żadnego wpływu. Orzekając w przedmiocie przywrócenia terminu należy więc ustalić, czy związek między zachowaniem procesowym strony a przyczynami, które spowodowały uchybienie terminu jest tego rodzaju, że winę w uchybieniu terminu ponosi strona, czy też wyklucza przypisanie tej winy stronie. Winą strony (jej przedstawiciela lub pełnomocnika procesowego) w znaczeniu procesowym jest nieprzykładanie staranności w stopniu, jakiego z natury rzeczy wymaga prowadzenie sprawy, oraz nieprzestrzeganie wszelkich potrzebnych i możliwych środków ostrożności dla dopełnienia w terminie czynności procesowej, jeżeli wskutek tego czynności procesowej nie dokonano w terminie, a z okoliczności przypadku wynika, że przy zachowaniu tej staranności i ostrożności strona (przedstawiciel, pełnomocnik) dopełniłaby tej czynności w terminie. Przy rozpoznaniu wniosku należy niewątpliwie rozważyć wszystkie okoliczności danego przypadku. Należy także mieć na względzie, że w stosunku do adwokata (radcy prawnego) wymagania staranności i ostrożności muszą być większe, niż w stosunku do osoby nieznającej prawa i nietrudniącej się zawodowo prowadzeniem cudzych spraw. Przyczyna powodująca uchybienie terminu może więc być uznana za wykluczającą winę, gdy w tym znaczeniu o jakim mowa, nie ma ona żadnego związku z działaniem lub zachowaniem się strony. Wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej nie może być jednak uwzględniony, gdy ustalone okoliczności świadczą o zachowaniu się strony noszącym znamiona winy w jakiejkolwiek postaci, także polegającej na niedbalstwie. Dodać należy, że brak winy strony w uchybieniu terminu podlega ocenie z uwzględnieniem wszystkich okoliczności danej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. W rozpoznawanej sprawie pełnomocnik skarżącej jako przyczyny niezawinionego uchybienia terminu wskazuje okoliczności - kwalifikowane jako okoliczności na które skarżąca nie miała wpływu - wiążące się bezpośrednio z działaniem jej poprzedniego pełnomocnika, tj. przekazanie przez niego informacji, że skarżąca sama uzupełni braki skargi, a potem informacji o jej rzekomej śmierci. Te błędne informacje miały spowodować szereg niezawinionych przez stronę pomyłek. Przytoczona argumentacja wskazuje zatem, że przyczyną uchybienia terminu jest w istocie błędne i wadliwe działanie poprzedniego pełnomocnika przy uzupełnianiu braków skargi, za które skarżąca nie ponosi winy i których skarżąca nie mogła konwalidować. Wobec tak sformułowanej argumentacji wskazać najpierw należy na utrwalone w orzecznictwie stanowisko, że pojęcie winy strony w uchybieniu terminu obejmuje swym zakresem także winę osób trzecich upoważnionych przez stronę do dokonania określonej czynności, w tym również pełnomocnika (por. np. postanowienie NSA z 30 października 2018r., sygn. akt II FZ 631/18, CBOSA). Pełnomocnictwo jest bowiem stosunkiem opartym na zaufaniu. Osoba działająca przez pełnomocnika działa w taki sposób, jakby sama dokonywała czynności procesowych, tyle że przy wykorzystaniu profesjonalnej pomocy (tak również postanowienie NSA z dnia 29 lipca 2004 r., FZ 133/04 CBOSA). Tym samym osobę tę obciążają skutki podejmowanych przez pełnomocnika działań i zaniechań. Mocodawca ponosi też skutki wynikające z ewentualnego błędu pełnomocnika i to niezależnie od tego, czy jest to pełnomocnik profesjonalny czy nieprofesjonalny. Skoro w niniejszej sprawie wolą skarżącej była ona reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu (o czym świadczy jej wniosek o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie) to nie można uznać, że za działania pełnomocnika nie ponosi ona odpowiedzialności. W ocenie Sądu, zawinienie pełnomocnika skarżącej nie uwalnia jej od winy w niezachowaniu terminu. Wniosku o przywrócenie terminu nie można bowiem opierać na tym, że to nie strona, a jej pełnomocnik zaniedbał dokonania czynności procesowej. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 2 października 2013r. (I OZ 858/13) okoliczności związane z realizacją stosunku wewnętrznego pełnomocnictwa, tj. relacje między mocodawcą i pełnomocnikiem, pozostają bez wpływu na bieg terminów procesowych i nie stanowią okoliczności usprawiedliwiającej niedotrzymanie terminu. W konsekwencji nie można zgodzić się z zasadniczym argumentem wniosku, zakładającym, że uchybienie pełnomocnika w uzupełnieniu braków skargi nie powinno obciążać skarżącej Zaniedbania osób, którymi skarżący się posłużył obciążają bowiem jego samego, a więc nie uwalniają go od winy w niezachowaniu terminu. Uchybienie pełnomocnika może mieć dla niego konsekwencje zawodowe lub cywilne, nie może natomiast stanowić okoliczności wskazującej na brak winy strony w uchybieniu terminu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 września 2011 r. I OZ 667/11; postanowienie NSA z 4 czerwca 2003 r. II SA/Kr 3122/02, postanowienie NSA z 20 września 2022 r., III OZ 544/22, postanowienie Sądu Najwyższego z 15 marca 2000r., II CKN 554/00, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z 18 stycznia 2018 r., II SA/Go 1198/17). Nie można też odrębnie weryfikować przesłanek przywrócenia terminu w odniesieniu do strony (uczestnika) i do jej pełnomocnika. Ocena braku winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej jest dokonywana w odniesieniu do strony (uczestnika) w ujęciu procesowym jako całości (np. skarżący) a nie w stosunku do poszczególnych podmiotów - osobno w stosunku do pełnomocnika i do jego mocodawcy (por. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w postanowieniu z dnia 13 marca 2015 r., sygn. akt II SA/Kr 1482/13, CBOSA). W konsekwencji – jak wcześniej wskazano - braki i ewentualne błędy pełnomocnika obciążają stronę, niezależnie od tego, czy w jakikolwiek sposób przyczyniła się ona do tego. Obecnie silnie ugruntowany i niekwestionowany jest pogląd, zgodnie z którym, od profesjonalnego pełnomocnika (a do takich należy reprezentujący wcześniej skarżącą adwokat) oczekuje się dochowania należytej staranności wynikającej z zawodowego charakteru prowadzonej działalności. Pełnomocnik, który zgodził się reprezentować stronę, ma obowiązek działania w imieniu i na rzecz mocodawcy z równą starannością, jakby działał na własną rzecz, a mocodawca ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się profesjonalnego pełnomocnika. Odpowiedzialność pełnomocnika obejmuje nie tylko jego osobiste działania, ale także działania wszystkich osób, którymi posługuje się wykonując swój zawód (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 lutego 2018 r., sygn. akt II FZ 96/18; CBOSA). W postanowieniu z 12 października 2017 r., sygn. akt II OZ 1091/17 (CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny wprost wskazał, że od profesjonalnego pełnomocnika wymaga się maksimum staranności, bowiem to na pełnomocniku spoczywa obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Od profesjonalnego pełnomocnika wymaga się zatem wyższego stopnia staranności w dokonywanych przez niego czynnościach, w tym ze względu na fakt, że posiada on wiedzę z zakresu prawa oraz zna procedurę sądową. Zawodowy pełnomocnik winien także tak zorganizować pracę kancelarii, aby w każdym czasie zapewnić należyte dbanie o interesy klientów. W kontekście powyższych wywodów przypomnieć należy, że realiach niniejszej sprawy, poprzedni pełnomocnik skarżącej został zobowiązany do uzupełnienia braków formalnych skargi przez doręczenie ich odpisów oraz podanie nr PESEL skarżącej. Z treści składanych przez niego pism - w tym z zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi - wynika, że pełnomocnik nie wykonał osobiście tych obowiązków lecz poinstruował skarżącą o konieczności bezpośredniego przez nią uzupełnienia wskazanych braków, co uzasadniał niemożnością jej osobistego stawiennictwa (pandemia, dużą odległość zamieszkania od Wrocławia, brak środka transportu). Jednocześnie pełnomocnik twierdził, że uzyskał od skarżącej informację, że uzupełniła ona braki. Skarżąca zaprzecza jednak aby zdarzenia takie miały miejsce. Zdaniem Sądu opisane zachowanie poprzedniego pełnomocnika – przerzucenie na skarżącą obowiązku uzupełnienia braków skargi (bez poinformowania jej o tym, jak twierdzi skarżąca) - nie może być ocenione jako mające charakter przez niego niezawiniony. Nie przekonuje twierdzenie, że pełnomocnik nie miał możliwości bezpośredniego uzupełnienia braków skargi przez złożenie jej odpisów. Przypomnieć należy, odpisem pisma składanego do sądu może być także uwierzytelniona fotokopia bądź uwierzytelnione wydruki poczty elektronicznej (art. 47 § 2 p.p.s.a). Uwierzytelnić pismo może strona, która jest jego autorem, lub jej pełnomocnik ( por. NSA w postanowieniu z dnia 29.12.2011 r., I OSK 2351/11, LEX nr 1149364, z dnia 12 stycznia 2023 III OSK 783/22 CBOSA, art. 48 § 3 p.p.s.a.). Fotokopie pisma złożonego do akt sprawy pełnomocnik mógł zaś uzyskać zwracając się do sądu (por. np. art. 12 § 4 p.p.s.a) bez potrzeby przyjazdu skarżącej. Także nr PESEL pełnomocnik mógł uzyskać od skarżącej choćby w rozmowie telefonicznej. W tych okolicznościach uznać należy, że zaistniałe uchybienie terminu uzupełnienia braków formalnych skargi było skutkiem niedbalstwa poprzedniego profesjonalnego pełnomocnika skarżącej. O niedbalstwie tym świadczy także fakt, że pełnomocnik poinformował Sąd o rzekomej śmierci skarżącej wnosząc o umorzenie postępowania – takie działanie profesjonalnego pełnomocnika dotyczące tak istotnej kwestii trudno bowiem uznać za pomyłkę. Zdaniem Sądu zaistniałe niedbalstwo które jest postacią winy nieumyślnej, wyklucza możliwość przywrócenia uchybionego terminu procesowego. Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że w przedstawionych we wniosku okolicznościach wskazujących na błędy i pomyłki poprzedniego pełnomocnika nie sposób doszukać się tego rodzaju przeszkody, której nie można było przezwyciężyć, aby termin do uzupełnienia braków skargi został dochowany. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.