II SA/Wr 434/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Olga Białek po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 31 maja 2017 r. wniosku D. W. i M. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi D. W., M. W., J. W. i M. i W. na postanowienie D. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia na postanowienie o odmowie zawieszenia postępowania administracyjnego w sprawie stanu technicznego budynku mieszkalnego i budynku gospodarczego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.

W dniu [...] skarżący D. W. i M. W. nadesłali formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Wskazali w nim m.in., że nikt nie prowadzi z nimi wspólnego gospodarstwa domowego oraz to, że na ich dochód składa się emerytura D. W. i M. W. (w tym dodatek pielęgnacyjny) – bez podawania kwot. Do swoich zobowiązań i stałych wydatków wnioskodawcy zaliczyli koszty utrzymania mieszkania w kwocie 500 zł, wydatki na leki – około 800 zł oraz koszty postępowań sądowych i administracyjnych (pisma procesowe i dojazdy do sądu, opłaty) – 1.000 zł. Pismem z dnia [...] referendarz sądowy wezwał skarżących do przedłożenia do akt sprawy w terminie czternastu dni od dnia doręczenia wezwania: kserokopii zeznań podatkowych dotyczących podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 2015 i 2016 wraz z załącznikami ewentualnie rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy/informacji o dochodach uzyskanych za rok 2015 i 2016 albo za dwa ostatnie lata, za które takie zeznanie, obliczenie lub informacja zostały sporządzone; wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące oraz informacji o posiadanych lokatach oszczędnościowych i innych formach gromadzenia środków pieniężnych; szczegółowego – określonego kwotowo – zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków gospodarstwa domowego (opłaty: czynsz, media, żywność, środki higieny, ubrania, lekarstwa, spłata kredytów i pożyczek – bankowych i prywatnych, podatki, alimenty, zajęcia komornicze, inne), ze wskazaniem źródeł ich finansowania (załączyć dowody opłat); kserokopii odcinka emerytur za marzec 2017 r., informacji o korzystaniu z Pomocy Społecznej lub innych form wsparcia ze strony państwa oraz innych dokumentów i informacji, których treść może mieć znaczenie dla oceny wniosku. Skarżący nie udzielili na powyższe wezwanie żadnej odpowiedzi i nie nadesłali żadnych dokumentów. Natomiast pismem z dnia [...] D. W. złożyła wniosek o wyłączenie referendarza oraz pismem z dnia [...] ponowiła wniosek o przyznanie prawa pomocy, jednakże z pominięciem wymogu formy urzędowego formularza. W dniu [...] skarżący D. W. i M. W. nadesłali kolejny formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Wskazali w nim m.in., że nikt nie prowadzi z nimi wspólnego gospodarstwa domowego oraz to, że na ich dochód składa się emerytura D. W. w kwocie 1.305 zł i M. W. w kwocie 1.770 zł (w tym dodatek pielęgnacyjny). Do swoich zobowiązań i stałych wydatków wnioskodawcy zaliczyli koszty utrzymania mieszkania w kwocie 500 zł, wydatki na leki – około 800 zł na osobę oraz koszty postępowań sądowych i administracyjnych (pisma procesowe i dojazdy do sądu, opłaty). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Dodatkowo zauważyć trzeba, że wobec tego, że Referendarz sądowy, który wcześniej był wyznaczony do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, został objęty wnioskiem o wyłączenie, zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o jakim mowa w art. 258 § 4 p.p.s.a., a więc rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy w tej sprawie do Sądu. Dalej, stwierdzić wypada, że wykładnia ustawowego określenia "gdy wykaże" (art. 246 p.p.s.a.) prowadzi do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Tymczasem – w ocenie Sądu – dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie są na tyle ogólnikowe i niepełne, że wymagane było wezwanie do dodatkowych wyjaśnień. Skarżący zignorowali jednak wezwanie referendarza i nie przedstawili wiarygodnych dokumentów obrazujących sytuację majątkową. To zaś oznacza, że wnioskodawcy zaniechali rzeczywistego przedstawienia sytuacji majątkowej. W tym stanie rzeczy ocenie Sądu poddane mogły być wyłącznie dane zawarte we wnioskach na urzędowym formularzu nadesłanych do Sądu w dniu [...] oraz w dniu [...]. Z danych tych wynika, że skarżący dysponują miesięcznie kwotą 3.075 zł. Koszty utrzymania mieszkania wynoszą 500 zł, na leki wydają ok. 800 zł, a na prowadzenie postępowań sądowych i administracyjnych około 1.000 zł miesięcznie. Łącznie więc skarżący ponoszą koszty utrzymania w wysokości 2.300 zł miesięcznie. Przyjmując przedstawione dane za wiarygodne, uznać trzeba, że skarżący nie wykazali, iż nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jedynym kosztem sądowym ciążącym obecnie na skarżących jest opłata kancelaryjna za odpis wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 19 stycznia 2017 r. z uzasadnieniem w sprawie o sygn. II SA/Wr 434/15, w wysokości 100 zł. Obowiązek uiszczenia niniejszej opłaty jest skarżącym wiadomy od kilku miesięcy, a uzyskiwane dochody pozwalały na poczynienie oszczędności na ewentualne pokrycie tego kosztu sądowego. Pominąć można przy tym koszt uiszczenia wpisu sądowego w przypadku ewentualnego złożenia zażalenia na postanowienie o odmowie wyłączenia referendarza sądowego zapadłego w sprawie o sygn. II SA/Wr 434/15, ponieważ to postępowanie wpadkowe nie zmierza do rozpoznania sprawy sądowoadministracyjnej, co do jej istoty. Sąd ocenił również, że skoro sytuacja materialna wnioskodawców nie uzasadnia zwolnienia ich z kosztów sądowych, to nie są również spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Innymi słowy, brak jest podstaw, aby kredytować działalność profesjonalnego pełnomocnika strony skarżącej ze środków publicznych. Zwłaszcza, że wysokość minimalnej stawki opłaty przewidzianej za zastępstwo procesowe adwokata, zgodnie z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2013 r., poz. 461 ze zm.) wynosi 240 zł. W ocenie Sądów, również w tej sytuacji, uzyskiwane dochody pozwalały na poczynienie oszczędności na ewentualne pokrycie opłaty we wskazanej wysokości. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swoją sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności, jeśli posiada stały miesięczny dochód. Prawo pomocy jest zaś instytucją, która stanowi wyjątek od tej zasady. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji powinny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe. Zasadnicze znaczenie dla oceny wniosku skarżących ma to, że nie przedłożyli oni żądanych dokumentów i oświadczeń, które miały w sposób jednoznaczny i precyzyjny przedstawić ich sytuację majątkową. Jednocześnie nie sposób pominąć, że skarżący otrzymują stały dochód z tytułu emerytury. Biorąc zatem pod uwagę stabilną sytuację finansową wnioskodawców (stały miesięczny dochód z emerytur razem z dodatkiem pielęgnacyjnym w łącznej wysokości 3.075 zł), jak również mając na względzie, że wnioskodawcy nie udzielili pełnej informacji dotyczącej m.in. wysokości ponoszonych wydatków, należało uznać, że nie wykazali oni, iż spełniają przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., warunkujące przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Mając na względzie powyższe orzeczono, na podstawie art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. art. 258 § 4 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., jak w sentencji postanowienia.