II SA/Wr 314/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym Przewodniczący: Sędzia WSA Olga Białek po rozpoznaniu w Wydziale II w dniu 19 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu B. B. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 11 września 2017 r. sygn. akt II SA/Wr 314/17 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi B. B. na decyzję D. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie rozbudowy budynku mieszkalno-usługowego o część mieszkalną postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie referendarza sądowego w ten sposób, że przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od połowy wpisu sądowego od skargi, a w pozostałym zakresie wniosek o przyznanie prawa pomocy oddalić.

Zaskarżonym postanowieniem referendarza sądowego odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia podano, że skarżąca motywując wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym wskazała, że jest właścicielką domu o powierzchni 83 m² i wartości 200.000 zł, jej dochodem jest emerytura w kwocie 1.232 zł oraz czynsz najmu lokalu w kwocie 2.849 zł. Swoje miesięczne stałe wydatki oraz zobowiązania skarżąca określiła w kwocie 3.920 zł i zaliczyła do nich kwotę 2.130 zł tytułem spłaty kredytu, kwotę 750 zł tytułem spłaty pożyczki oraz kwotę 300 zł tytułem spłaty kart kredytowych. Następnie referendarz sądowy wyjaśnił, że dwukrotnie, w dniu 7 i 16 sierpnia 2017 r. podjęto próbę doręczenia stronie skarżącej przesyłki listowej zawierającej wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie w terminie czternastu dni od dnia doręczenia pisma, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy, dodatkowych informacji i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji materialnej i rodzinnej. Informację o pozostawieniu przesyłki sądowej w placówce pocztowej pozostawiono w oddawczej skrzynce pocztowej strony. Niepodjętą sądową przesyłkę pocztową, zawierającą ww. wezwanie w dniu 24 sierpnia 2017 r. zwrócono do Sądu. Z akt sprawy wynika, że skarżąca nie zareagowała na to wezwanie. Uwzględniając powyższe okoliczności referendarz sądowy postanowieniem z dnia 11 września 2017 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Referendarz sądowy stwierdził, że skarżąca nie wykazała, że jej sytuacja materialna i rodzinna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Złożone przez skarżącą oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie zawiera dostatecznych danych koniecznych do oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych. W treści wniosku ograniczyła się ona jedynie do przedstawienia takich danych, które mogły świadczyć o braku wystarczających bieżących dochodów na ponoszenie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Uchyliła się natomiast od ich wykazania i uzupełnienia w sposób określony w doręczonym wezwaniu (fikcja doręczenia). W ramach uzupełnienia szczególne znaczenie miało wykazanie dochodów gospodarstwa domowego skarżącej w dłuższym okresie czasu, które podlega ocenie pod kątem możliwości wygospodarowania przez to gospodarstwo środków na ponoszenie kosztów postępowania sądowego w sprawie. Dodatkowo wskazano, że obciążenia finansowe w postaci spłacania zaciągniętych kredytów czy pożyczek pozostają w sferze indywidualnej osoby i nie mogą skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego. W tym stanie rzeczy referendarz sądowy ocenił, że uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania wnioskodawca nie wykazał, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 1 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy. W konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił o odmowie przyznania skarżącej prawa pomocy. Od przytoczonego postanowienia skarżąca wniosła sprzeciw. W nagłówku pisma skarżąca wskazała, że ma skończone 65 lat i "prawo do bezpłatnej pomocy adwokata". W dalszej części pisma wyjaśniła, że przesyłki zawierającej wezwanie do uzupełnienia wniosku nie odebrała, bo w sierpniu przebywała u swojej siostry, pomagając w jej leczeniu. Wskazała, że jest wdową i kredyt zaciągnęła "na spłatę spadku po mężu". Od trzech lat żyje w ubóstwie i stara się uporządkować kwestie własności domu, by go sprzedać. Dalej podano, że miesięczne dochody z emerytury i najmu to 3.798,82 zł. Roczne koszty utrzymania skarżąca oszacowała na kwotę 8.043,42 zł, zaliczając do nich podatek od najmu, podatek od nieruchomości, koszty remontów i bieżących przeglądów instalacji. Wydatki bieżące skarżąca określiła następująco: gaz – 141,29 zł za 2 miesiące, energia elektryczna – 789,88 zł za 2 miesiące, woda – 77,76 zł miesięcznie, odpady – 15,60 zł miesięcznie, leki – 100 zł miesięcznie, żywność – 600 zł miesięcznie, telefon – 30 zł miesięcznie. Do wydatków tych zaliczyła także kwotę 2.120,00 zł miesięcznie na spłatę rat kredytów. Do sprzeciwu dołączono pismo z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o waloryzacji emerytury, z którego wynika, że świadczenie to wynosi 1233,82 zł. Dołączono także umowę najmu nieruchomości wraz z aneksami i zeznaniem podatkowym za rok 2016, z których wynika, że roczny przychód skarżącej z najmu to 34.090,86 zł. Nadto dołączono kopie przelewów za prąd, gaz, wodę itp., a także decyzję o wymiarze podatku od nieruchomości. Dołączono też harmonogramy spłat pożyczki (rata miesięczna: 930,56 zł) i kredytu (rata miesięczna: 1.190,19 zł). Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Na mocy art. 260 § 2 p.p.s.a, w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Wspomnieć jeszcze wypada, że stosownie do przepisu z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.) Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W niniejszej sprawie, zdaniem Sądu, skarżąca we wniesionym sprzeciwie wykazała zasadność wniesionego żądania w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Jak bowiem wynika z zawartego w sprzeciwie oświadczenia wnioskodawczyni o jej stanie rodzinnym, majątku i dochodach, posiada ona dochody miesięczne rzędu 3.798,82 zł. Natomiast koszty utrzymania w skali miesiąca obejmują opłaty za: gaz – 70,65 zł, energia elektryczna – 394,94 zł, woda – 77,76 zł, odpady – 15,60 zł, leki – 100 zł, żywność – 600 zł, telefon – 30 zł, rata pożyczki – 930,56 zł, rata kredytu – 1.190,19 zł, co daje łącznie 3.409,70 zł. Porównanie miesięcznych dochodów i kosztów utrzymania skarżącej wskazuje na to, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie Sądu, skarżąca obecnie nie jest w stanie uiścić całości wpisu sądowego od skargi, tj. kwoty 500 zł, dlatego w celu zachowania prawa do sądu zasadne jest przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od uiszczenia połowy tej kwoty. Jeśli zaś chodzi o wniosek w części obejmującej ustanowienie adwokata, to trzeba wskazać, że skoro Sąd uznał, że skarżąca wykazała jedynie to, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania i uzyskała częściowe zwolnienie od tych kosztów, to przyznanie prawa pomocy w tym zakresie nie obejmuje ustanowienia adwokata. Nadto zauważyć należy, że czynności procesowe w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie wymagają działania przez zawodowego pełnomocnika z wyjątkiem wniesienia skargi kasacyjnej od orzeczenia sądu I instancji. Strona będzie mogła w razie konieczności wystąpić z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie na dalszym etapie sprawy w razie wydania niekorzystnego dla niej orzeczenia. Na marginesie wskazać trzeba przy tym, że błędne jest przekonanie skarżącej, że z racji ukończenia 65 roku życia ma "prawo do bezpłatnej pomocy adwokata". Sąd zwraca uwagę, że ewentualne spełnianie warunków uzyskania nieodpłatnej pomocy prawnej na podstawie ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej oraz edukacji prawnej (Dz.U. poz. 1255 ze zm.) nie jest równoznaczne z tym, że skarżąca spełnia warunki, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. W świetle poczynionych rozważań Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, na podstawie art. 260 § 1 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 3 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.