II SA/Wr 238/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 1 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale II wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A.B. i C.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w D. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia inwestycji celu publicznego polegającej na budowie wieży dla punktu radiokomunikacyjnego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy.

Skarżący A.B. i C.B. złożyli w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata. W jego uzasadnieniu wskazali, że prowadzą dwuosobowe gospodarstwo domowe, które miesięcznie uzyskuje dochód w kwocie około 31.000 zł. Argumentowali, że zamierzają zaskarżyć wyrok Sądu z dnia 4 listopada 2016 r. i ich majątek pozwala na korzystanie z pomocy adwokata lub radcy prawnego z wyboru (płatnego), ale w ich "staraniach nikt z tej grupy prawników nie chciał podjąć się zagadnienia, które należy do grupy źle unormowanych prawnie". Z dokumentów przesłanych na wezwanie wynika, ponad dane wskazane we wniosku, że w dniu 10 lutego 2017 r. na rachunkach bankowych skarżącego znajdowała się kwota łącznie ponad 301.000 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy procesowej). Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać - zgodnie z przepisem art. 245 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Wyżej powołane unormowanie winno być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania zwią-zane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Nale-ży zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia tych kosztów stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi i sposobu dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów postępowania sądowego można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich ponoszenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów postępowania sądowego jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Jednocześnie zastrzec trzeba, że ustawodawca nie przewidział innych przesłanek przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym niż określone w art. 246 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Dlatego przy ocenie zasadności rozpoznawanego wniosku skarżących referendarz sądowy nie brał pod uwagę wywodów skarżących o braku możliwości znalezienia pełnomocnika procesowego z wyboru gotowego sporządzić skargę kasacyjną od wyżej wskazanego wyroku Sądu. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od ponoszenia kosztów usługi adwokata zostałby przeniesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów postępowania sądowego (kosztów usług adwokata) oparte jest na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. wykazaniu niemożności ponoszenia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad oraz reguł logicznego myślenia i doświadczenia życiowego referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazali, iż w ich sytuacji materialnej i rodzinnej zaistniała przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Istotny dla oceny argumentacji strony w zakresie uzasadnienia rozpoznawanego wniosku pozostaje fakt, iż gospodarstwo domowe skarżącego dysponuje miesięcznie dochodem o łącznej wartości około 31.000 zł, z którego opłaca koszty swojego utrzymania. Ponieważ skarżący nie ujawnili powodów, dla których nie mogą swobodnie dysponować kwotą pozostająca po poniesieniu kosztów swojego koniecznego utrzymania, należało przyjąć, że kwota ta pozwala na zapłatę wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika procesowego (adwokata) z wyboru. Świadczą o tym kwoty znajdujące się rachunkach bankowych skarżącego – łącznie ponad 301.000 zł, oraz oświadczenie wnioskodawców o posiadaniu zdolności ponoszenia kosztów usług adwokata. W tym stanie rzeczy referendarz sądowy, działając na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.