II SA/Wr 126/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mieczysław Górkiewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2019 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu E. S. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 4 kwietnia 2019 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2017 r., nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę postanawia: zaskarżone postanowienie utrzymać w mocy.

Na urzędowym formularzu przesłanym listem z dnia [...] lutego 2019 r. skarżąca E. S. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu tego żądania wskazała, że ustalenie wartości jej mieszkania jest trudne i naraża ją na odpowiedzialność karną, powołała się na swoje prawo do prywatności oraz na brak pamięci co do niektórych składników jej majątku. Jednocześnie przekreśliła zawarte w rubryce 12. oświadczenie o niezatrudnianiu i niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcę podatkowym i rzecznikiem patentowym. W dniu [...] marca 2019 r. pod nieobecność E. S. jej dorosłemu domownikowi doręczono kierowane do wnioskodawcy wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych informacji i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji materialnej i rodzinnej, w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia pisma, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy. Z akt sprawy wynika, że skarżąca nie zareagowała na to wezwanie w sposób w nim przewidziany. Kolejno, w treści pisma procesowego z dnia [...] marca 2019 r. skarżąca ponowiła swój wniosek o przyznanie prawa pomocy i jego uzasadnienie. Postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2019 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Referendarz sądowy stwierdził, że skarżąca, jak wynika z jej oświadczenia zawartego w przedłożonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, wynikającego ze stosownego skreślenia, pozostaje w stosunku prawnym z profesjonalnym pełnomocnikiem procesowym z wyboru oraz, że ten pełnomocnik nie został wyznaczony dla skarżącej z urzędu, w ramach przyznanego prawa pomocy. Tym samym referendarz sądowy nie mógł przyznać wnioskodawczyni prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego z urzędu. Referendarz rozważył zasadność przyznania stronie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Oceniając jednak zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżąca nie wykazała, że jej sytuacja materialna i rodzinna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. W konsekwencji jej wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych podlegał oddaleniu. Pismem z dnia [...] kwietnia 2019 r. skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Na wstępie należy zauważyć, że zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018, poz. 1302 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Podstawą podjęcia zakwestionowanego przez skarżącą postanowienia starszego referendarza sądowego są przepisy art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. W ocenie Sądu zaskarżone postanowienie referendarza sądowego z dnia 4 kwietnia 2019 r. o odmowie przyznania prawa pomocy jest prawidłowe. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przepisy art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowią zaś, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania (w zależności od wnioskowanego zakresu prawa pomocy), bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Według Sądu wykładnia ustawowego określenia "gdy wykaże" (art. 246 p.p.s.a.) prowadzi do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Tymczasem - w ocenie Sądu - dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie są na tyle ogólnikowe i niepełne, że wymagane było wezwanie do dodatkowych wyjaśnień. Pismo referendarza sądowego z dnia [...] lutego 2019 r. zostało sporządzone na podstawie art. 255 p.p.s.a, z którego wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja przepisu art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. W rozpoznawanej sprawie skarżąca zignorowała wezwanie referendarza i nie przedstawiła żadnych dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową. W odpowiedzi na wezwanie ponowiła wniosek o przyznanie prawa pomocy. Zarzuty podniesione w sprzeciwie pod adresem zakwestionowanego postanowienia są całkowicie nieuzasadnione. Podstawą odmowy przyznania skarżącej prawa pomocy jest brak współpracy z sądem. Nieprzedłożenie dokumentów, o które była wezwana skarżąca, w istocie pozbawiło referendarza możliwości oceny jej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Stąd koniecznym stała się jej ocena jedynie na podstawie złożonego formularza i zawartych w nim oświadczeń. W ocenie Sądu słusznym jest zatem stwierdzenie referendarza, że strona skarżąca nie wykazała podstaw do przyznania prawa pomocy. To na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, poprzez nadesłanie żądanych dokumentów i wyjaśnień, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. To strona skarżąca winna wykazać, przedstawiając odpowiednie argumenty i dowody, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym nie jest tak, że wszelkie wątpliwości winny być tłumaczone na korzyść strony, tylko wszystko, co wątpliwe strona skarżąca winna wyjaśnić, bo to po jej stronie istnieje powinność dowiedzenia, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. To do strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy należy wykazanie, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach o prawie pomocy. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów postępowania sądowego – jak słusznie wskazał referendarz – można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów postępowania sądowego jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Co wymaga tutaj podkreślenia, wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Współpracy tej w niniejszej sprawie zabrakło. Uwzględniając powyższe należało uznać za prawidłowe postanowienie referendarza sądowego z dnia 4 kwietnia 2019 r. i na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.