II SA/Wr 101/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn po rozpoznaniu w dniu 30 kwietnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale II sprzeciwu radcy prawnego A. Ż. od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 24 marca 2020 r., sygn. akt II SA/Wr 101/19 odmawiającego przyznania kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu w sprawie ze skargi H. K. na decyzję Wojewody D. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie udzielenia zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie i przyznać radcy prawnemu A. Ż. z kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wynagrodzenie w kwocie 221,40 zł (słownie: dwieście dwadzieścia jeden 40/100), w tym podatek od towarów i usług w kwocie 41,40 zł (słownie: czterdzieści jeden 40/100), tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu przed sądem administracyjnym w drugiej instancji tytułem sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej.

Postanowieniem z dnia 24 III 2020 r. starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówiono radcy prawnemu A. Ż. przyznania kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu polegającej na sporządzeniu opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. W motywach postanowienia wyjaśniono, że na pełnomocnika procesowego z urzędu dla skarżącej H. K. został wyznaczony radca prawny K. K., który zastępował skarżącą przed tutejszym Sądem, następnie sporządził opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Koszty pomocy prawnej w tym zakresie zostały mu zasądzone postanowieniami z dnia 27 VIII 2019 r. (pkt II. wyroku Sądu) i z dnia 21 X 2019 r. Okręgowa Izba Radców Prawnych uwzględniła wniosek skarżącej o zmianę pełnomocnika i wyznaczyła jako kolejnego pełnomocnika z urzędu radcę prawnego A. Ż., która po zapoznaniu się z aktami w dniu 12 XII 2019 r. również sporządziła opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Jednocześnie wniosła o zasądzenie od Skarbu Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu według norm przepisanych. Tymczasem w postępowaniu sądowym, w ramach prawa pomocy, stronie przysługuje tylko jeden pełnomocnik z urzędu. Strona ma możliwość wnosić o jego zmianę w sytuacji, gdy pełnomocnik nie wypełnia nałożonych na niego obowiązków w związku z wyznaczeniem go do udzielenia pomocy prawnej. Zmiana taka pozostaje jednak już poza gestią Sądu – dokonuje jej, w przypadku radcy prawnego, właściwa Okręgowa Izba Radców Prawnych. Niezależnie jednak od tego, ile razy w sprawie osoba pełnomocnika z urzędu byłaby zmieniona, zawsze strona, której przyznano prawo pomocy, może mieć ustanowionego tylko jednego pełnomocnika. Tylko też jednemu pełnomocnikowi można przyznać za tę samą czynność tylko jedno wynagrodzenie od Skarbu Państwa. Nieusprawiedliwione jest w okolicznościach niniejszej sprawy przyznawanie ze środków publicznych wynagrodzenia kolejnym pełnomocnikom ustanowionym z urzędu, którzy podejmowali w sprawie te same działania – sporządzili opinie o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. W istocie oznaczałoby to bowiem nieuzasadnione i nadmierne obciążenie Skarbu Państwa (zob. postanowienia: WSA w Warszawie z 9 III 2009 r., sygn. akt VII 251/08; NSA z 13 XII 2007 r., II OZ 1287/07, z 14 V 2009 r., sygn. akt II OZ 404/09, i z 3 XII 2014 r., II FZ 1873/14 – publ. CBOSA). W sprzeciwie od powyższego orzeczenia zarzucono naruszenie art. 250 § 1 ustawy z 30 VIII 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.) - dalej "ppsa" oraz art. 24, art. 30 i art. 65 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. W ocenie wnoszącej sprzeciw art. 250 § 1 ppsa nie daje podstaw do odmowy przyznania wynagrodzenia drugiemu pełnomocnikowi, skoro dokonał on czynności w sprawie, za które zgodnie z przepisami należy się wynagrodzenie. Zaznaczono, że wyznaczenie drugiego pełnomocnika zostało dokonane w związku z pismem Sądu z 28 X 2019 r., przesyłającym wniosek skarżącej o zmianę pełnomocnika do Okręgowej Izby Radców Prawnych. Do drugiego pełnomocnika były też kierowane orzeczenia sądowe wydawane na skutek kolejnych wniosków skarżącej. Wnosząca sprzeciw podniosła, że interpretacja przyjęta w zaskarżonym postanowieniu narusza konstytucyjnie gwarantowane prawo każdego obywatela do wynagrodzenia za wykonaną pracę będące istotnym elementem praw i wolności obywatelskich, których źródłem jest godność człowieka. W konsekwencji wniesiono o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Sprzeciw zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu w okolicznościach sprawy art. 250 § 1 ppsa nie daje podstaw do odmowy przyznania wynagrodzenia tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W myśl art. 250 § 1 ppsa, wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Zasady te określone zostały w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z 3 X 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2019 r., poz. 68) – dalej jako "rozporządzenie" i wynika z niego jednoznacznie, że opłata należy się m.in. za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej (§ 21 ust. 1 pkt 2 lit.b). Należy zaznaczyć, że obowiązujące przepisy nie tylko nie wykluczają możliwości zmiany pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy ale nawet taką ewentualność przewidują (zob. np. art. 177 § 5 ppsa, § 21 pkt 2 lit. a-c rozporządzenia). Skoro tak, to nie ma podstaw do takiej interpretacji art. 250 § 1 ppsa, w wyniku której kolejny pełnomocnik miałby zostać pozbawiony prawa do przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, o ile dokonał czynności, za które w świetle obowiązujących przepisów należy się opłata. W sprzeciwie zasadnie podniesiono, że interpretacja art. 250 § 1 ppsa powinna uwzględniać wartości konstytucyjne. Chodzi jednak nie tyle o konstytucyjnie gwarantowane prawo do wynagrodzenia minimalnego (art. 65 ust. 4 Konstytucji RP), które dotyczy przecież sfery stosunków pracowniczych, ile o działanie w zaufaniu do organów władzy publicznej (art. 2 Konstytucji RP). W okolicznościach sprawy wnosząca sprzeciw została wyznaczona pełnomocnikiem przez właściwy organ samorządu zawodowego zgodnie z art. 253 ppsa, dopuszczona do udziału w postępowaniu przez tutejszy Sąd i dokonała z zachowaniem należytej staranności czynności w postaci sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Nie ma przy tym znaczenia, że czynność dokonana przez drugiego pełnomocnika dubluje czynność poprzedniego pełnomocnika. Radca prawny wyznaczony w ramach prawa pomocy ma obowiązek po wydaniu wyroku niekorzystnego dla osoby reprezentowanej wnieść skargę kasacyjną lub sporządzić opinię wskazującą brak podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Wybór wskazanej czynności jest zawsze wynikiem samodzielnej oceny okoliczności faktycznych i prawnych sprawy, niezależnej od tego, jakiej czynności dokonał poprzednik. Zaniechanie takiej oceny sprzeczne byłoby z obowiązkami zawodowymi radcy prawnego i sankcjonowane odpowiedzialnością dyscyplinarną. Wobec powyższego Sąd stwierdził istnienie podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia na zasadzie art. 260 § 1 ppsa. Co do wysokości należnych kosztów, to według § 2 pkt 1 i 2 rozporządzenia koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują opłatę ustaloną zgodnie z przepisami niniejszego rozporządzenia oraz niezbędne i udokumentowane wydatki radcy prawnego ustanowionego z urzędu. Zgodnie zaś z § 21 ust. 1 pkt 2 lit.b rozporządzenia za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej - 50% opłaty określonej w pkt 1, a jeżeli w drugiej instancji sprawy nie prowadził ten sam radca prawny - 75% tej opłaty, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł. Sprawę ze skargi na decyzję w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie udzielenia zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości zalicza się do kategorii spraw wskazanych w § 21 ust. 1 pkt 1 lit.c rozporządzenia, dla których stawka opłaty za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji wynosi 240 zł. W sprawie ustanowiona z urzędu radca prawny przedłożyła opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Sądu z dnia 27 sierpnia 2019 r. Z uwagi na fakt, że w sprawie radca prawny, która sporządziła opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, nie występowała w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, jej wynagrodzenie należało określić w wysokości 75 % opłaty określonej w rozporządzeniu, czyli w kwocie 180 zł. Stosownie do § 4 ust. 3 rozporządzenia w sprawach, których strona korzysta z pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu opłatę, o której mowa w ust. 1, podwyższa się o kwotę podatku od towarów i usług wyliczoną według stawki podatku obowiązującej dla tego rodzaju czynności na podstawie przepisów o podatku od towarów i usług. Ponieważ stawka podatku od towarów i usług wynosi 23% (art. 5 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 8 ust. 1, art. 41 ust. 1 i art. 146a pkt 1 ustawy z dnia 11 III 2004 r. o podatku od towarów i usług - Dz. U. 2018 r., poz. 2174, ze zm.) podatek, o który podwyższeniu podlega wynagrodzenie radcy prawnego, wynosi w sprawie 41,40 zł (23% kwoty 180 zł). W konsekwencji, należało przyznać ustanowionemu z urzędu radcy prawnemu z tytułu sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej koszty w łącznej kwocie 221,40 zł. Biorąc powyższe pod uwagę, orzeczono jak w sentencji.