II SA/Wa 914/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Koziarski (spr.), Sędzia WSA Danuta Kania, Asesor WSA Anna Pośpiech-Kłak, Protokolant starszy referent Edyta Brzezicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 2026 r. sprawy ze skargi L.D. na orzeczenie Komisji do Spraw Służby Zastępczej z dnia [...] kwietnia 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przeznaczenia do odbycia służby zastępczej 1. uchyla zaskarżone orzeczenie oraz utrzymane nim w mocy orzeczenie Komisji Wojewódzkiej do Spraw Służby Zastępczej w [...] z dnia [...] stycznia 2025 r. nr [...]; 2. umarza postępowanie administracyjne.

Orzeczeniem z dnia [...] stycznia 2025 r. nr [...] Komisja Wojewódzka do Spraw Służby Zastępczej w [...] (dalej "Komisja Wojewódzka" lub "organ I instancji") odmówiła przeznaczenia L. D. (dalej "skarżący") do służby zastępczej w podmiocie. W podstawie prawnej organ I instancji podał art. 569 ust. 1 w zw. z art. 571 ust. 1 oraz 572 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz.U. z 2024 r., poz. 248, z późn. zm.). W uzasadnieniu Komisja Wojewódzka wskazała, że skarżący złożył wniosek w sprawie przeznaczenia do służby zastępczej. Komisja Wojewódzka powołana zgodnie z Zarządzeniem nr [...] z dnia [...] września 2024 r. Marszałka Województwa [...] na posiedzeniu w dniu [...] stycznia 2025 r. stwierdziła brak przesłanek ustawowych do wyrażenia zgody w niniejszej sprawie. Organ I instancji uznał, że skarżący w momencie składania wniosku nie spełniał wymogów zapisu art. 571 ust 1 ustawy o obronie Ojczyzny, zgodnie z którym: "Osoba podlegająca kwalifikacji wojskowej, która została przeznaczona do odbycia obowiązkowej zasadniczej służby wojskowej, może złożyć wniosek o przeznaczenie jej do służby zastępczej w podmiocie..." Organ I instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 559 ust. 3 ustawy "Służbę zastępczą można pełnić wyłącznie w okresie trwania obowiązku pełnienia zasadniczej służby wojskowej". Służba wojskowa dzieli się na czynną służbę wojskową oraz służbę w rezerwie (art. 129 ustawy). Komisja Wojewódzka podała, że z informacji otrzymanej od Wojskowego Centrum Rekrutacji w [...] wynika, że skarżący: 1. w dniu [...] kwietnia 1999 r. został orzeczony przez powiatową komisję lekarską dla miasta [...] jako zdolny do służby wojskowej (kat. A); 2. został przeniesiony do rezerwy w dniu 12 listopada 2004 r.; 3. nie był powoływany oraz nie odbywał służby wojskowej oraz przeszkolenia wojskowego. Organ I instancji wskazał, że zgodnie z art. 131 ust. 3 ustawy "Pasywną rezerwę tworzą osoby, które mają uregulowany stosunek do służby wojskowej i nie pełnią innego rodzaju służby wojskowej, i nie podlegają militaryzacji oraz nie ukończyły 55 roku życia, a w przypadku osób posiadających stopień podoficerski lub oficerski - 63 roku życia". Wniosek o przeznaczenie do służby zastępczej w podmiocie, osoba podlegająca kwalifikacji wojskowej składa na piśmie do właściwej komisji wojewódzkiej do spraw służby zastępczej, za pośrednictwem Szefa Wojskowego Centrum Rekrutacji, najpóźniej w dniu doręczenia karty powołania do odbycia zasadniczej służby wojskowej (art. 572 ust 1 ustawy). Wobec powyższego Komisja Wojewódzka stwierdziła, że skarżący nie został przeznaczony do odbycia obowiązkowej zasadniczej służby wojskowej i tym samym nie spełnia przesłanki z art. 571 ust. 1 ustawy. Od powyższego orzeczenia skarżący wniósł odwołanie. W uzasadnieniu odwołania skarżący podniósł, że Komisja Wojewódzka, wydając orzeczenie, dokonała niewłaściwej interpretacji przepisów dotyczących najpóźniejszego terminu złożenia wniosku o służbę zastępczą. Zgodnie z art. 572 ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny "Wniosek o przeznaczenie do służby zastępczej w podmiocie osoba podlegająca kwalifikacji wojskowej składa na piśmie do właściwej komisji wojewódzkiej, za pośrednictwem szefa wojskowego centrum rekrutacji, najpóźniej w dniu doręczenia jej karty powołania do odbycia obowiązkowej zasadniczej służby wojskowej". W tym przypadku, ww. termin należy interpretować jako ostateczny, co oznacza, że wniosek o przeznaczenie do odbycia służby wojskowej może również zostać złożony wcześniej. W ocenie skarżącego, decyzja Komisji Wojewódzkiej nie uwzględnia niniejszego faktu w odpowiedni sposób. Komisja do Spraw Służby Zastępczej, dalej "organ II instancji", orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 2025 r. nr [...], wydanym na podstawie art. 573 ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny, utrzymała w mocy zaskarżone orzeczenie. W uzasadnieniu organ II instancji wyjaśnił, że przez określenie kwalifikacji wojskowej należy rozumieć proces ukierunkowany na określenie zdolności do pełnienia służby wojskowej (art. 2 pkt 14 ustawy). Kwalifikacja wojskowa ma na celu wprowadzenie danych do ewidencji wojskowej oraz określenie zdolności do pełnienia służby wojskowej przez obywateli RP. Czynności podejmowane w ramach kwalifikacji wojskowej są prowadzone przez powiatowe komisje lekarskie oraz wojewódzkie komisje lekarskie, wójta (burmistrza, prezydenta miasta) oraz szefa wojskowego centrum rekrutacji (art. 56 ust. 1 i 2 ustawy). W ramach kwalifikacji wojskowej wykonuje się m.in. wstępne przeznaczenie osób podlegających stawieniu się do kwalifikacji wojskowej do poszczególnych form obowiązku obrony oraz przyjęcie wniosków o przeznaczenie do służby zastępczej, jak również wprowadzenie danych do ewidencji lub aktualizacja ewidencji wojskowej i przetwarzanie danych gromadzonych w tej ewidencji (art. 58 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy). Do kwalifikacji wojskowej są obowiązani stawić się, w określonym terminie i miejscu, mężczyźni, którzy w danym roku kalendarzowym kończą 19 lat życia; osoby, wobec których kwalifikacja wojskowa nie została przeprowadzona w roku kalendarzowym, w którym ukończyły 19 lat życia, podlegają obowiązkowi stawienia się do kwalifikacji wojskowej przeprowadzanej w następnym roku kalendarzowym; obowiązek ten trwa do końca roku kalendarzowego, w którym osoba objęta tym obowiązkiem kończy 60 lat życia; do kwalifikacji wojskowej mogą się zgłosić również ochotnicy, w tym kobiety, do końca roku kalendarzowego, w którym kończą 60 lat życia, niezależnie od posiadanych kwalifikacji i wykształcenia, jeżeli ukończyli co najmniej 18 lat życia (art. 59 ust. 1, 3, 4 i 5 ustawy). Dalej organ II instancji podał, że służba wojskowa dzieli się na czynną służbę wojskową oraz służbę w rezerwie (art. 129). Czynna służba wojskowa polega m.in. na pełnieniu zasadniczej służby wojskowej (art. 130 ust. 1 pkt 1 ustawy). Zasadnicza służba wojskowa polega na pełnieniu dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej albo obowiązkowej zasadniczej służby wojskowej (art. 130 ust. 2 ustawy). Prezydent RP, na wniosek Rady Ministrów, wprowadza, w drodze rozporządzenia, obowiązek pełnienia zasadniczej służby wojskowej, określając termin jej rozpoczęcia i zakończenia, z uwzględnieniem potrzeb Sił Zbrojnych (art. 152 ust. 2 ustawy). Czas trwania obowiązkowej zasadniczej służby wojskowej wynosi 9 miesięcy (art. 153 ust. 1 ustawy). Wniosek o przeznaczenie do służby zastępczej w podmiocie osoba podlegająca kwalifikacji wojskowej składa na piśmie do właściwej komisji wojewódzkiej do spraw służby zastępczej, za pośrednictwem szefa wojskowego centrum rekrutacji, najpóźniej w dniu doręczenia jej karty powołania do odbycia obowiązkowej zasadniczej służby wojskowej. Szef wojskowego centrum rekrutacji przesyła wniosek, o którym mowa w zdaniu poprzednim, komisji wojewódzkiej do spraw służby zastępczej w terminie 3 dni od dnia jego złożenia przez osobę podlegającą kwalifikacji wojskowej (art. 572 ust. 1 i 2 ustawy). Zdaniem organu II instancji, w niniejszej sprawie należało ustalić, czy skarżący posiadał interes prawny, to znaczy czy istniał związek między obowiązującą normą prawa materialnego, a jego sytuacją prawną. Organ II instancji wskazał, że stosownie do art. 28 k.p.a., stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Zgodnie z orzecznictwem sądowym: "[...] interes prawny to osobisty, konkretny i aktualnie prawnie chroniony interes, który może być realizowany na podstawie określonego przepisu, bezpośrednio wiążący się z indywidualnie i prawnie chronioną sytuacją strony. O istnieniu tego interesu można mówić, gdy istnieje związek o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa administracyjnego a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającą na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację tego podmiotu na gruncie administracyjnoprawnym" (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2016 r., sygn. akt II OSK 2148/14). Natomiast w wyroku z dnia 11 grudnia 2018 r., sygn. akt II OSK 113/17, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "Niewątpliwie szczególnymi cechami interesu prawnego jest po pierwsze, bezpośredniość związku między sytuacją danego podmiotu a normą prawa materialnego. Drugą cechą jest jego realność. Interes ten musi rzeczywiście istnieć w dacie stosowania danych norm prawa administracyjnego. Nie może to być interes tylko przewidywalny w przyszłości ani hipotetyczny". Z kolei w wyroku z dnia [...] kwietnia 1998 r., sygn. akt [...], tenże Sąd uznał, że "O charakterze strony nie może decydować jedynie wola osoby". Organ II instancji stwierdził, że w niniejszej sprawie występuje brak legitymacji podmiotu do wystąpienia z wnioskiem o przeznaczenie do służby zastępczej w oparciu o art. 571 ust. 1 ustawy. Z informacji uzyskanych z Wojskowego Centrum Rekrutacji w [...] wynika, że skarżący został przeniesiony do rezerwy z nadanym stopniem szeregowy rezerwy bez odbycia służby wojskowej w dniu 12 listopada 2004 r. Skoro skarżący nie spełnia przesłanki z art. 571 ust. 1 ustawy, to nie można uznać go za stronę postępowania w rozumieniu przywołanego powyżej art. 28 k.p.a. Organ II instancji podniósł, że gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części (art. 105 § 1 k.p.a.). Dodatkowo organ II instancji zauważył, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w prawomocnym wyroku z dnia 8 maja 2024 r. sygn. akt II SA/Wa 1628/23, stwierdził: "zgodnie z art. 571 ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny, osoba podlegająca kwalifikacji wojskowej, która została przeznaczona do odbycia obowiązkowej zasadniczej służby wojskowej, może złożyć wniosek o przeznaczenie jej do służby zastępczej w podmiocie. Skoro skarżący nie został przeznaczony do odbycia obowiązkowej zasadniczej służby wojskowej, to a contrario nie może wnosić o przeznaczenie do odbycia służby zastępczej.(...) skarżący nie może domagać się wszczęcia postępowania administracyjnego w tej sprawie, bowiem nie spełnia podstawowej przesłanki podmiotowej warunkującej skuteczne wszczęcie postępowania - nie jest bowiem osobą zobowiązaną do pełnienia zasadniczej służby wojskowej. W obecnym stanie prawnym brak jest natomiast możliwości rozstrzygania w przedmiocie przeznaczenia do służby zastępczej osoby, która nie ma obowiązku odbycia zasadniczej służby wojskowej. Podnoszone w skardze argumenty dotyczące wyznawanych przez skarżącego wartości nie miały w związku z powyższym znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy." Organ II instancji wskazał również, że w ostatnim cytowanym wyroku stwierdzono "Jak stanowi art. 553 [właśc. 559] ust. 3 ustawy o obronie Ojczyzny, służbę zastępczą można pełnić wyłącznie w okresie trwania obowiązku pełnienia zasadniczej służby wojskowej. Z kolei w myśl art. 155 ust. 1 tej ustawy, do odbycia obowiązkowej zasadniczej służby wojskowej kwalifikuje się osoby uznane za zdolne do tej służby, posiadające wykształcenie co najmniej podstawowe, z wyłączeniem wykształcenia uzyskanego w szkole specjalnej, oraz które nie ukończyły 35 roku życia. Treść przywołanych przepisów jednoznacznie wskazuje, że obowiązek pełnienia zasadniczej służby wojskowej wygasa po ukończeniu przez daną osobę 35. roku życia. Nie jest sporne w tej sprawie, ze skarżący, urodzony w 1975 r. [z kolei w niniejszej sprawie Wnioskodawca urodził się w 1980 r.], w chwili złożenia wniosku o przeznaczenie do pełnienia służby zastępczej miał ukończone 35 lat życia. Nie był zatem (i nie jest) zobowiązany do pełnienia zasadniczej służby wojskowej. Nie może zatem skutecznie wystąpić z wnioskiem o przeznaczenie go do odbycia służby zastępczej, bowiem - jak wskazano - służba ta może być pełniona jedynie w okresie trwania obowiązku pełnienia zasadniczej służby wojskowej.". Na powyższe orzeczenie skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący wniósł o uchylenie w całości decyzji o umorzeniu postępowania, zobowiązanie organu do ponownego rozpatrzenia sprawy i wydania decyzji zgodnej z obowiązującym prawem, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Skarżący zarzucił naruszenie art. 571 ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny poprzez błędną interpretację. Podniósł, że przepis ten dotyczy jedynie osób, które jeszcze nie odbyły kwalifikacji wojskowej, a skarżący został jej poddany i uzyskał kategorię zdrowia. Ustawa nie przewiduje wyłączenia z możliwości ubiegania się o służbę zastępczą osób, które już przeszły kwalifikację wojskową i zostały przeniesione do rezerwy. Zdaniem skarżącego w sprawie niezasadnie pominięto treść art. 572 ustawy o obronie Ojczyzny. Zgodnie z tym przepisem osoba zainteresowana ma możliwość wcześniejszego złożenia stosownego wniosku. Ograniczanie takiej możliwości mogłoby prowadzić do sytuacji, w której prawa tej osoby byłyby nieuzasadnienie ograniczone. Ustawodawca przewidział tę możliwość w celu zapewnienia pełni praw zainteresowanym i umożliwienia im podjęcia działań w odpowiednim dla nich czasie. Odrzucenie wniosku w wyniku wąskiej interpretacji przepisów może prowadzić do arbitralnych decyzji ograniczających prawa jednostki. Skarżący zwrócił uwagę, że Konstytucja RP gwarantuje każdemu obywatelowi prawo do skutecznej ochrony prawnej (art. 45 Konstytucji RP). W ocenie skarżącego Komisja w sposób nieuprawniony ograniczyła konstytucyjne prawo do odmowy odbycia służby wojskowej z powodów religijnych lub moralnych oraz związane z tym prawo do ubiegania się o służbę zastępczą. Ograniczenie to zostało wprowadzone bez podstawy ustawowej oraz bez odpowiedniego wyważenia interesu publicznego i praw jednostki, co narusza zasadę proporcjonalności. Skarżący podniósł, że zasada równości (art. 32 Konstytucji RP) wymaga, aby każdy obywatel miał równe możliwości korzystania z przyznanych uprawnień. Utrudnienie dostępu do procedury przewidzianej w art. 572 stawia niektórych obywateli w gorszej pozycji. Zdaniem skarżącego w sprawie naruszono również art. 85 ust. 3 Konstytucji RP. Komisja w sposób nieuprawniony ograniczyła konstytucyjne prawo do odmowy odbycia służby wojskowej z powodów religijnych lub moralnych oraz związane z tym prawo do ubiegania się o służbę zastępczą. Ograniczenie to zostało wprowadzone bez podstawy ustawowej oraz bez odpowiedniego wyważenia interesu publicznego i praw jednostki, co narusza zasadę proporcjonalności. Ponadto skarżący zarzucił, że Komisja naruszyła także art. 7, art. 8, art. 77 § 1 k.p.a. Organ nie zebrał w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, a jego rozstrzygnięcie oparto wyłącznie na formalnym założeniu braku podstawy prawnej do rozpoznania wniosku. Komisja nie odniosła się w sposób merytoryczny do jego argumentacji dotyczącej przekonań religijnych oraz prawa do służby zastępczej. W konsekwencji, postępowanie nie zostało przeprowadzone w sposób budzący zaufanie obywatela do organów władzy publicznej. Skarżący wskazał, że zaskarżone orzeczenie narusza przepisy ustawy o obronie Ojczyzny, które przewidują możliwość złożenia wniosku o przeznaczenie do służby zastępczej przez każdą osobę podlegającą kwalifikacji wojskowej, która nie została jeszcze powołana do zasadniczej służby wojskowej (art. 571 i 572 ustawy). Skarżący stwierdził, że skoro nie odbył służby wojskowej, a nie wyłączono go ustawowo z możliwości ubiegania się o służbę zastępczą, organ powinien był merytorycznie rozpoznać mój wniosek. Skarżący podniósł, że Komisja oparła się wyłącznie na przesłance formalnej - wcześniejszym przeniesieniu go do rezerwy, które nie stanowi prawnej przeszkody do złożenia wniosku o służbę zastępczą. Takie stanowisko prowadzi do bezpodstawnego ograniczenia jego praw i stoi w sprzeczności z orzecznictwem sądów administracyjnych. Zgodnie z art. 572 ustawy o obronie Ojczyzny, obywatel ma prawo do wcześniejszego złożenia wniosku o przeznaczenie do służby zastępczej. Ograniczenie tej możliwości w sposób dokonany przez organ administracyjny narusza zasadę zaufania obywatela do państwa oraz zasadę legalizmu wynikającą z art. 7 Konstytucji RP. Skarżący wskazał, że Komisja przyjęła, iż ze względu na jego przeniesienie do rezerwy w 2004 r., nie podlega już obowiązkowi odbycia zasadniczej służby wojskowej, a tym samym nie może skutecznie ubiegać się o przeznaczenie do służby zastępczej. W ocenie skarżącego taka wykładnia art. 571 ust. 1 ustawy jest błędna. Zgodnie z treścią art. 571 ust. 1 ustawy osoba podlegająca kwalifikacji wojskowej, która została przeznaczona do odbycia obowiązkowej zasadniczej służby wojskowej, może złożyć wniosek o przeznaczenie jej do służby zastępczej. Przepis ten nie wymaga, aby osoba pozostawała aktualnie objęta obowiązkiem odbycia zasadniczej służby wojskowej - wystarczające jest, że została zakwalifikowana i nie została do niej powołana. Skarżący wyjaśnił, że w jego przypadku został zakwalifikowany do służby wojskowej przez komisję lekarską podczas kwalifikacji w 1999 r., lecz nigdy nie został powołany. Przeniesienie do rezerwy miało charakter administracyjny, a nie faktyczny, i nie zmienia jego statusu jako osoby, która mogła być przeznaczona do służby. Z tego powodu nie można mi obecnie odmówić prawa do ubiegania się o służbę zastępczą. Komisja w uzasadnieniu orzeczenia całkowicie pominęła znaczenie art. 572 ustawy, który wyraźnie przewiduje możliwość wcześniejszego złożenia wniosku o przeznaczenie do służby zastępczej - nawet przed doręczeniem karty powołania do służby wojskowej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonym orzeczeniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych względów niż w niej podniesione. W niniejszej sprawie skarżący zwrócił się z wnioskiem o przeznaczenie do służby zastępczej. Komisja Wojewódzka orzeczeniem z dnia [...] stycznia 2025 r. odmówiła przeznaczenia go do odbycia tej służby. Na skutek odwołania skarżącego organ II instancji utrzymał w mocy orzeczenie Komisji Wojewódzkiej. Wyjaśnić należy, że na mocy art. 4 ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny podstawowym sposobem spełniania obowiązku obrony Ojczyzny jest pełnienie służby wojskowej. Zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy o obronie Ojczyzny spełnianie obowiązku służby wojskowej może nastąpić również przez odbywanie służby zastępczej. W świetle art. 4 ust. 3 ustawy o obronie Ojczyzny spełnianie obowiązku służby wojskowej ma pierwszeństwo przed innymi rodzajami obowiązku obrony Ojczyzny. Zgodnie z art. 2 pkt 36 ustawy o obronie Ojczyzny o uregulowanym stosunku do służby wojskowej - należy przez to rozumieć: a) nadanie danej osobie kategorii zdolności do służby wojskowej i przeniesienie jej do rezerwy, b) odbycie obowiązkowej zasadniczej służby wojskowej i przeniesienie do rezerwy osoby, która ją odbyła, ba) odbycie dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej i przeniesienie do rezerwy osoby, która ją odbyła, c) odbycie służby zastępczej i przeniesienie do rezerwy osoby, która ją odbyła, d) pełnienie zawodowej służby wojskowej, terytorialnej służby wojskowej przez okres co najmniej 3 lat oraz służby w Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służbie Kontrwywiadu Wojskowego, Służbie Wywiadu Wojskowego, Policji, Straży Granicznej, Centralnym Biurze Antykorupcyjnym, Służbie Ochrony Państwa, Służbie Więziennej, Straży Marszałkowskiej, Służbie Celno-Skarbowej lub Państwowej Straży Pożarnej. Przepis art. 58 ust. 1 pkt 3 ustawy o obronie Ojczyzny stanowi, że w ramach kwalifikacji wojskowej wykonuje się m.in. wstępne przeznaczenie osób podlegających stawieniu się do kwalifikacji wojskowej do poszczególnych form obowiązku obrony oraz przyjęcie wniosków o przeznaczenie do służby zastępczej. W art. 58 ust. 6 pkt 1 ustawy o obronie Ojczyzny wskazano, że ustala się następujące kategorie zdolności do czynnej służby wojskowej, z wyłączeniem zawodowej służby wojskowej: kategoria A - zdolny do służby wojskowej, co oznacza zdolność do odbywania lub pełnienia określonego rodzaju służby wojskowej, o której mowa w art. 129, a także zdolność do odbywania służby zastępczej. Z art. 59 ust. 9 ustawy o obronie Ojczyzny wynika, że w okresie trwania obowiązku odbywania zasadniczej służby wojskowej w ramach kwalifikacji wojskowej szef wojskowego centrum rekrutacji może również wykonywać czynności związane z udzieleniem odroczeń czynnej służby wojskowej. Natomiast z art. 152 ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny wynika, że obowiązkowa zasadnicza służba wojskowa jest pełniona z uwzględnieniem potrzeb Sił Zbrojnych. W świetle art. 152 ust. 2 ustawy o obronie Ojczyzny Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, na wniosek Rady Ministrów, wprowadza, w drodze rozporządzenia, obowiązek pełnienia zasadniczej służby wojskowej, określając termin jej rozpoczęcia i zakończenia, z uwzględnieniem potrzeb Sił Zbrojnych. Orzeczenie o przeznaczeniu do służby zastępczej w podmiocie wydaje komisja wojewódzka do spraw służby zastępczej (art. 569 ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny). Osoba podlegająca kwalifikacji wojskowej, która została przeznaczona do odbycia obowiązkowej zasadniczej służby wojskowej, może złożyć wniosek o przeznaczenie jej do służby zastępczej w podmiocie (art. 571 ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny). Wniosek o przeznaczenie do służby zastępczej w podmiocie osoba podlegająca kwalifikacji wojskowej składa na piśmie do właściwej komisji wojewódzkiej do spraw służby zastępczej, za pośrednictwem szefa wojskowego centrum rekrutacji, najpóźniej w dniu doręczenia jej karty powołania do odbycia obowiązkowej zasadniczej służby wojskowej. W świetle przepisu art. 571 ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny z wnioskiem o przeznaczenie do służby zastępczej może wystąpić osoba, która podlega kwalifikacji wojskowej i która została przeznaczona do odbycia obowiązkowej zasadniczej służby wojskowej. Zatem postępowanie w sprawie przeznaczenia do służby zastępczej może się toczyć (być prowadzone) tylko przy spełnieniu wskazanej przesłanki. Wskazania wymaga przy tym, że zgodnie z art. 559 ust. 3 ustawy o obronie Ojczyzny, służbę zastępczą można pełnić wyłącznie w okresie trwania obowiązku pełnienia zasadniczej służby wojskowej. Z kolei w myśl art. 155 ust. 1 tej ustawy, do odbycia obowiązkowej zasadniczej służby wojskowej kwalifikuje się osoby uznane za zdolne do tej służby, posiadające wykształcenie co najmniej podstawowe, z wyłączeniem wykształcenia uzyskanego w szkole specjalnej, oraz które nie ukończyły 35 roku życia. Stosownie do ust. 2, osoby, o których mowa w ust. 1, szef wojskowego centrum rekrutacji przeznacza i powołuje do służby, uwzględniając potrzeby Sił Zbrojnych, orzeczenie właściwej komisji lekarskiej oraz stosownie do potrzeb orzeczenie psychologiczne i kwalifikacje zawodowe. Zgodnie z ust. 3, do odbycia obowiązkowej zasadniczej służby wojskowej powołuje się również osoby uznane za zdolne do służby wojskowej, które ukończyły 18 rok życia i zgłosiły się ochotniczo do tej służby. Stosownie do ust. 4, osoby, o których mowa w ust. 1, powołuje się do odbycia obowiązkowej zasadniczej służby wojskowej w miarę możliwości w jednostce wojskowej mającej siedzibę w pobliżu ich miejsca pobytu stałego albo pobytu czasowego trwającego ponad 3 miesiące. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela pogląd WSA w Warszawie wyrażony w wyroku z dnia 8 maja 2024 r. sygn. akt II SA/Wa 1628/23, zgodnie z którym "Treść przywołanych przepisów jednoznacznie wskazuje, że obowiązek pełnienia zasadniczej służby wojskowej wygasa po ukończeniu przez daną osobę 35. roku życia". W tej sprawie jest bezsporne, że skarżący (urodzony w 1980 r.), w chwili złożenia wniosku o przeznaczenie do pełnienia służby zastępczej miał ukończone 35 lat życia. Ponadto skarżący w dniu [...] kwietnia 1999 r. został orzeczony przez powiatową komisję lekarską dla miasta [...] jako zdolny do służby wojskowej (kat. A), a w dniu 12 listopada 2004 r. został przeniesiony do rezerwy. Skarżący posiada zatem uregulowany stosunek do służby wojskowej. Prawidłowo zatem organy uznały, że skarżący nie był zobowiązany do pełnienia zasadniczej służby wojskowej. W świetle powyższego, skarżący nie mógł skutecznie wystąpić z wnioskiem o przeznaczenie do odbycia służby zastępczej. Służba ta może być bowiem pełniona jedynie w okresie trwania obowiązku pełnienia zasadniczej służby wojskowej. Wobec tego skarżący nie mógł domagać się wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie, bo nie spełnia podstawowej przesłanki podmiotowej warunkującej skuteczne wszczęcie postępowania – nie jest osobą zobowiązaną do pełnienia zasadniczej służby wojskowej. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazywano już, że w obecnym stanie prawnym brak jest możliwości rozstrzygania w przedmiocie przeznaczenia do służby zastępczej osoby, która nie ma obowiązku odbycia zasadniczej służby wojskowej (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 września 2025 r. sygn. akt II SA/Wa 2129/24, orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wskazano już wyżej, zgodnie z art. 571 ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny, osoba podlegająca kwalifikacji wojskowej, która została przeznaczona do odbycia obowiązkowej zasadniczej służby wojskowej, może złożyć wniosek o przeznaczenie jej do służby zastępczej w podmiocie. Stosownie do art. 571 ust. 3 ustawy o obronie Ojczyzny, osoba podlegająca kwalifikacji wojskowej, która złożyła wniosek o przeznaczenie do służby zastępczej w podmiocie, do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia tego wniosku nie może być powołana do służby wojskowej. Skoro skarżący nie został przeznaczony do odbycia obowiązkowej zasadniczej służby wojskowej, to a contrario nie może wnosić o przeznaczenie do odbycia służby zastępczej. Okoliczność tę dostrzegł organ II instancji, co wynika z uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia, niemniej jednak błędnie rozstrzygnął o utrzymaniu w mocy orzeczenia Komisji Wojewódzkiej, która odmówiła przeznaczenia skarżącego do służby zastępczej. Jedynie osoba podlegająca kwalifikacji wojskowej, która została przeznaczona do odbycia obowiązkowej zasadniczej służby wojskowej, może złożyć wniosek o przeznaczenie jej do służby zastępczej w podmiocie. Skarżący nie mógł domagać się wszczęcia postępowania administracyjnego w tej sprawie, bowiem nie spełnia podstawowej przesłanki podmiotowej (art. 28 k.p.a.) warunkującej skuteczne wszczęcie postępowania – nie jest bowiem osobą zobowiązaną do pełnienia zasadniczej służby wojskowej. Stroną jest na mocy art. 28 k.p.a. każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Interes prawny, w świetle dotychczasowych poglądów prezentowanych w judykaturze, to osobisty, konkretny i aktualnie prawnie chroniony interes, który może być realizowany na podstawie określonego przepisu, bezpośrednio wiążący się z indywidualnie i prawnie chronioną sytuacją strony. O istnieniu tego interesu można mówić, gdy istnieje związek o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa administracyjnego a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającą na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację tego podmiotu na gruncie administracyjnoprawnym (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2016 r., sygn. akt II OSK 2148/14, orzeczenia.nsa.gov.pl). O charakterze strony nie może decydować jedynie wola osoby, gdy ustawodawca nie przewidział normy prawnej, którą można zastosować w stanie faktycznym. Analogiczne stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 8 kwietnia 1998r. sygn. akt IV SA 815/97, wskazując, że pojęcie strony w postępowaniu administracyjnym ma charakter zarówno procesowy, jak i materialny. Charakter procesowy, bo tylko osoba uczestnicząca faktycznie w sprawie może być stroną i materialny, gdyż musi być określony przepis prawny, który by chronił jej interes. W obecnym stanie prawnym brak jest możliwości rozstrzygania przez organ w przedmiocie przeznaczenia do służby zastępczej osoby, która nie ma obowiązku odbycia zasadniczej służby wojskowej. Komisja Wojewódzka winna w takiej sytuacji w drodze postanowienia odmówić wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., który stanowi, że gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Organ II instancji, dostrzegając zaś, że Komisja Wojewódzka odmówił przeznaczenia skarżącego do służby zastępczej, a więc rozstrzygnęła sprawę merytorycznie, winien w takim przypadku w oparciu o art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylić zaskarżone orzeczenie i umorzyć postępowanie pierwszej instancji w całości. Z opisanych wyżej względów, niezależnie od zarzutów skargi, Sąd uchylił zaskarżone orzeczenie oraz utrzymane nim w mocy orzeczenie Komisji Wojewódzkiej z dnia [...] stycznia 2025 r., o czym orzekł w punkcie 1 sentencji wyroku na podstawie 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 art. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143, z późn. zm.). Sąd stwierdził jednocześnie, że z powyższych przyczyn brak jest podstaw prawnych do kontynuowania postępowania administracyjnego, wobec czego na podstawie art. 145 § 3 ustawy Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi postępowanie to umorzył (punkt 2 sentencji wyroku).