II SA/Wa 904/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube (spr.), Sędziowie WSA Danuta Kania, Adam Lipiński, Protokolant specjalista Sylwia Mikuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 09 sierpnia 2018 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku - oddala skargę -

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku M. S. z dnia [...] stycznia 2018 r. o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1383, z późn. zm.); powoływanej dalej jako ustawa o emeryturach i rentach z FUS, odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że zgodnie z powołanym wyżej przepisem, świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Podał, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że M. S. na skutek wystąpienia w przedmiotowej sprawie szczególnych okoliczności miała przyznaną rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w drodze wyjątku, która była realizowana do dnia [...] lutego 2018 r. Zaznaczył, że świadczenia w drodze wyjątku nie są przyznawane raz na całe życie. Stwierdził, że obecna sytuacja faktyczna uległa zmianie. W tej sytuacji skoro wnioskodawczyni nie jest całkowicie niezdolna do pracy, bowiem orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] kwietnia 2018 r. została uznana za osobę częściowo niezdolną do pracy, to przedmiotowe świadczenie nie może być jej przyznane. Nie spełnia zatem przesłanki niemożności podjęcia pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy. Organ podkreślił, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna, z tym że nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu omawianego świadczenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. S. wniosła o uchylenie decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2018 r., a także zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, poprzez wydanie go w oparciu o orzeczenie komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] kwietnia 2018 r., które nie odzwierciedla rzeczywistego stopnia jej niezdolności do pracy uznając ją za jedynie częściowo niezdolną do pracy, podczas gdy stan zdrowia czyni ją całkowicie niezdolną do pracy co w połączeniu z brakiem środków do życia uzasadnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Skarżąca zakwestionowała prawidłowość ustaleń komisji lekarskiej ZUS. W jej ocenie błędnie oceniono stan zdrowia, który został szczegółowo udowodniony w postaci wyników badań i zaświadczeń lekarskich. Wskazała, że na skutek braku przysadki mózgowej ma zachwianą gospodarkę hormonalną. Obecnie leczona jest hormonami i sterydami, które wywołują u niej nadmierną otyłość, co w konsekwencji uniemożliwia sprawne funkcjonowanie, a zwłaszcza utrudnia samodzielne poruszanie się. Ponadto podała, że zdiagnozowano u niej tętniaka aorty szyjnej, co także wywołuje liczne ograniczenia. Podkreśliła, że ubiega się o potwierdzenie, że jest osobą całkowicie niezdolną do pracy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi podał, że orzeczenie komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] kwietnia 2018 r. jest wiążące, a fakt, że skarżąca jest z niego niezadowolona, ponieważ nie może otrzymać świadczenia w drodze wyjątku nie może stanowić wystarczającej przesłanki do jego zakwestionowania. W toku postępowania skarżąca nie przedstawiła żadnej dokumentacji uzasadniającej weryfikację wydanego przez lekarza orzecznika ZUS orzeczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066, z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygnięcie wydane w postępowaniu administracyjnym z punktu widzenia jego zgodności z prawem. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych powyżej kryteriów należy stwierdzić, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. Z treści przedmiotowego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. W rozpatrywanej sprawie M. S. nie spełniła przesłanki braku możliwości podjęcia pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Legitymuje się orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] kwietnia 2018 r. stwierdzającym jedynie częściową niezdolność do pracy. Nie osiągnęła również wieku emerytalnego. Podnoszony przez skarżącą zarzut braku możliwości podjęcia pracy z powodu złego stanu zdrowia, w świetle omawianego przepisu art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, nie może odnieść skutku. Przepis ten jako jedyne przyczyny braku możliwości podjęcia pracy zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym wskazuje całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Przyczyny te bezwzględnie winny dotyczyć osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku i dotyczą one dwóch sytuacji. Pierwsza z nich istnieje, gdy na przeszkodzie w podjęciu zatrudnienia stoi niezdolność do pracy w stopniu całkowicie pozbawiającym możliwości jej wykonywania. Drugą zaś przyczyną uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia jest wiek wnioskodawcy. Chodzi przy tym o taki przedział wiekowy, który statuuje zainteresowaną w gronie osób pozostających poza aktywnością zawodową. W polskim systemie prawnym przyjęto, że okres aktywności zawodowej kończy się wraz z nabyciem uprawnień emerytalnych. W przypadku skarżącej jest to wiek [...] lat. Bezsprzecznie w sprawie niniejszej żadna z powyższych sytuacji nie zaistniała. Wobec tego, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zasadnie przyjął, że orzeczona u M. S. częściowa niezdolność do pracy wyklucza możliwość przyznania świadczenia skierowanego wyłącznie do osób całkowicie niezdolnych do pracy. Na podstawie art. 14 ust. 3 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS, organ jest związany orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS stwierdzającym u skarżącej jedynie częściową niezdolność do pracy. Podkreślić również należy, że Sąd nie ma uprawnień do badania zarówno orzeczeń lekarzy orzeczników ZUS, jak i komisji lekarskich ZUS, jak też możliwości kierowania ubezpieczonych na badania lekarskie. Fundamentalną zasadą przyznawania świadczeń na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest całkowita niezdolność do pracy wnioskodawcy, orzeczona w trybie przewidzianym prawem przez lekarza orzecznika ZUS, a nie stwierdzona przez każdego innego lekarza lub wynikająca z subiektywnego przekonania samego zainteresowanego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2002 r., sygn. akt II SA 2243/02). Rola sądu administracyjnego sprowadza się jedynie do oceny legalności wydanych w tej sprawie decyzji administracyjnych. To wyłącznie skarżąca może w każdym czasie, w sytuacji pogarszającego się stanu zdrowia, wnosić do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne przeprowadzenie badań, w celu stwierdzenia całkowitej niezdolności do pracy. Brak spełnienia przez M. S. powyżej wskazanej przesłanki, tj. niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek wyłącza, w myśl wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy, możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. Odnośnie żądania zwrotu kosztów postępowania należy stwierdzić, że zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. e tej ustawy, skarżąca w przedmiotowej sprawie nie miała obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Zwrot kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw przysługuje skarżącej od organu w wypadku uwzględnienia skargi oraz w sytuacji określonej w art. 201 powołanej ustawy, co w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca.