II SA/Wa 899/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędzia WSA Andrzej Góraj (spr.), Sędzia WSA Piotr Borowiecki, Protokolant ref. staż. Maria Pawlik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2022 r. sprawy ze skargi małoletniego K. S. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego A. O. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] marca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną decyzję.

Decyzją z dnia [...] marca 2022 r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: "Prezes KRUS") odmówił przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku małoletniemu K. S., po zmarłym ojcu E. S. W uzasadnieniu organ przywołał treść art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U z 2021 r. poz. 266 ze zm.), który daje Prezesowi KRUS możliwość przyznania w drodze wyjątku m.in. renty rodzinnej, pomimo niespełnienia wskutek szczególnych okoliczności warunków określonych w ustawie, jeżeli zainteresowany nie ma niezbędnych środków utrzymania i nie może ich uzyskać ze względu na wiek lub stan zdrowia. Organ podkreślił, że powyższe okoliczności muszą wystąpić łącznie. Wyjaśnił też, że renta rodzinna przyznawana w trybie wyjątkowym jest pochodną świadczenia zmarłego. Osoba o nią występująca musi więc udowodnić istnienie szczególnych przeszkód, które uniemożliwiły ubezpieczonemu wypracowanie świadczenia w trybie zwykłym. Przechodząc do materii sprawy organ wyjaśnił, że matka małoletniego nie wykazała istnienia powyższych szczególnych okoliczności tłumaczących brak zatrudnienia zmarłego od lipca 2014 r. do marca 2019 r. (w tym czasie nie był niezdolny do pracy). Przyjął więc, że niewykonywanie pracy było wyborem życiowym zmarłego, rzutującym na uprawnienia rentowe jego dziecka. Od powyższej decyzji skargę do tut. Sądu wywiodła A. O. – przedstawicielka ustawowa małoletniego K. S. – wnosząc o jej uchylenie. Zarzuciła organowi brak ustalenia pełnego stanu faktycznego rzutujący na rozstrzygnięcie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: zgodnie z treścią przepisu art. 1 §1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Oceniając przedmiotową decyzję według powyższych kryteriów, uznać należy, iż powinna zostać wyeliminowana z obrotu prawnego jako wadliwa. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny tego, czy organ wydając skarżoną decyzję, rozważył wszystkie najważniejsze przesłanki uzasadniające przyznanie dochodzonego świadczenia. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U z 2021 r. poz. 266 ze zm.), który daje Prezesowi KRUS możliwość przyznania w drodze wyjątku m.in. renty rodzinnej, pomimo niespełnienia wskutek szczególnych okoliczności warunków określonych w ustawie, jeżeli zainteresowany nie ma niezbędnych środków utrzymania i nie może ich uzyskać ze względu na wiek lub stan zdrowia. Podkreślenia wymaga również to, iż Prezes KRUS wydając decyzję administracyjną w sprawie świadczenia przyznawanego w drodze wyjątku jest związany rygorami procedury administracyjnej, określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. Zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: "k.p.a."), zobowiązany jest przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej, a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Zgodnie zaś z dyspozycją art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. powinien w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 k.p.a. Przechodząc do realiów niniejszej sprawy wskazać należy, że Prezes KRUS nie rozważył wszystkich istotnych okoliczności faktycznych, mających znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Prezes odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia wskazywał na brak spełnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których ubezpieczony nie spełnił warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury czy renty w trybie zwykłym. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ powoływał się na przerwy występujące w przebiegu ubezpieczenia ocenianej osoby. Organ pominął jednak najistotniejszą okoliczność a mianowicie to, że śmierć ubezpieczonego (ojca wnioskodawcy) nastąpiła w okresie trwania ubezpieczenia. Z odpisu skróconego aktu zgonu E. S. wynika bezspornie, iż zmarł on w dniu [...] września 2020 r. Jak zaś wynika z ustaleń samego organu (przywołanych nawet w uzasadnieniu skarżonej decyzji) – w tym dniu ojciec dziecka – pracując jako domownik w gospodarstwie rolnym swoich rodziców, podlegał z tego tytułu ubezpieczeniu właśnie jako domownik. W świetle powyższego, a nadto biorąc pod uwagę młody wiek w jakim zmarł ubezpieczony (zaledwie 26 lat), istnieje uzasadnione prawdopodobieństwo tego, iż gdyby nie śmierć, mógłby on kontynuować zatrudnienie i tym samym nabyć uprawnienia do świadczenia w trybie ustawowym. W takiej sytuacji organ miał więc podstawy do tego by przyjąć, że w sprawie wystąpiły szczególne okoliczności (w postaci śmierci, która nastąpiła w czasie trwania ubezpieczenia), uzasadniające przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku. Niezależnie od powyższego, na marginesie niejako należało wyjaśnić organowi, iż aby mógł skutecznie zarzucać wnioskodawcy brak udowodnienia występowania w sprawie szczególnych okoliczności, musi uprzednio wezwać stronę do ich udowodnienia. W myśl normy art. 9 K.p.a. Prezes KRUS winien przecież informować stronę o okolicznościach faktycznych i prawnych istotnych dla wyniku postępowania. Nie może bowiem zapominać, iż w sprawach dotyczących materii ubezpieczenia społecznego, strony stanowią najczęściej osoby nieporadne, a co najmniej nie mające szerokiej wiedzy prawniczej. Analiza akt administracyjnych badanej sprawy świadczy natomiast o tym, że organ zaniechał dopełnienia powyższego obowiązku. Stąd więc wyciąganie negatywnych dla strony wniosków, z faktu braku udowodnienia występowania szczególnych okoliczności, jawiło się jako przedwczesne. Rozpoznając sprawę ponownie, Prezes KRUS winien uwzględnić poczynione przez Sąd uwagi i wydać rozstrzygnięcie z poszanowaniem słusznego interesu strony - art. 7 k.p.a. Przyjmując więc, że wystąpiły w sprawi szczególne okoliczności uzasadniające brak wypracowania przez zmarłego uprawnienia do świadczenia w trybie zwykłym, powinien zbadać, czy wnioskodawca posiada niezbędne środki utrzymania. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), orzekł jak w pkt. 1 sentencji wyroku. O kosztach rozstrzygnięto stosownie do dyspozycji art. 200 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.