II SA/Wa 826/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędzia WSA Joanna Kruszewska-Grońska, Asesor WSA Mateusz Rogala (spr.), , Protokolant specjalista Maryla Wiśniewska, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi J. P. na orzeczenie Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej w [...] z dnia [...] lutego 2025 r. nr [...] w przedmiocie zdolności do pełnienia zawodowej służby wojskowej uchyla zaskarżone orzeczenie oraz utrzymane nim w mocy orzeczenie Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej [...] z dnia [...] maja 2024 r. nr [...].

Zaskarżonym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie orzeczeniem z dnia [...] lutego 2025 r. nr [...] Centralna Wojskowa Komisja Lekarska w [...] utrzymała w mocy orzeczenie Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w [...] z dnia [...] maja 2024 r. nr [...] w sprawie ustalenia zdolności J. P. do zawodowej służby wojskowej. Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym. Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska w [...] w orzeczeniu z dnia [...] maja 2024 r. uznała orzekanego za niezdolnego do zawodowej służby wojskowej - kategoria N z powodu stwierdzenia następującego schorzenia: Cechy osobowości nieprawidłowej znacznie upośledzające zdolności adaptacyjne poddające się korekcji - § 68 pkt 2 załącznika nr 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 marca 2024 r. w sprawie orzekania o zdolności do służby wojskowej i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. z 2024 r., poz. 466). W odwołaniu od tego orzeczenia strona zarzuciła organowi I instancji zastosowanie zbyt płytkiej diagnostyki i niezgodny ze sztuką przebieg diagnostyki. Do odwołania J. P. dołączył prywatna opinię psychologiczną, w której stwierdzono z dużym prawdopodobieństwem, że badany nie przejawia objawów zaburzeń adaptacyjnych. Odwołujący się zarzucił także, że orzeczenie RWKL nie zostało właściwie uzasadnione, bowiem organ miał dyskrecjonalny wybór, czy stwierdzić zdolność do służby (Z/N). Orzeczenie powinno zostać zatem właściwie uargumentowane. W dalszej części uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podał, że dokonał oceny stanu zdrowia strony na podstawie aktualnie przeprowadzonych badań oraz wykonanych konsultacji psychologicznej i psychiatrycznej na potrzeby orzecznicze. Uwzględniono również załączoną dokumentację do skierowania, tj. opinię psychologiczną waz z opinią przełożonego oraz zapoznano się z argumentacją treści odwołania. Organ przedstawił następnie definicję zaburzenia osobowości w świetle wiedzy medycznej, a także pięć głównych cech osobowości oraz trzy poziomy nasilenia zaburzeń osobowości według Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób [...]. CWKL wyjaśniła, że w przypadku orzekanego w trakcie konsultacji psychologicznej w toku postępowania orzeczniczego wykonano testy Kwestionariuszem Osobowości EPQ-R (Eysenck Personality Questionnaire-Revised), który służy do dokładnego badania kluczowych cech osobowości oraz test CISS będący Kwestionariuszem Radzenia Sobie w Sytuacjach Stresowych, który pozwala na dokonanie oceny poziomów określonych stylów radzenia sobie ze stresem. Na podstawie wywiadu, dokumentacji załączonej do skierowania oraz wykonanych testów stwierdzono cechy osobowości nieprawidłowej. W konsultacji psychiatrycznej potwierdzono rozpoznanie cech osobowości nieprawidłowej, a zgodnie z przyjętymi kryteriami Najnowszej Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób [...] nie wskazuje się określonej kategorii typu zaburzeń osobowości, a jedynie w przypadku podjęcia terapii określony zostaje stopień nasilenia. Odnosząc się do treści odwołania, organ podniósł, że jak każde narzędzie psychometryczne, test EPQ-R ma również swoje ograniczenia. Jednym z nich jest możliwość manipulacji wynikami przez osoby badane, szczególnie jeśli znają cel testu. Skala kłamstwa częściowo adresuje ten problem, ale nie eliminuje go całkowicie. Podobne założenia dotyczą Kwestionariusza Radzenia Sobie w Sytuacjach Stresowych CISS. W związku z powyższym wykonanych przez orzekanego powtórnie testów na własne zlecenie w dniu 24.06.2024 r. nie można uznać za rzetelne i prawdziwe. Dlatego też nie mogą stanowić zgodnie ze sztuką medyczną dowodu w sprawie. Reasumując, organ odwoławczy wskazał, że przy dokonywaniu oceny zdrowia psychicznego pod kątem zdolności do pełnienia służby wojskowej nie wystarczy ocena aktualnego stanu będącego wynikiem funkcjonowania w obecnych warunkach środowiskowych. Mając na uwadze specyfikę służby wojskowej, musi podlegać ocenie retrospektywnej osobowość i zachowanie orzekanego w sytuacjach kryzysowych, jakich doświadczył w życiu, w tym wypadku służby wojskowej. W związku z powyższym organ stwierdził, iż stwierdzony poziom zaburzenia osobowości w sferze emocjonalno-popędowej może istotnie wpływać na ograniczenie zdolności adaptacyjnych do pełnienia służby wojskowej, której specyfika wymaga posiadania predyspozycji psychofizycznych. J. P. wniósł na powyższe orzeczenie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie w całości orzeczeń obydwu instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Skarżący zarzucił organowi: 1. naruszenie rozporządzenia z dnia 25 marca 2024 r., a konkretnie zignorowanie wymogów zawartych w objaśnieniu szczegółowym do § 68 w załączniku nr 1; objaśnienia szczegółowe nakładają wymóg ustalenia rozpoznania początku zaburzeń psychicznych w późnym wieku dziecięcym lub wieku młodzieńczym oraz stwierdzenia długotrwałej dezadaptacji; orzeczenie obydwu instancji narusza wskazany przepis, ponieważ rozpoznanie nie uwzględnia wymaganych rozporządzeniem kryteriów dotyczących wskazania początku zaburzeń w okresie późnego dzieciństwa lub młodzieńczego, jak również nie odnosi się do aspektu długotrwałości dezadaptacji; w świetle powyższego przypisanie zaburzeń osobowości jest nie tylko niezgodne z wiedzą medyczną, ale także z prawem; co więcej, stosowany przez RWKL i CWKL termin (cechy osobowości nieprawidłowej) nie odpowiada wymogom rozporządzenia (zaburzenie osobowości, osobowość nieprawidłowa); 2. brak wszechstronnego zbadania stanu faktycznego i prawnego, polegający na pominięciu opinii psychoprofilaktyka [...] mgr M. S. z dnia [...].06.2024 r. oraz komentarzy do opinii załączonych do odwołania, a także pominięciu kluczowych zarzutów zawartych w odwołaniu; 3. brak właściwego uzasadnienia orzeczenia dotyczącego niezdolności do służby, w sytuacji gdy zdiagnozowane zaburzenie zgodnie z rozporządzeniem umożliwia organowi dyskrecjonalny wybór uznania orzekanego za zdolnego lub niezdolnego do pełnienia służby (Z/N); organy obydwu instancji mając tę możliwość nie uzasadniły orzeczenia niezdolności do służby w kontekście specyfiki pełnionej służby. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że zdiagnozowano u niego "cechy osobowości nieprawidłowej znacznie upośledzające zdolności adaptacyjne", co jest tylko jednym z elementów rozpoznania, przy czym rozporządzenie wymaga posłużenia się pojęciem zaburzeń osobowości. "Nieprawidłowe" cechy osobowości nie są tym samym co zaburzenia osobowości zarówno literalnie, medycznie, jak i prawnie. Skarżący podkreślił, że organ ma prawo do swobodnej oceny dowodów, jednak konieczność wszechstronnego zbadania materiału dowodowego zobowiązuje go do odniesienia się do zarzutów odwoławczych oraz skonfrontowania przytaczanych opinii z załączonymi w toku odwołania komentarzami do nich w ramach uzasadnienia rozstrzygnięcia, czego organ nie uczynił. Przytaczając opinie, nie tylko nie odniósł się do załączonych przez skarżącego komentarzy, ale również nie odniósł się do najcięższych zarzutów dotyczących prawidłowości i zgodności z prawem procesu diagnostycznego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wymaga podkreślenia, że dokonywana przez sądy administracyjne kontrola orzeczeń komisji lekarskich dotyczących zdolności do służby oparta jest wyłącznie na kryterium legalności, tj. ich zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Sądy administracyjne nie mają natomiast kompetencji specjalistycznych do oceny tego rodzaju orzeczeń z punktu widzenia prawidłowości zastosowania przez organy wiedzy medycznej. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9 grudnia 2021 r. sygn. akt III OSK 726/21 (dostępnym w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych), "sąd administracyjny nie jest uprawniony do oceny merytorycznej trafności skarżonego orzeczenia w zakresie postawionej przez lekarzy diagnozy. Nie posiada bowiem wiedzy specjalistycznej w zakresie medycyny. Ustawodawca tworząc przepisy regulujące postępowanie przed sądami administracyjnymi nie wyposażył sądów administracyjnych w stosowne instrumentarium procesowe, umożliwiające np. przy pomocy opinii biegłych sądowych, dokonywanie merytorycznej oceny diagnozy postawionej przez komisję. W związku z powyższym Sąd nie mógł się wypowiadać co do tego, czy diagnoza postawiona przez komisję lekarską jest merytorycznie poprawna czy też nie." Sąd rozpoznający niniejszą sprawę badał więc jedynie zaskarżone orzeczenie Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej pod względem kryterium legalności. Sąd nie ma natomiast kompetencji, by na podstawie znajdującej się w aktach sprawy dokumentacji medycznej, w tym również dowodów przedstawianych w toku postępowania przez skarżącego, dokonywać własnej oceny stanu zdrowia skarżącego i dokonywać kwalifikacji stwierdzonych schorzeń do odpowiednich paragrafów rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 marca 2024 r. Kontrola Sądu w rozpoznawanej ogranicza się zatem jedynie do zbadania, czy wydając zaskarżone orzeczenie, organ nie naruszył przepisów postępowania oraz prawa materialnego. Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie organ naruszył przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadniało uchylenie zaskarżonego orzeczenia. Po pierwsze, w postępowaniu przed komisją I instancji stwierdzone zostały u skarżącego: "Cechy osobowości nieprawidłowej znacznie upośledzające zdolności adaptacyjne poddające się korekcji". Organ zakwalifikował tak opisane schorzenie do § 68 pkt 2 załącznika nr 1 do rozporządzenia z dnia 25 marca 2024 r., tj. schorzenia opisanego jako "Zaburzenia osobowości upośledzające lub znacznie upośledzające zdolności adaptacyjne poddające się korekcji". Zarówno w orzeczeniu I instancji, jak i w zaskarżonym orzeczeniu organy nie wyjaśniły, na czym polega różnica pomiędzy stwierdzonym u skarżącego schorzeniem, tj. "cechami osobowości nieprawidłowej" a schorzeniem, które zostało przez prawodawcę opisane w § 68 załącznika nr 1 do rozporządzenia, tj. "zaburzeniami osobowości". Organy nie wskazały, czy pojęcia te są tożsame, czy też występują między nimi różnice znaczeniowe, a jeśli tak, to na czym owe różnice polegają i jaki mogą mieć potencjalny wpływ na klasyfikację stwierdzonego u skarżącego schorzenia. Pomijając tę istotną z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy okoliczność, organy obydwu instancji naruszyły art. 107 § 3 k.p.a., a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec powyższych deficytów uzasadnienia, kontrolując zaskarżone orzeczenie, Sąd został w istocie pozbawiony możliwości oceny prawidłowości zakwalifikowania stwierdzonego schorzenia do odpowiedniego paragrafu załącznika nr 1 do rozporządzenia. Należy również zauważyć, że w objaśnieniach do § 68 załącznika nr 1 do rozporządzenia z dnia 25 marca 2024 r. prawodawca wskazał, że rozpoznanie zaburzeń osobowości ustala się na podstawie: obecności cech zaburzonej osobowości i cech świadczących o niedostatecznej adaptacji w zwykłych sytuacjach życiowych, a także początku zaburzeń w okresie późnego dzieciństwa lub w okresie młodzieńczym. Do treści tych objaśnień organ w istocie się nie odniósł, pomimo że wskazują one cechy zaburzonej osobowości jako jeden z elementów koniecznych do uwzględnienia w procesie diagnostycznym. Organ nie wyjaśnił, czy stwierdzone u skarżącego "cechy osobowości nieprawidłowej" są tożsame z pojęciem "cechy zaburzonej osobowości" użytym w objaśnieniach do § 68 załącznika nr 1. Organ nie wyjaśnił także, czy dla prawidłowego rozpoznania konieczne jest dokonanie przez komisję ustalenia, kiedy powstały zaburzenia u osoby orzekanej, a także tego, czy uznał, że omawiana okoliczność nie ma znaczenia dla prawidłowości diagnozy, czy też pominął ją z innych przyczyn. Po drugie, co szczególnie istotne z punktu widzenia rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, jak wynika z treści § 68 pkt 2 załącznika nr 1 do rozporządzenia z dnia 25 marca 2024 r. osoby zakwalifikowane – tak jak skarżący – do grupy IV (tj. żołnierze czynnej służby wojskowej odbywających dobrowolną zasadniczą służbę wojskową w pierwszym roku kształcenia określonego programem studiów uczelni wojskowej – w przypadku kształcenia w uczelni wojskowej oraz kształcenia w szkole podoficerskiej, centrum szkolenia lub ośrodku szkolenia, a także w przypadku kształcenia w uczelni wojskowej w ramach kursu oficerskiego przez kandydatów posiadających tytuł magistra lub równorzędny), u których stwierdzono schorzenia opisane w § 68 pkt 2 załącznika nr 1 mogą być kwalifikowane zarówno jako zdolne, jak i jako niezdolne do zawodowej służby wojskowej (kategoria Z/N). W takiej sytuacji organy, uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, powinny wnikliwie rozważyć, czy w danej sprawie zasadne będzie – mając na względzie rodzaj stwierdzonego schorzenia i jego potencjalny wpływ na zdolność do pełnienia służby wojskowej – orzeczenie o niezdolności osoby orzekanej do zawodowej służby wojskowej. Efekt tej szczegółowej analizy powinien znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, w którym organ powinien wyjaśnić, dlaczego pomimo przyznanej przez prawodawcę możliwości orzeczenia o zdolności orzekanego do służby, zdecydował się, wskutek analizy dokumentacji medycznej, na orzeczenie o braku takiej zdolności. Tymczasem w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ powyższe zagadnienie omówił bardzo lakonicznie, stwierdzając, że stwierdzony poziom zaburzenia osobowości może istotnie wpływać na ograniczenie zdolności adaptacyjnych do pełnienia służby wojskowej, której specyfika wymaga posiadania predyspozycji psychofizycznych. Należy jednak zwrócić uwagę, że skoro prawodawca zakwalifikował omawiane schorzenie do kategorii Z/N, to oznacza, że uznał, iż nie w każdym przypadku jego wystąpienie skutkuje niezdolnością do służby wojskowej. Organ nie wyjaśnił natomiast, dlaczego akurat w przypadku skarżącego stwierdzone u niego schorzenie skutkować ma niezdolnością do służby. Wskutek tego Sąd został pozbawiony możliwości odtworzenia i poddania ocenie przebiegu procesu decyzyjnego organu w odniesieniu do omawianego schorzenia. Po trzecie, należy zauważyć, że orzeczenie I instancji zostało wydane po przeprowadzeniu konsultacji psychologicznej i psychiatrycznej. Do odwołania skarżący dołączył wykonaną prywatnie opinię psychologiczną z dnia [...] czerwca 2024 r., która nie potwierdzała dotychczasowego rozpoznania. Organ odwoławczy zauważył w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, że wykonane powtórnie przez orzekanego testy nie mogą zostać uznane za rzetelne i prawdziwe w związku z możliwością manipulowania wynikami testów EPQ-R oraz CISS przez osoby powtórnie badane. Należy jednak zauważyć, że do odwołania skarżący załączył również wyniki opinii z dnia [...] czerwca 2024 r. sporządzonej przez konsultanta dowódcy [...] do spraw profilaktyki psychologicznej, w której psycholog stwierdził, że opierając się na wywiadzie oraz przeprowadzonym badaniu kwestionariuszem RISB stwierdza z dużym prawdopodobieństwem, że badany nie przejawia objawów zaburzeń adaptacyjnych. Organ nie odniósł się jednak do powyższej opinii, która jak wynika z jej treści, została sporządzona na podstawie innego testu (RISB) niż dotychczas wykonywane. Argumentacja organu dotycząca możliwości zafałszowania wyników powtórnie wykonywanych testów psychologicznych nie odnosi się zatem do przedstawionej przez skarżącego wraz z odwołaniem opinii z dnia [...] czerwca 2024 r. W takim przypadku organ odwoławczy winien dążyć do ustalenia stanu faktycznego sprawy, tak aby można było rozstrzygnąć powstałe wątpliwości. W § 12 ust. 2 rozporządzenia z dnia 25 marca 2024 r. prawodawca przewidział dla organu odwoławczego tego rodzaju uprawnienie. Przepis ten stanowi, że wojskowa komisja lekarska wyższego stopnia, rozpatrując odwołanie, orzeka na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. W razie potrzeby wojskowa komisja lekarska wyższego stopnia może przeprowadzić ponowne badanie lekarskie i badania specjalistyczne, badania psychologiczne oraz skierować żołnierza na obserwację szpitalną, jeżeli wyraża on na to zgodę, oraz przeprowadzić dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia materiałów w sprawie. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie, wobec przedstawionej przez skarżącego wraz z odwołaniem opinii psychologa – odmiennej od tej, która była podstawą orzekania – powstała potrzeba przeprowadzenia ponownych badań psychologicznych, aby ustalić jednoznacznie, czy wyniki uzyskane przez skarżącego w trakcie postępowania przed komisją I instancji były wiarygodne i czy mogą zostać potwierdzone również wynikami kolejnych badań. Nie przeprowadzając ponownych badań psychologicznych, organ naruszył zatem przepisy postępowania tj. § 12 ust. 2 rozporządzenia z dnia 25 marca 2024 r. oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a naruszenia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podsumowując, Sąd stwierdził, że organy obydwu instancji naruszyły przepisy postępowania regulujące zasady prawidłowego sporządzenia rozstrzygnięcia, tj. art. 107 § 3 k.p.a., a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem nie pozwala na ustalenie, czy w realiach tej sprawy organy prawidłowo zastosowały odpowiednie przepisy prawa materialnego, tj. § 68 pkt 2 załącznika nr 1 rozporządzenia z dnia 25 marca 2024 r. Organy naruszyły także § 12 ust. 2 rozporządzenia z dnia 25 marca 2024 r. oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., bowiem nie zebrały całego materiału dowodowego niezbędnego do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Z tej przyczyny Sąd uznał, że zaskarżone orzeczenie oraz utrzymane nim w mocy orzeczenie Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w [...] z dnia [...] maja 2024 r. powinny zostać uchylone. Rozpatrując sprawę ponownie, organ uwzględni powyższe uwagi Sądu, a w szczególności wyjaśni, po pierwsze, czy w świetle wiedzy medycznej występuje różnica pomiędzy "cechami osobowości nieprawidłowej" a "zaburzeniami osobowości" i czy na podstawie ponownie przeprowadzonych badań można przyjąć, że skarżący cierpi na zaburzenia osobowości, a po drugie, w przypadku uznania, że ewentualnie stwierdzone u skarżącego schorzenie opisane w § 68 pkt 2 załącznika nr 1 do rozporządzenia z dnia 25 marca 2024 r. w realiach niniejszej sprawy skutkuje orzeczeniem o niezdolności do służby, szczegółowo wyjaśni przyczyny, dla których doszedł do takiej konkluzji. Biorąc wszystkie powyższe okoliczności pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), orzekł jak w sentencji.