II SA/Wa 519/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Góraj, Sędzia WSA Iwona Maciejuk (spr.), Asesor WSA Karolina Kisielewicz, Protokolant starszy specjalista Małgorzata Plichta po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 października 2019 r. sprawy ze skargi małoletniego P. W. - reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego M. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2018 r.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.), zwanej dalej k.p.a., utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] o odmowie przyznania małoletniemu P. W. renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu R. W. W uzasadnieniu organ przytoczył treść art. 83 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1270 ze zm.). Wskazał, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga spełnienia łącznie wszystkich warunków określonych w art. 83 ustawy. Prezes ZUS wskazał, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. Organ ustalił, że udokumentowano 7 lat, 4 miesiące i 2 dni okresów składkowych i nieskładkowych ojca dziecka, który zmarł w wieku 35 lat. W 10-leciu przed dniem śmierci, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym udowodniono 3 lata, 9 miesięcy i 15 dni tych okresów. Organ wskazał, że w okresach od [...].07.2000 r. do [...].03.2002 r. od [...].04.2002 r. do [...].09.2006 r. oraz od [...].06.2010 r. do [...].09.2015 r. ojciec dziecka nie wykonywał żadnej pracy ani innej działalności potwierdzonej opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Podniósł, że we wskazanych przerwach nie była wobec ojca dziecka orzeczona całkowita niezdolność do pracy, zatem przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od jego woli, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec. Organ wskazał nadto, że w okresie od [...].03.2002 r. do [...].04.2002 r. ojciec dziecka prowadził działalność gospodarczą bez opłacania składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Podniósł, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych świadome prowadzenie działalności gospodarczej bez odprowadzania wymaganych składek na ubezpieczenie społeczne nie może być uznane za szczególną okoliczność, w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] stała się przedmiotem skargi małoletniego P. W. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego M. W. Skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi. Podniosła m.in., że luka w ubezpieczeniu wynika głównie z niemożności przedłożenia przez nią wymaganej dokumentacji. Wskazała, że mąż zmarł nagle. Podała, że próbowała uzyskać dokumentację potwierdzającą zatrudnienie małżonka w okresie od [...].06.2010 r. do [...].09.2015 r., albowiem odkąd byli małżeństwem (kwiecień 2012 r.), mąż nieprzerwanie pracował. Pracował także przed zawarciem związku małżeńskiego. Podała, że znalazła rozliczenie podatkowe za lata 2014-2015, sporządzone w języku [...] (w załączeniu). Wskazała, że dokumentuje ono dochody męża, składki na ubezpieczenie społeczne oraz kwotę odprowadzonego podatku dochodowego. Wskazała, że mąż pracował w [...] w okresie od października 2013 r. do lipca 2015 r., podała nazwę pracodawcy. Podniosła, że drugim dowodem potwierdzającym pozostawanie męża w zatrudnieniu w tym okresie jest dokument z listopada 2015 r. o wypłaceniu mu przez pracodawcę wynagrodzenia urlopowego (w załączeniu). Skarżąca podkreśliła, że mąż był człowiekiem odpowiedzialnym i gdyby nie jego przedwczesna śmierć, na pewno nadal by pracował i wypracował świadczenie w przyszłości. Podała, że jest osobą niepełnosprawną od urodzenia. Sprawuje obecnie opiekę nad trojgiem dzieci i nie jest w stanie podjąć pracy zarobkowej. W ocenie skarżącej szczególną okolicznością jest w tej sprawie nagły, przedwczesny zgon jej męża, który do ostatniego dnia życia pracował na utrzymanie rodziny. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując ustalenia dokonane w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo podniósł, że materiały przekazane przez skarżącą na etapie skargi nie były znane organowi w chwili wydawania decyzji, nie mogły zatem być wzięte pod uwagę przy ocenie przebiegu jego ubezpieczenia. Wskazał, że jakkolwiek w polskim prawie administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności, obligująca organ do zebrania materiału dowodowego, to nie może to jednak prowadzić do nakładania na organ nieograniczonego obowiązku poszukiwania dowodów na fakty podnoszone przez stroną. W postępowaniu o świadczenie w drodze wyjątku to osoba zainteresowana powinna wskazać wszelkie dowody i okoliczności wiążące się z dochodzonym świadczeniem (wyrok NSA z dnia 19 listopada 2010 r. I OSK 1282/10). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga podlegała uwzględnieniu. W ocenie Sądu, w sprawie niniejszej naruszone zostały przepisy prawa administracyjnego procesowego w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. W świetle powołanego przepisu, przyznanie świadczenia pozostawiono uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Powyższe nie oznacza jednak, że organ zwolniony jest ze stosowania zasad ogólnych k.p.a. Prezes ZUS podejmujący decyzje administracyjne w tego rodzaju sprawach jest związany rygorami procedury administracyjnej określającej obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania. Obowiązany jest przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnienia rozstrzygnięcia zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 k.p.a. W sprawie niniejszej organ naruszył wymienione reguły procesowe w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sprawa niniejsza dotyczy przyznania małoletniemu P. W. renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu R. W. Zgodnie z powszechnie przyjętym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym poglądem, za szczególną okoliczność na potrzeby stosowania art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przyjmuje się wyłącznie obiektywne i niezależne od woli konkretnej osoby zdarzenia bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Z zaskarżonej decyzji wynika, że organ stwierdzając, iż w sprawie nie została spełniona przesłanka szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły ojcu dziecka wypracowanie świadczenia w trybie zwykłym w ogóle nie wziął pod uwagę, że 35-letni ojciec dziecka w chwili zgonu pozostawał w zatrudnieniu i podlegał ubezpieczeniu. Powyższe wynika jednoznacznie z akt postępowania administracyjnego. Nie można tym samym wykluczyć, że gdyby nie przedwczesna śmierć, ojciec dziecka mógłby wypracować okres niezbędny do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych. Okoliczność ta może stanowić okoliczność szczególną na gruncie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS i powinna była zostać przez organ rozważona, tym bardziej że zatrudnienie i pozostawanie w ubezpieczeniu trwało nieprzerwanie od [...] kwietnia 2016 r. (przez okres 2 lat i 21 dni do dnia zgonu ojca dziecka). Okoliczności tych organ nie rozważył, czym naruszył art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponownie rozpoznając sprawę organ weźmie pod uwagę, że gdyby nie przedwczesna śmierć ojca dziecka, to nadal wykonywałby pracę i miałby możliwość wypracowania okresu niezbędnego do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych. Warto przy tym wskazać, że dotychczas ustalony przez organ okres ubezpieczenia w 10-leciu ocenianym do uprawnień wynosi prawie 4 lata. Dodatkowo wskazania wymaga, że z treści skargi wynika, iż ojciec dziecka w okresie częściowo wskazywanym przez organ jako okres nie wykonywania pracy i nie podlegania ubezpieczeniu, pozostawał w zatrudnieniu poza granicami kraju. M. W. podała, że miało to miejsce od października 2013 r. do lipca 2015 r. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ zwróci się do M. W. o przedłożenie wszelkich dokumentów, jakimi dysponuje, dotyczących okresów zatrudnienia R. W., które pozwoliłyby organowi na pełne ustalenie stanu faktycznego niniejszej sprawy. Zgodzić należy się z organem, że nie jest zobowiązany do poszukiwania z własnej inicjatywy dokumentów w tym zakresie, jednakże ze skargi wynika, że skarżąca podjęła starania w celu uzyskania wszystkich możliwych danych o zatrudnieniu i ubezpieczeniu zmarłego ojca dziecka w okresie częściowo wskazywanym przez organ jako okres nie wykonywania pracy. Skarżąca już we wniosku o przyznanie synowi świadczenia w drodze wyjątku podnosiła zarówno okoliczność, że ojciec dziecka w dniu zgonu pozostawał w ubezpieczeniu, jak też wskazywała, że w ciągu sześciu lat małżeństwa przez cały czas pracował. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), orzekł jak w wyroku.