II SA/Wa 479/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Szmydt, Sędzia WSA Andrzej Góraj (spr.), Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 września 2022 r. sprawy ze skargi małoletniego M. S. - reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego A. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] grudnia 2021r.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2022 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej również: "organ", "Prezes ZUS") utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] grudnia 2021 r. odmawiającą przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletniego M. S. po zmarłym A. S.. W uzasadnieniu organ wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 291 ze zm., dalej: "ustawa emerytalna"), jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Dalej wskazał, że z przedstawionej dokumentacji rentowej wynika, że z uwagi na wystąpienie w sprawie szczególnych okoliczności, strona miała przyznaną rentę rodzinną w drodze wyjątku, ale świadczenia w drodze wyjątku nie są przyznawane raz na całe życie i nie mają charakteru roszczeniowego, a ich przyznanie w drodze wyjątku pozostawione zostało uznaniu Prezesa ZUS. Dalej wyjaśniono, iż podstawy wcześniejszego przyznania świadczenia w drodze wyjątku uległy zmianie, gdyż dochód z tytułu zatrudnienia przedstawicielki ustawowej wnioskodawcy wynosi 2995,00 zł brutto (wynagrodzenie za miesiąc grudzień 2021 r.). Dochód przypadający na jednego członka rodziny w kwocie 1497,50 zł brutto nie pozwala więc w ocenie organu stwierdzić, że strona pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. Wyjaśniono też, że pojęcie "niezbędnych środków utrzymania" - jako przesłanka do przyznania świadczenia w drodze wyjątku - nie jest zdefiniowane w ustawie emerytalnej. W celu ustalenia tego kryterium należy według organu posiadane środki utrzymania oceniać na tle wysokości najniższej emerytury, która od dnia 1 marca 2021 r. wynosi 1250,88 zł brutto (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 listopada 2012 r., sygnatura akt I OSK 2248/12; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 czerwca 2017 r., sygnatura akt II SA/Wa 1851/16, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważono też, że przepis art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania. Ocena sytuacji materialnej osób ubiegających się o świadczenie na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej przez pryzmat osiąganych dochodów jest najbardziej obiektywna. Obiektywizmu tej oceny nie zapewniłoby posłużenie się jako kryterium głównym wydatkami (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 10.02.2017 r., sygnatura akt II SA/Wa 1625/16, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Skargę od powyższej decyzji wywiodła do tut. Sądu A. S. – przedstawicielka ustawowa wnioskodawcy – M. S.. Zarzuciła w niej: I. rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, polegające na błędnym i niezgodnym ze stanem faktycznym przyjęciu przez organ administracji , iż wnioskodawca nie spełnia łącznie wszystkich przesłanek wskazanych w tym przepisie, niezbędnych do przyznania renty w drodze wyjątku, choć z dokumentów przedstawionych przez M. S. wynika, iż wniosek spełniał wszystkie przewidziane ustawą kryteria, II. naruszenie przepisów prawa procesowego art. 7 kpa i art 80 kpa, które miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, a polegające na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności sprawy oraz nieuwzględnieniu wszystkich przedstawionych przez stronę dowodów co w konsekwencji doprowadziło do wydania decyzji sprzecznej ze słusznym interesem skarżącego. Mając na uwadze powyższe zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS. W uzasadnieniu podniosła, że z umowy o pracę z dnia [...] listopada 2021 r., zawartej pomiędzy A. S. (matką wnioskodawcy) a [...] w [...] (dowód: odpis umowy o pracę) wynika, iż od dnia 1 grudnia 2021 r. (a więc jeszcze przed rozpoznaniem pierwszego wniosku o przyznanie renty specjalnej) A. S. osiągała dochód miesięczny w wysokości 1.400,- zł brutto. Dochód miesięczny na członka jej rodziny wynosił więc 700 zł miesięcznie i był niższy od najniższej emerytury, a tym samym wnioskodawca wbrew twierdzeniom Prezesa ZUS spełniał wszystkie przesłanki wskazane art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, a niezbędne do przyznania renty specjalnej. Natomiast od dnia 7 lutego 2022 r. A. S. w ogóle pozostaje bez pracy (dowód: świadectwo pracy). W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: zgodnie z treścią przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) Sąd Administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Oceniając przedmiotową decyzję według powyższych kryteriów, uznać należy, iż powinna zostać wyeliminowana z obrotu prawnego jako wadliwa. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny tego, czy na dzień rozstrzygania sprawy przez organ, istniał stan faktyczny przyjęty przez Prezesa ZUS za podstawę wydawanej decyzji. Na w/postawione pytanie należało udzielić negatywnej odpowiedzi. Jak wynika z umowy o pracę z dnia [...] listopada 2021 r. (a więc pochodzącej z daty jeszcze przed wydaniem pierwszej decyzji w niniejszej sprawie) - zawartej pomiędzy A. S. (matką wnioskodawcy) a [...] w [...], od dnia 1 grudnia 2021 r. (a więc również jeszcze przed rozpoznaniem wniosku o przyznanie renty specjalnej) A. S. osiągała dochód miesięczny w wysokości 1.400,- zł brutto. Dochód miesięczny na członka jej rodziny wynosił więc 700 zł miesięcznie, a nie jak to przyjął organ 1.400,- zł. Na dzień orzekania w sprawie przez organ dochód na jednego członka rodziny strony był więc niższy od najniższej emerytury. Tym samym wnioskodawca, wbrew twierdzeniom Prezesa ZUS, spełniał przesłankę braku posiadania niezbędnych środków utrzymania. Na marginesie dodania wymagało też to, iż z załączonego przez matkę strony świadectwa pracy, od dnia [...] lutego 2022 r. wynika, iż A. S. w ogóle pozostaje bez pracy. W związku z powyższym, uznając że skarżona decyzja narusza prawo, Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie orzekł jak w pkt. 1 wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Z 2022 r., poz. 329 ze. zm.). Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględniając powyższe uwagi, będzie zobowiązany do poprawnego ustalenia stanu faktycznego.