Wróć do: Orzeczenia NSA

Sygnatura

II SA/Wa 3157/21

Wyrok WSA w Warszawie z 20 maja 2022 r., II SA/Wa 3157/21 – funkcjonariusze Policji

Wynik

Uchylono zaskarżoną decyzję

Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia
20 maja 2022
Prawomocne
tak

Treść rozstrzygnięcia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas (spr.), Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, , Protokolant starszy sekretarz sądowy Agnieszka Wiechowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 maja 2022 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wyłączenia stosowania przepisów ustawy 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz skarżącego A. K. kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Analiza z kontekstem sprawy

Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?

Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.

Zapytaj AnyLawyer o to orzeczenie

Uzasadnienie

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej: Minister, organ) decyzją z [...] czerwca 2021 r., nr [...], działając na podstawie art. 8a ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz.U. z 2020 r. poz. 723 ze zm.; dalej: ustawa zaopatrzeniowa), po rozpatrzeniu wniosku A. K. (dalej: wnioskodawca, skarżący), odmówił wyłączenia stosowania wobec wnioskodawcy art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej. Do wydania powyższej decyzji doszło w następującym stanie sprawy. Wnioskiem z [...] lutego 2018 r. (data wpływu do organu: [...] lutego 2018 r.) A. K. wystąpił do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o zastosowanie wobec niego art. 8a ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (ówcześnie obowiązujący Dz. U. z 2018 r. poz. 132 ze zm.). W uzasadnieniu powyższego wniosku A. K. powołał się na swoją krótkotrwałą służbę przed dniem 31 lipca 1990 r. oraz rzetelne wykonywanie obowiązków po 12 września 1989 r. Wnioskodawca podkreślił, że służbę w Policji pełnił od [...] stycznia 1976 r. do [...] lutego 2008 r., z czego w okresie od [...] stycznia 1984 r. do [...] lipca 1990 r. w pionie technicznym Wydziału Łączności, gdzie jego praca polegała na wykonywaniu zwykłych prac związanych z naprawą i konserwacją urządzeń centrali automatycznej oraz innego sprzętu łączności na terenie województwa [...]. Dodał, że wykonywał takie same obowiązki zarówno przed jak i po [...] stycznia 1984 r., a zmieniło się jedynie jego stanowisko służbowe. Wnioskodawca podkreślił, że w służbie wykazywał się wzorową postawą, rygorystycznie przestrzegał prawa, dyscypliny oraz etyki zawodowej, a swoje obowiązki służbowe wykonywał nie naruszając praw i godności innych osób. W wyniku rozpatrzenia ww. wniosku, Minister, działając na podstawie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, wskazaną na wstępie decyzją odmówił wyłączenia stosowania wobec A. K. przepisów art. 15c, art. 22a i art. 24a tej ustawy. W uzasadnieniu ww. decyzji organ wskazał, że na podstawie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej minister właściwy do spraw wewnętrznych, w drodze decyzji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, może wyłączyć stosowanie art. 15c, art. 22a i art. 24a w stosunku do osób pełniących służbę, o której mowa w art. 13b, ze względu na: 1) krótkotrwałą służbę przed dniem 31 lipca 1990 r. oraz 2) rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia. Organ podkreślił, że wskazane w powyższym przepisie przesłanki muszą być spełnione łącznie. Z akt sprawy wynika, że wnioskodawca został zwolniony z Komendy Wojewódzkiej Policji w L. w dniu [...] lutego 2008 r. i posiada prawo do emerytury, której wysokość ustalono z uwzględnieniem odpowiednio art. 15c ustawy zaopatrzeniowej. Z pisma z [...] maja 2017 r. Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, tj. informacji o przebiegu służby Nr [...] wynika, że wnioskodawca pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b ustawy zaopatrzeniowej w okresie od dnia 1 stycznia 1984 r. do dnia 31 lipca 1990 r., tj. przez 6 lat i 7 miesięcy. W sprawie ustalono również, że całkowity okres służby ww. wynosi 32 lata i 20 dni. Ponadto do jego wysługi emerytalnej zaliczono okres zasadniczej służby wojskowej, tj. 2 miesiące i 18 dni. Zdaniem Ministra w sytuacji, w której wnioskodawca pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa przez 6 lat i 7 miesięcy, co stanowi około 21% ogółu jego służby, nie może być mowy o krótkotrwałości ani w ujęciu bezwzględnym, ani proporcjonalnym, tym samym pierwsza powołana w przepisie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej przesłanka nie została spełniona. W zaistniałej sytuacji nie sposób stwierdzić, by organ był władny zastosować uprawnienie wynikające z art. 8a ustawy zaopatrzeniowej z uwagi na to, iż znaczna część służby funkcjonariusza pełniona była na rzecz totalitarnego państwa. Minister podał, że pierwsza powołana w ww. przepisie przesłanka mówi o krótkotrwałej służbie przed dniem 31 lipca 1990 r. Odnosi się ona zatem zarówno do długości okresu służby pełnionej na rzecz totalitarnego państwa, jak również stosunku długości tej służby do ogółu okresu służby - winien on wykazywać przewagę tej drugiej, bowiem tylko wówczas tę pierwszą można by uznać za "krótkotrwałą". W związku z tym, że - jak wskazano powyżej - obie przesłanki muszą być spełnione łącznie i jednocześnie uprawdopodobnione, niespełnienie choćby jednej z nich czyni bezcelową analizę potencjalnego spełnienia drugiej, zasadnym jest odmówienie zastosowania wobec funkcjonariusza art. 8a ustawy zaopatrzeniowej. Jak stwierdził Minister, poparcie przedstawionego powyżej stanowiska organu odnaleźć można w orzecznictwie, w tym w szczególności Naczelnego Sądu Administracyjnego, który posiada prerogatywę do kształtowania linii orzeczniczej sądów administracyjnych. Zdaniem organu bezsprzecznie trafnym jest stwierdzenie NSA uwzględnione w uzasadnieniu wyroku z dnia 14 października 2020 r. o sygn. akt I OSK 3208/19, w którym uchylono zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oraz oddalono skargę. Sąd kasacyjny nie podzielił bowiem poglądu Sądu I instancji co do tego, że literalne odczytanie pojęcia "krótkotrwały" nie może zostać wywiedzione z treści ustawy zaopatrzeniowej. NSA stwierdził w szczególności, że do zastosowania wobec strony art. 8a ustawy zaopatrzeniowej wymagane jest spełnienie obu wymienionych w tym przepisie przesłanek, stąd też brak spełnienia jednej z nich przesądza automatycznie o braku możliwości zastosowania odstępstwa wynikającego z tegoż przepisu. Ponadto, Minister przywołał również treść prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 czerwca 2019 r. o sygn. akt II SA/Wa 424/19, w którym Sąd wskazał, że podziela wykładnię definicji pojęcia "krótkotrwała służba" dokonanej przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. Sąd uznał, że w sytuacji, gdy skarżący (były funkcjonariusz) realizował zadania na rzecz totalitarnego państwa przez ponad 4 lata, co stanowiło więcej niż 15% całego okresu służby, to ów czas nie może być uznany za "krótkotrwały", zarówno w ujęciu bezwzględnym - długości tego okresu, jak i w ujęciu proporcjonalnym - stosunku długości tego okresu do całego czasu służby. W orzeczeniu wskazano, że za "krótkotrwałą" służbę przed dniem 31 lipca 1990 r. uznać można jedynie służbę "niedługą", czy "epizodyczną". W ocenie Sądu, ponad czteroletni czas realizacji obowiązków służbowych nie ma charakteru tymczasowego, doraźnego, czy epizodycznego. W związku z powyższym nie zaistniała jedna z przesłanek z art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej. Ponadto, Sąd w ww. wyroku wskazał, że: "(...) skoro w stosunku do skarżącego nie można było uznać ziszczenia się pierwszej z przesłanek wprowadzonych w art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej, to wobec obligatoryjności łącznego spełnienia obu wskazanych na wstępie warunków, należało uznać, iż zaskarżona decyzja (...) odmawiająca wyłączenia stosowania wobec skarżącego art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej, nie narusza prawa i mieści się w granicach uznania administracyjnego, bowiem nie została podjęta w sposób dowolny". W tym stanie rzeczy, zdaniem Sądu, z uwagi na niespełnienie jednej z przesłanek z art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Organ dodał, że informacje zawarte we wniosku A. K. z [...] lutego 2018 r. dotyczące jego lojalności wobec opozycji, wnioskodawca powinien przekazać do Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, który jest uprawniony do rozstrzygania, m.in. w sprawach z art. 15c ust. 5 ustawy zaopatrzeniowej. W świetle powyższego organ podkreślił, że nie jest właściwy do ustalania wysokości emerytury, w tym do orzekania na podstawie art. 15c ust. 5 ustawy zaopatrzeniowej. Okoliczności dotyczące wspierania osób lub organizacji działających na rzecz niepodległości Państwa Polskiego i dokumenty potwierdzające te fakty mogą mieć bowiem znaczenie wyłącznie w ramach postępowania prowadzonego przez Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji. Skarżący wywiódł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na wskazaną na wstępie decyzję Ministra z [...] czerwca 2021 r. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: 1. przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, w postaci: – art. 7, art. 77 § 1, art. 80 w zw. z art. 6, art. 11 i art. 8 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: Kpa.) poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji niepodjęcie przez organ wszelkich czynności niezbędnych do zebrania całości materiału dowodowego, dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i w efekcie naruszenie nakazu prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, przy jednoczesnym uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli; – art. 7a § 1 Kpa. poprzez nierozstrzygnięcie zaistniałych w sprawie wątpliwości na korzyść strony; – art. 7 Kpa. poprzez nieustalenie przez organ przed wydaniem decyzji zgodnych z prawem kryteriów, według których będzie kwalifikował określone przypadki jako szczególnie uzasadnione i w konsekwencji przekroczenie granic uznania administracyjnego i nieodpowiednie oraz nieproporcjonalne przyjęcie w sprawie nadrzędności interesu społecznego nad indywidualnym interesem obywatela; – art. 107 § 3 w zw. z art. 11 Kpa. w zw. z art. 8a ust 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej poprzez sporządzenie przez organ uzasadnienia decyzji nieodpowiadającego wymogom wskazanym w art. 107 § 3 Kpa, 2. przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, w postaci: – art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji: – niewłaściwe przyjęcie, że pojęcie "krótkotrwałej służby" należy interpretować wyłącznie w oparciu o wykładnię językową i dlatego nie można uznać trwającej 6 lat i 7 miesięcy służby skarżącego za krótkotrwałą; – błędne uznanie, że "służba na rzecz totalitarnego państwa" w rozumieniu art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej to okres służby przypadający na czas od 31 lipca 1990 r., podczas gdy z art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej wynika, że okres służby pełniony już od 12 września 1989 r., pod warunkiem rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków, jest traktowany jako przesłanka pozytywna w kontekście możliwości skorzystania z wyłączenia z art. 8a ustawy zaopatrzeniowej; – błędne przyjęcie, że niespełnienie któregoś z kryteriów wskazanych w art. 8a ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy zaopatrzeniowej automatycznie wyłącza możliwość wystąpienia przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku" i nie wymaga zbadania czy służba określonej osoby, mimo że nie była krótkotrwała czy nie charakteryzowała się rzetelnym wykonywaniem zadań i obowiązków po 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem życia i zdrowia, była służbą charakteryzująca się bezpośrednim zaangażowaniem w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, czy też – jak w przypadku skarżącego – była działalnością ograniczającą się do zwykłych, standardowych czynności i działań jakie były podejmowane wówczas w ramach służby publicznej; – błędne przyjęcie, że każde nawiązanie stosunku prawnego w ramach służby państwowej automatycznie wiąże się ze zindywidualizowanym zaangażowaniem danego wnioskodawcy, bezpośrednio ukierunkowanym na realizowanie zadań i funkcji charakterystycznych dla państwa totalitarnego; – błędne przyjęcie, że uznaniowość decyzji wydawanej na podstawie art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej upoważnia do wykładania regulacji zawartej w tym przepisie w sposób zawężający; – art. 13b ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, co skutkowało uznaniem, że skarżący pełnił służbę na rzecz państwa totalitarnego, mimo że nie wykonywał on czynności operacyjno-technicznych niezbędnych do działalności Służby Bezpieczeństwa, a zakres jego obowiązków sprowadzał się, w związku z posiadanym zawodem elektryka, do wykonywania prac technicznych związanych z naprawą i konserwacją sprzętu elektrycznego oraz innych urządzeń łączności. W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji nr [...] z [...] czerwca 2021 r. oraz zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania. W obszernym uzasadnieniu skargi A. K., powołując się na liczne przykłady z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego (m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 maja 2021 r., sygn. akt III OSK 1895/21, z dnia 18 marca 2021 r., sygn. akt III OSK 1639/21, z dnia 19 listopada 2020 r., sygn. akt I OSK 2786/19, z dnia 5 listopada 2020 r., sygn. akt I OSK 797/20), podkreślił, że nie każde nawiązanie stosunku prawnego w ramach służby państwowej wiąże się automatycznie ze zindywidualizowanym zaangażowaniem bezpośrednio ukierunkowanym na realizowanie charakterystycznych dla ustroju tego państwa jego zadań i funkcji. Z kolei charakteru służby "na rzecz" państwa o określonym profilu ustrojowym nie przejawia ani taka aktywność, która ogranicza się do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w służbie publicznej, ani taka aktywność, która pozostaje w bezpośredniej opozycji do zadań i funkcji państwa totalitarnego. Ponadto, brak spełnienia któregoś z kryteriów wskazanych w art. 8a ust. 1 i 2 ustawy zaopatrzeniowej nie wyłącza automatycznie spełnienia przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku", a wymaga zbadania czy służba określonej osoby mimo że nie była "krótkotrwała", czy nie charakteryzowała się "rzetelnym wykonywaniem zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia", była służbą charakteryzującą się bezpośrednim zaangażowaniem w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego. Organ nie uczynił tego w niniejszej sprawie, co czyni zasadnymi zarzuty sformułowane w petitum niniejszej skargi. Skarżący ponownie podkreślił, że w okresie od 1 stycznia 1984 r. do 31 lipca 1990 r. realizował służbę w pionie technicznym Wydziału Łączności z uwagi na posiadane wykształcenie elektryczne. W związku z powyższym jego praca polegała na naprawie usterek i uszkodzeń sprzętu oraz konserwacji urządzeń centrali automatycznej i innego sprzętu łączności na terenie województwa [...]. Co więcej, zakres jego obowiązków był taki sam zarówno przed, jak i po 31 lipca 1990 r., a zmieniło się jedynie jego stanowisko służbowe, na którym pełnił obowiązki, co miało związek z jego awansem oraz wprowadzeniem nowego katalogu stanowisk służbowych w Policji. Powyższe potwierdzają zresztą dokumenty zgromadzone w aktach osobowych skarżącego. A. K. wskazał, że w 1990 roku przeszedł pozytywnie weryfikację prowadzoną przez Komisję Kwalifikacyjną do Spraw Kadr Centralnych i wojewódzkie komisje kwalifikacyjne powołane przez Radę Ministrów. Wskutek przeprowadzonych czynności wydano wobec skarżącego pozytywną opinię i wskazano, że posiada on kwalifikacje moralne do pełnienia służby. W kontekście rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po 12 września 1989 r., skarżący wskazał, że za poziom realizacji powierzonych mu obowiązków był wielokrotnie nagradzany poprzez przyznawanie mu dodatków służbowych, pozytywnych opinii z przebiegu służby, a także awanse i nagrody pieniężne. Skarżący podkreślił, że jego działania były wzorowe nie tylko w zakresie podejmowania i nienagannej realizacji zadań obligatoryjnych, ale także poprzez wykazywanie inicjatywy realizacji dodatkowych obowiązków. Jak wskazał skarżący, organ z kolei zupełnie zaniechał zbadania jego sprawy w tym zakresie. Ponadto, zdaniem skarżącego organ błędnie odstąpił również od badania jego sprawy pod kątem spełnienia przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku", o którym mowa w art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, bezpodstawnie przyjmując, że nie jest to analiza sprawy pod tym kątem nie jest obligatoryjna wobec uprzedniego uznania, że służba skarżącego na rzecz totalitarnego państwa nie była krótkotrwała. Skarżący podkreślił, że regulację zawartą w art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej należy wykładać jako dany przez ustawodawcę organowi administracji publicznej instrument służący wszechstronnemu zbadaniu sprawy określonego funkcjonariusza w celu zweryfikowania, czy dany funkcjonariusz rzeczywiście jest osobą, której wysokość świadczeń emerytalnych powinna być ustalana na podstawie restrykcyjnych przepisów. A. K. nie zgodził się także z oceną organu jakoby jego służba przed 31 lipca 1990 r. nie miała charakteru krótkotrwałego. Wskazał, że punktem odniesienia dla tego ustalenia powinien być cały okres służby pełnionej przez osobę, której dotyczy postępowanie prowadzone na podstawie art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej. Z kolei według aktualnego orzecznictwa (m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 maja 2021 r., sygn. akt III OSK 1895/21, czy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 2252/20) kryterium krótkotrwałości w realiach konkretnej sprawy może być uznane za spełnione również wówczas gdy dana służba była wyrażona w latach. Reasumując, skarżący wskazał, że w związku z powyższym należy uznać, że organ nie przeprowadził w jego sprawie rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich jej okoliczności, a w szczególności nie dokonał wyczerpującej oceny co do tego, czy sprawa skarżącego stanowi "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej. Organ nie przywołał również faktów dotyczących służby skarżącego, jego postawy, charaktery wykonywanych zadań, warunków pełnienia służby. Nie odniósł się także do kryterium "rzetelnego pełnienia służby po 12 września 1989 r.". Zdaniem skarżącego dopiero wnikliwa ocena przebiegu całej jego ponad 32-letniej służby, dokonana stosownie do reguł wynikających z art. 7, 77 § 1 i art. 80 Kpa., mogłaby stanowić punkt wyjścia do rozważań czy w sprawie można zastosować wyłączenie z art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej. Co więcej, organ dysponując zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, nie dokonał także prawidłowej oceny jego służby w kontekście przesłanki "krótkotrwałości" wskazanej w art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej. Dlatego zdaniem skarżącego zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja została wydana z naruszeniem przepisów obowiązującego prawa, a zarzuty i argumenty skargi zasługują na uwzględnienie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem skargi jest decyzja organu z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wyłączenia stosowania wobec skarżącego art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, w świetle kryteriów opisanych w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej p.p.s.a.), Sąd dopatrzył się w działaniu organu rozstrzygającego w niniejszej sprawie nieprawidłowości, w zakresie zastosowania przepisów prawa do oceny stanu faktycznego sprawy. W ocenie Sądu nie zostały wyjaśnione motywy podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja nie jest wyczerpująca. Przepis art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, będący podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji, stanowi, że minister właściwy do spraw wewnętrznych, w drodze decyzji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, może wyłączyć stosowanie art. 15c, art. 22a, art. 24a w stosunku do osób pełniących służbę na rzecz totalitarnego państwa w rozumieniu art. 13b ustawy zaopatrzeniowej (tj. służbę od 22 lipca 1944 r. do 31 lipca 1990 r. w cywilnych i wojskowych instytucjach i formacjach wymienionych enumeratywnie w tym przepisie), ze względu na: 1) krótkotrwałą służbę przed 31 lipca 1990 r. oraz 2) rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia. W świetle art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, decyzja o wyłączeniu zastosowania ograniczeń przewidzianych w art. 15c, 22a i 24a ustawy ma charakter uznaniowy. Podkreślić należy, że uznanie administracyjne nie pozwala na dowolne działanie organu administracji publicznej, czy rozstrzyganie na podstawie przesłanek niemających obiektywnego uzasadnienia. Orzekający w sprawie organ jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy. Sąd kontrolując decyzję uznaniową, jest natomiast obowiązany zbadać, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 23 stycznia 2009 r., sygn. akt II OSK 1488/08 (publik. www.orzeczenia.nsa.gov.pl) stwierdził, że zakres badania decyzji posiadającej cechy uznania administracyjnego sprowadza się do oceny, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z odpowiednim zachowaniem procedury administracyjnej. Natomiast wybór rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego, dokonywany na podstawie kryteriów słuszności i celowości pozostaje poza kontrolą sądowoadministracyjną. Kontrola zaskarżonej decyzji przez sąd administracyjny sprowadza się zatem do oceny, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, czy organ wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia i czy wyboru tego rozstrzygnięcia dokonał po ustaleniu i rozważeniu wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. W orzecznictwie sądów administracyjnych konsekwentnie zwraca się uwagę na znaczenie prawidłowego uzasadnienia decyzji uznaniowej. Wskazuje się, że wymogi, jakim powinna odpowiadać decyzja wydana w ramach uznania administracyjnego, są dalej idące niż ma to miejsce w odniesieniu do decyzji związanej. Uzasadnienie decyzji uznaniowej powinno zawierać wszechstronną analizę zgromadzonego materiału dowodowego i wyczerpująco uargumentowane stanowisko organu. Powinno z niego wynikać, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały rozważone i ocenione (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 marca 2010 r., sygn. akt II GSK 491/09, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 lipca 2011 r., sygn. akt I OSK 2006/10, publik. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Organ może skorzystać z możliwości przewidzianej w art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Przepis ten w istocie zawiera jedną przesłankę "szczególnie uzasadnionego przypadku", którą należy rozważać z uwzględnieniem kryteriów krótkotrwałej służby przed 31 lipca 1990 r. oraz rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia (szerzej w tym przedmiocie w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1895/19 – publik. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem, organ przyjmując, że wskazane w art. 8a ustawy zaopatrzeniowej przesłanki (krótkotrwałości i rzetelności służby, w szczególności z narażeniem życia i zdrowia) muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie jednej przesłanki (w tym wypadku krótkotrwałości służby pełnionej na rzecz totalitarnego państwa) zwalnia organ z badania drugiej przesłanki, dokonał błędnej wykładni powołanego przepisu materialnego. Zdaniem Sądu organ nie przeprowadził rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy pod kątem zastosowania art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, a tym samym naruszył art. 7, art. 77 § 1, art. 80 Kpa. oraz art. 107 § 3 Kpa.. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu powyższego wyroku, największe trudności interpretacyjne budzi wykładnia kryterium "krótkotrwałej służby przed dniem 31 lipca 1990 r." ze względu na bardzo wysoki stopień nieostrości pojęcia "krótkotrwałości", czyniący je w istocie pojęciem nieczytelnym. Należy przyjąć, że o ile przymiotnik "krótki" w podstawowym znaczeniu oznacza "mający małą długość (w stosunku do typowej) zwykłej długości czegoś" to bliskoznaczny przymiotnik "krótkotrwały" rozumiany jako "trwający krótko, szybko przemijający" (zob. B. Dunaj (red.): Słownik współczesnego języka polskiego, Warszawa 1999, tom 1, s. 431) akcentuje pewną trwałość w krótkim czasie, gdzie "krótkość" powinna być oceniana na tle "zwykłej długości". Skoro postępowanie prowadzone na podstawie art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej dotyczy indywidualnej sprawy administracyjnej to konieczność uwzględniania indywidualnej sytuacji określonego funkcjonariusza sprawia, że punktem odniesienia dla ustalenia "krótkotrwałości służby przed 31 lipca 1990 r." powinien być cały okres służby pełnionej przez osobę, której dotyczy postępowanie prowadzone na podstawie art. 8a ust. 1 ustawy i na tym tle należy oceniać, czy okres służby tej osoby przed 31 lipca 1990 r. w stosunku do całego okresu służby tej osoby spełnia kryterium "krótkotrwałości". Sąd wyjaśnia, że krótkotrwałość jest pojęciem nieostrym, w zakresie którego trudno określić choćby przybliżoną definicję, jednak biorąc pod uwagę wykładnię językową, należy stwierdzić, że krótkotrwałość utożsamiana z nietrwałością, przelotnością lub chwilowością jest przeciwieństwem długotrwałości. Sąd kwestionuje ocenę dokonaną przez organ w aspekcie uregulowania zawartego w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej. Służba pełniona na rzecz totalitarnego państwa wynosząca 21% ogólnego stażu służby nie została wykazana przez organ jako służba długotrwała. Przyjęcie przez organ, że w sprawie nie występuje element "krótkotrwałej służby na rzecz państwa totalitarnego" nie jest wystarczające do wydania decyzji odmownej. Kwestia ta musi bowiem zostać oceniona w aspekcie przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku", czego w zaskarżonej decyzji brak. Tymczasem od tej oceny organ w istocie odstąpił stwierdzając, iż w przypadku skarżącego przesłanka przewidziana w art. 8a ust. 1 pkt 1 nie została spełniona. Jest to stanowisko błędne i oczywiście bez zbadania całości aspektów sprawy przedwczesne. W tym miejscu należy przytoczyć pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarty w uzasadnieniu wyroku z 21 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1669/19 (publik. www.orzeczenia.nsa.gov.pl.), w którym stwierdzono, że "(...) brak spełnienia któregoś z kryteriów wskazanych w punktach 1 i 2 art. 8a ust. 1 ustawy nie wyłącza automatycznie możliwości spełnienia przesłanki "szczególnie uzasadnionych przypadków", lecz wymaga zbadania, czy służba określonej osoby, mimo że nie była "krótkotrwałą służbą przed dniem 31 lipca 1990 r.", bądź nie charakteryzowała się "rzetelnym wykonywaniem zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia", była służbą charakteryzującą się bezpośrednim zaangażowaniem w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, czy też nie miała takiego charakteru, tj. była np. działalnością ograniczającą się do zwykłych, standardowych działań, czynności podejmowanych i wykonywanych w każdej służbie publicznej, tj. służbie na rzecz państwa jako takiego, a tym samym nie ma – z punktu widzenia aksjologicznych podstaw demokratycznego państwa prawnego – żadnych konotacji negatywnych. W tym drugim przypadku dopuszczalne jest przyjęcie, że wystąpiły w sprawie "szczególnie uzasadnione przypadki" obalające domniemanie służby charakteryzującej się zindywidualizowanym zaangażowaniem w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu. Aby ustalić, czy zachodzą szczególnie uzasadnione przypadki, pomocniczą rolę mogą spełniać kryteria wskazane w pkt 1 i pkt 2 art. 8a ustawy, wykładnia których sprawia spore trudności interpretacyjne. Niemniej jednak kryteria te powinny być oceniane przez pryzmat przesłanki "szczególnie uzasadnionych przypadków" ułatwiając obalenie domniemania służby charakteryzującej się zaangażowaniem w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizację zadań i funkcji właściwych "państwu totalitarnemu". Niewątpliwie Minister w swych ustaleniach i rozważaniach całkowicie pominął kwestie tego, czy służba pełniona przez skarżącego w formacji uznanej za działającą na rzecz totalitarnego państwa była służbą chrakteryzującą się bezpośrednim zaangażowaniem w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, czy też była jedynie działalnością ograniczającą się do zwykłych, standardowych działań, czynności podejmowanych i wykonywanych w każdej służbie publicznej, tj. służbie na rzecz państwa jako takiego, a tym samym nie ma żadnych konotacji negatywnych. Nie dokonał choćby analizy dokumentów przedłożonych przez IPN, w szczególności odnoszących się do charakteru służby pełnionej przez skarżącego. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym wyroku, sygn. akt I OSK 1895/19, unormowanie zawarte w art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej należy wykładać jako dany przez ustawodawcę organowi administracji publicznej instrument służący wszechstronnemu zbadaniu sprawy określonego funkcjonariusza w celu zweryfikowania, czy funkcjonariusz ten objęty ustawowym domniemaniem "służby na rzecz totalitarnego państwa" jest w istocie osobą, której wysokość świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego powinna być ustalana na podstawie restrykcyjnych przepisów znajdujących aksjologiczne uzasadnienie wyłącznie do tych osób, które angażowały się w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji i których prawa – z tego właśnie względu – zostały nabyte niesłusznie z perspektywy aksjologii demokratycznego państwa prawnego. Okoliczności tak istotne dla realizacji wniosku skarżącego niewątpliwie należało rozważyć, czego organ nie uczynił, przez pryzmat "szczególnie uzasadnionego przypadku". Nie jest również znane stanowisko organu co do oceny rzetelności służby skarżącego, w szczególności wobec faktów przez niego przytoczonych. Organ przedstawiając stan faktyczny sprawy nie zajął w tym zakresie stanowiska, stwierdzając, że skoro obie przesłanki muszą być spełnione łącznie i jednocześnie uprawdopodobnione niespełnienie choćby jednej z nich czyni bezcelową analizę potencjalnego spełnienia drugiej. Sąd w tym miejscu zwraca uwagę, że narażenie zdrowia i życia nie stanowi miary rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków, lecz zostało potraktowane jako przykład takiej rzetelności (zwrot: "w szczególności"). Zatem podstawą uznania, że służba była wykonywana rzetelnie mogą być również inne okoliczności, niż tylko wykonywanie obowiązków służbowych z narażeniem zdrowia i życia. Jak to już zostało zasygnalizowane, organ w konsekwencji uznania, że skarżący nie spełnia przesłanki określonej w art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy, pominął kwestię dotyczącą oceny przebiegu służby skarżącego po 31 lipca 1990 r. Minister nie zbadał i nie ocenił wyczerpująco osiągnięć skarżącego w służbie, mimo że podnosił on szereg okoliczności dotyczących tej służby, a w zgromadzonym na potrzeby niniejszego postępowania materiale dowodowym nie brak dokumentów wskazujących na zaangażowanie w wykonywaniu przez skarżącego powinności służbowych oraz nagradzanie i wyróżnianie w związku z wykonywaniem obowiązków. Podkreślenia wymaga, że działać "rzetelnie" to działać dokładnie, należycie, uczciwie (zob. B. Dunaj (red.): Słownik współczesnego języka polskiego, Warszawa 1999, tom 2, s. 285), czyli innymi słowy w sposób, który powinien cechować normalne wykonywanie obowiązków przez każdego człowieka. Nie ma podstaw do kwestionowania rzetelności wykonywania obowiązków, jeżeli brak dowodów na działanie nierzetelne. Dla stwierdzenia rzetelności działania nie jest konieczne legitymowanie się nagrodami czy wyróżnieniami dotyczącymi przebiegu służby, chociaż niewątpliwie nagrody takie i wyróżnienia mogą ugruntowywać w przekonaniu o rzetelności wykonywania zadań i obowiązków. Dla oceny rzetelności tego rodzaju działań nie jest również konieczne wykazywanie działania z narażeniem zdrowia i życia, chociaż niewątpliwie również takie działania (ustawodawca posługuje się w tym przypadku zwrotem "w szczególności") przemawiają za rzetelnością wykonywania zadań i obowiązków. Analiza art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej wykazuje, że wskazanie na narażenie życia i zdrowia, po określeniu w art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej zasadniczego kryterium – "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków", nie zawęża "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków" wyłącznie do służby pełnionej z narażeniem zdrowia i życia. Gdyby bowiem ustawodawca zakładał odniesienie wymienionego w art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej kryterium wyłącznie w stosunku do osób pełniących służbę z narażeniem zdrowia i życia, to co najmniej pominąłby zwrot "w szczególności", ustanawiając warunek sine qua non "narażenia zdrowia i życia" dla przyjęcia spełnienia kryterium "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków". Zwrot "w szczególności" nie wyraża tego rodzaju warunku, a zatem nie można przyjąć, że zwrot ten użyty w art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej oznacza, że jedynie narażanie zdrowia i życia – jako wyłączna kwalifikacja – może decydować o podstawach badania kryterium pełnienia służby w sposób rzetelny, a tym samym przesądzać o spełnieniu tego kryterium wymienionego w art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonej w powołanym wyroku o sygn. akt I OSK 1895/19, zwrot "w szczególności z narażeniem zdrowia i życia" odnoszący się do generalnego kryterium "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po 12 września 1989 r." stanowi dodatkowy kwantyfikator oceny sposobu wykonywania służby po wskazanej dacie, ukierunkowując organ na szczególne uwzględnienie sytuacji, w których rzetelności w wykonywanej służbie towarzyszyło właśnie realnie istniejące zagrożenie życia i zdrowia – w związku z pełnionymi rzetelnie zadaniami i obowiązkami. Zwrot ten nie wyklucza natomiast w żadnym wypadku konieczności oceny rzetelności wykonywania zadań i obowiązków służbowych w przypadku niestwierdzenia okoliczności faktycznego narażania zdrowia i życia. Te istotne kwestie zostały przez Ministra pominięte. Ponownie rozpoznając sprawę, organ dokona wyczerpującej oceny co do tego, czy sprawa skarżącego stanowi szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej. Wyrażając ocenę w tym zakresie, organ powinien przywołać fakty dotyczące służby skarżącego, jego postawy, charakteru służby, warunków jej pełnienia i odnieść powyższe do ustawowej przesłanki "rzetelności pełnienia służby". Musi również dokonać przedmiotowej oceny w kontekście czasu trwania służby na rzecz totalitarnego państwa przed 31 lipca 1990 r., w szczególności biorąc pod uwagę charakter pełnionej w tym okresie służby. Dopiero wnikliwa ocena przebiegu całej służby skarżącego w zestawieniu z czasem jej pełnienia w strukturach Państwowej Straży Pożarnej powinna stanowić punkt wyjścia do rozważań, czy w sprawie mamy do czynienia ze "szczególnie uzasadnionym przypadkiem" pozwalającym pozytywnie załatwić wniosek strony. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Informacje o sprawie

Data wpływu
3 września 2021
Hasła tematyczne
Służba Bezpieczeństwa
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Sędziowie
Ewa Radziszewska-Krupa Izabela Głowacka-Klimas /sprawozdawca/ Łukasz Krzycki /przewodniczący/

Powołane przepisy

Powiązane dokumenty

Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny