II SA/Wa 2449/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas, Sędzia WSA Piotr Borowiecki, Sędzia WSA Andrzej Wieczorek (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 września 2020 r. sprawy ze P.G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (Prezes ZUS/dalej organ) decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] po rozpatrzeniu wniosku Pana P. G.(dalej skarżący) o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy odmówił przyznania świadczenia. Skarżący złożył wniosek o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Prezes ZUS zaskarżoną decyzją odmówił przyznania świadczenia i stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2018 r. poz. 1270 ze zm.; dalej ustawa z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Wskazał, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie powinny być spełnione łącznie, a brak choćby jednej przesłanki wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Podniósł, że zgodnie z art. 4 pkt 13 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS za ubezpieczonego uważa się osobę podlegającą ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu, określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, a także osobę, która przed dniem wejścia w życie ustawy podlegała ubezpieczeniu społecznemu lub zaopatrzeniu emerytalnemu, z wyłączeniem ubezpieczenia społecznego rolników. Wskazał, że jednym z warunków, od którego zależy przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest podleganie na przestrzeni życia ubezpieczeniu w rozumieniu przepisów ustawy a jak wynika z akt rentowych skarżący nie podlegał ani ubezpieczeniom emerytalnemu ani rentowym. Wobec tego zdaniem Prezes ZUS decyzja jest prawidłowa. Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący, zarzucając naruszenie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Wskazał, że doznał dotkliwych i długotrwałych obrażeń na skutek wypadku, do którego doszło w dniu [...] sierpnia 2002 roku. Podniósł, że składał już wniosek o przyznaje renty specjalnej a ZUS po rozpatrzeniu tego wniosku wydał decyzję odmowną w dniu [...] października 2015 r. ZUS wskazał, że przyznanie świadczenia jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił warunki opisane w art. 83 ustawy. W decyzji z [...] października 2015 r. organ stwierdził, iż skarżący nie spełnia jednego z warunków tzn. nie był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS. Skarżący podniósł, że po wydaniu decyzji z dnia [...] października 2015 r. nastąpiła istotna zmiana, ponieważ w dniu [...] lutego 2019 r. w wieku 76 lat zmarł ojciec skarżącego – S. G., który przed śmiercią miał przyznane prawo do emerytury. W jego ocenie za przyznaniem prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku poza względami słuszności przemawia okoliczność, iż jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym. Podniósł, kwota 548,00 złotych otrzymywana jako zasiłek stały jest zbyt niska, aby zapewnić skarżącemu odpowiednią opiekę. Wskazał, że uzyskana renta pozwoliłaby na przeniesienie się do innego ośrodka rehabilitacyjnego, gdzie byłaby mu zapewniona opieka lekarska i rehabilitacyjna na wysokim poziomie. W związku z powyższym wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko przedstawione w decyzji i podniósł, że warunki wskazane w art. 83 ustawy nie zostały łącznie spełnione. W ocenie ZUS skarżący nigdy nie był objęty ubezpieczeniem z żadnego tytułu, nie jest zatem w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z FUS osobą ubezpieczoną – a tylko takie osoby mogą ubiegać się o świadczenie z art. 83 w postaci renty z tytułu niezdolności do pracy. W ocenie organu sytuacja skarżącego nie uległa zmianie w zestawieniu z rokiem 2015 r., kiedy to po raz pierwszy wystąpił z wnioskiem o świadczenie, ponieważ fakt, iż nie był nigdy osoba ubezpieczoną przed powstaniem całkowitej trwałej niezdolności do pracy "utrwalił się" w momencie powstania tej niezdolności w 2002 r. i od tego czasu żadnej zmianie już ulec nie może. Zdaniem organu wykazywanie, że jako syn ubezpieczonych rodziców, i którego ojciec zmarł w lutym 2019 r., jest niewątpliwie członkiem rodziny pozostałym po osobie ubezpieczonej (w tym wypadku po ojcu), nie ma w tym wypadku znaczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem skargi jest decyzja organu z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] odmawiająca przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Na tle całej ustawy, określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna – pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w zwykłym trybie. Świadczenia z tego przepisu nie mają charakteru roszczeniowego. Są finansowane z budżetu państwa (por. art. 84 ustawy), a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa ZUS. Przepis ten posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu może przyznać..." je w drodze wyjątku, co wskazuje na uznaniowy charakter decyzji podejmowanej w tym trybie. Jednak pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji Prezesa ZUS nie oznacza, że ma on całkowitą swobodę w tym względzie. Z treści powołanego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące ubezpieczonemu bądź też pozostałym po nim członkom rodziny przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej, objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Analizując zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy, należy podzielić stanowisko organu w przedmiocie braku w niniejszej sprawie wszystkich przesłanek, które w rozumieniu wyżej wskazanego przepisu umożliwiałyby przyznanie świadczenia. W niniejszej sprawie decydujące znaczenie ma okoliczność, iż skarżący nigdy nie był objęty ubezpieczeniem z żadnego tytułu, nie jest zatem w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z FUS osobą ubezpieczoną – a tylko takie osoby mogą ubiegać się o świadczenie z art. 83 w postaci renty z tytułu niezdolności do pracy. Jak zasadnie twierdzi organ w odpowiedzi na skargę sytuacja skarżącego nie uległa zmianie w zestawieniu z rokiem 2015 r., kiedy to po raz pierwszy wystąpił z wnioskiem o świadczenie, ponieważ fakt, iż nie był nigdy osoba ubezpieczoną przed powstaniem całkowitej trwałej niezdolności do pracy, jedynie potwierdza ten stan rzeczy. W ocenie Sądu wykazywanie, że jako syn ubezpieczonych rodziców, i którego ojciec zmarł w lutym 2019 r., jest niewątpliwie członkiem rodziny pozostałym po osobie ubezpieczonej (w tym wypadku po ojcu) i może otrzymać "rentę rodzinną po zmarłym ojcu", nie ma w tym wypadku znaczenia. Jak słusznie organ wykazał, w odpowiedzi na skargę łączenie czy też "mieszanie" tych dwu rodzajów uprawnień, prowadziłoby do obowiązku przyznawania tego rodzaju świadczeń niemal wszystkim na zasadach powszechności. Należy stwierdzić, że poważne skutki zdrowotne spowodowane u skarżącego w wypadku, jakiemu uległ w sierpniu 2002 r., i brak wątpliwości, że skarżący, istotnie stał się całkowicie niezdolny do pracy w młodym wieku (w 18 roku życia), nie zmienia faktu, że w chwili powstania tej niezdolności nie był osobą ubezpieczoną, ani też nie znajdował się w sytuacji, która pozwoliłaby mu przyznać prawo do renty socjalnej (co skutkowałoby obecnie prawem do renty rodzinnej po zmarłym ojcu). Skarżący stał się niezdolny do pracy jako osoba dorosła, nie ucząca się już, choć nigdy wcześniej nigdzie nie był zatrudniony i ubezpieczeniem nie był objęty. W konsekwencji zaś, jako osoba nigdy nieubezpieczona, skarżący nie może ubiegać się o świadczenie z art. 83 ustawy emerytalnej. Reasumując, należy stwierdzić, że organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego oraz prawidłowo ocenił, że w sprawie nie zostały kumulatywnie spełnione przesłanki do przyznania świadczenia w drodze wyjątku określone w przepisie art. 83 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.