II SA/Wa 2290/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube, Sędzia WSA Iwona Maciejuk (spr.), Sędzia WSA Danuta Kania, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 lipca 2020 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...]

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.), zwanej dalej k.p.a., utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] o odmowie przyznania J. K. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu organ przytoczył art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 1270). Wskazał, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga spełnienia łącznie wszystkich warunków określonych w tym przepisie. Prezes ZUS podał, że wnioskodawca na przestrzeni 57 lat życia udowodnił 21 lat, 1 miesiąc i 14 dni okresów składkowych i nieskładkowych. W 10-leciu przypadającym przed dniem zgłoszenia wniosku o rentę oraz przed dniem powstania całkowitej niezdolności do pracy, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym, wnioskodawca nie udokumentował żadnych z tych okresów. Organ wskazał, że od [...].08.1998 r. do [...].08.1999 r., od [...].12.2000 r. do [...].09.2002 r. oraz od [...].01.2006 r. do [...].07.2017 r., tj. do powstania całkowitej niezdolności do pracy, wnioskodawca nie wykonywał pracy ani innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Stwierdził, że we wskazanym okresie nie była wobec strony orzeczona całkowita niezdolność do pracy, zatem przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli ubezpieczonego, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec. Organ wskazał, że przeprowadzona analiza akt sprawy nie wskazuje, aby w wykazanych przerwach wnioskodawca nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia. Prezes ZUS podał, że całkowita niezdolność do pracy uniemożliwiająca kontynuowanie zatrudnienia została ustalona orzeczeniem Komisji Lekarskiej ZUS z dnia [...].05.2019 r. dopiero od [...].07.2017 r. Zatem nie istniały przeciwwskazania ze względu na stan zdrowia lub inne szczególne okoliczności, które uniemożliwiły kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala zdaniem organu przyjąć, że w sprawie zachodzą szczególne okoliczności, które były powodem niespełnienia warunków na zasadach ogólnych. Odnosząc się do twierdzenia wnioskodawcy, że przerwy w wykonywaniu zatrudnienia spowodowane były złym stanem zdrowia organ wskazał, że, że samo istnienie choroby nie zawsze jest równoznaczne z niezdolnością do pracy. Podniósł, że wnioskodawca nie przedłożył żadnych nowych dowodów na potwierdzenie, że w latach [...] -[...], [...] -[...] oraz [...] -[...] stan zdrowia uniemożliwiał podjęcie zatrudnienia. Nadmienił, że dokumenty, które wnioskodawca dołączył do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy były podstawą do wydania orzeczenia Komisji Lekarskiej z [...].05.2019 r. Organ zaznaczył, że sama trudna sytuacja panująca na rynku pracy nie ma charakteru okoliczności szczególnej, o której mowa w art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. Organ wskazał też, że z akt sprawy wynika, że wnioskodawca nie jest pozbawiony niezbędnych środków utrzymania. Dochód dwuosobowej rodziny wynosi 2362,76 zł. Dochód przypadający na jedną osobę w rodzinie wynosi 1181,38 zł i zdaniem organu nie pozwala stwierdzić, że wnioskodawca pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] stała się przedmiotem skargi J. K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu wskazał m.in., że trudno jest wykazać okoliczność bezskutecznego poszukiwania pracy jak i brak pracy w małej miejscowości. Podniósł, że pracował dopóki mógł. Wskazał na fakt utraty zdrowia a potem całkowitej niezdolności do pracy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Podniósł m.in., że z orzeczeń wydanych w sprawie skarżącego wynika jednoznacznie, że obecna jego całkowita niezdolność do pracy nie była poprzedzona w żadnym okresie niezdolnością częściową. Zatem stan zdrowia nie stanowi uzasadnienia dla ponad 10-letniej przerwy w zatrudnieniu po 2005 r., zwłaszcza w kontekście istniejących w aktach dokumentów w postaci zaświadczenia z PUP, zgodnie z którym skarżący od 2007 r. nie poszukiwał pracy poprzez urzędy pracy (zatem, skoro nie ma żadnych dowodów, ze w ogóle podjął próbę poszukiwania zatrudnienia nie może powoływać się na niemożność znalezienia go w istniejącym wówczas stanie zdrowia). Nie można uznać, ze skarżący, jak twierdzi "pracował dopóki mógł" skoro od zaprzestania przez niego pracy przez ponad 10 lat, do powstania niezdolności do pracy całkowitej nie poprzedzonej niezdolnością częściową nie wykazał żadnego okresu ubezpieczenia i nie ma dowodów, by po 2007 r. poszukiwał pracy choćby w tak podstawowy sposób jakim jest rejestracja w charakterze bezrobotnego. W sprawie nie wykazano żadnych okoliczności o charakterze szczególnym, uzasadniających tak długie przerwy w zatrudnieniu i ubezpieczeniu. Organ wskazał też, że najniższe świadczenie emerytalne z FUS to 1100 zł brutto. Skarżący w piśmie procesowym z dnia [...] października 2019 r. odnosząc się do odpowiedzi na skargę zakwestionował twierdzenie organu, że jego obecna całkowita niezdolność do pracy nie była poprzedzona wcześniej częściową niezdolnością do pracy. Skarżący jako dowody przedstawił orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...].03.2008 r. o częściowej niezdolności do pracy od [...].02.2006 r., orzeczenie Komisji Lekarskiej ZUS z dnia [...].04.2009 r. o częściowej niezdolności do pracy od [...].02.2006 r. do [...].03.2010 r. Wskazał też, że Powiatowy Zespół Orzekania o Niepełnosprawności, swoimi orzeczeniami kwalifikował skarżącego jako osobę z umiarkowaną niepełnosprawnością w latach [...] – [...] (w załączeniu przedstawił kopie dokumentów). Skarżący wskazał, że w międzyczasie próbował podejmować pracę jako osoba niepełnosprawna w zakładach pracy chronionej w charakterze portiera. Jak podał, po licznych próbach rezygnował, ponieważ stan jego sprawności ruchowej po przebytych chorobach, uniemożliwiał należyte wykonywanie tych prac. W wyniku rożnych chorób i powikłań, stan zdrowia ulegał znacznemu pogorszeniu i w efekcie doszło do całkowitej niezdolności do pracy. Skarżący podniósł, że posiada udowodniony czas pracy w wymiarze 21 lat, 1 miesiąca i 14 dni, w całym tym okresie odprowadzane były należyte składki na ubezpieczenie zdrowotne, rentowe i emerytalne. Wskazał, że jego sytuacja materialna jest bardzo trudna, gdyż otrzymuje tylko zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 184 zł. Podniósł, że jego żona również choruje i zdecydowana część dochodów żony jest przeznaczana na leczenie. Pismem z dnia [...] lipca 2020 r. organ wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Pismem z dnia [...] lipca 2020 r. skarżący wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga podlegała uwzględnieniu. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. W świetle powołanego przepisu, przyznanie świadczenia pozostawiono uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Powyższe nie oznacza jednak, że organ zwolniony jest ze stosowania zasad ogólnych k.p.a. Prezes ZUS podejmujący decyzje administracyjne w tego rodzaju sprawach jest związany rygorami procedury administracyjnej określającej obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania. Obowiązany jest przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnienia rozstrzygnięcia zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 k.p.a. W ocenie Sądu, w sprawie niniejszej doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ stwierdził w decyzji, że w przerwach w zatrudnieniu, w tym m.in. od [...].01.2006 r. do [...].07.2017 r., tj. do powstania całkowitej niezdolności do pracy, nie była orzeczona wobec strony całkowita niezdolność do pracy, zatem przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli ubezpieczonego, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec. Całkowita niezdolność do pracy została ustalona dopiero od [...].07.2017 r. Organ nie dokonał jednakże pełnych ustaleń stanu faktycznego w tej sprawie. Jak wynika z dokumentów załączonych przez skarżącego do pisma procesowego z dnia [...] października 2019 r., Prezes ZUS nie wziął pod uwagę i w konsekwencji nie rozważył, że wobec skarżącego orzeczona była częściowa niezdolność do pracy zanim jeszcze stał się całkowicie niezdolny do pracy. Komisja Lekarska ZUS w orzeczeniu z dnia [...].04.2009 r. stwierdziła bowiem, że J.K. jest częściowo niezdolny do pracy do [...].03.2010 r., a jako datę powstania częściowej niezdolności do pracy wskazano [...].02.2006 r. Nadto, Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] już w 2006 r. zaliczył J. K. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności (orzeczenie z [...].12.2006 r.), wskazując, że stopień niepełnosprawności datuje się od 2006 r. W orzeczeniu tym wskazano nadto, że skarżący wymaga stanowiska pracy przystosowanego. W orzeczeniu Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...].01.2009 r. nadal zaliczającym skarżącego do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności we wskazaniach dotyczących zatrudnienia wymieniono pracę w warunkach chronionych i zaznaczono, że strona wymaga częściowo korzystania z systemu wsparcia w samodzielnej egzystencji. Także w orzeczeniu Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...].03.2012 r. nadal zaliczając skarżącego do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności wskazano na pracę w warunkach chronionych, konieczność zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie, a także na to, że strona wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji. Organ w sprawie niniejszej nie ustalił pełnego stanu faktycznego sprawy i okoliczności tych nie wziął pod uwagę, co stanowi istotne uchybienie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wprawdzie orzeczenie Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności nie jest wiążące dla Prezesa ZUS, tym niemniej treść wskazanych wyżej orzeczeń, a nadto orzeczenia Komisji Lekarskiej ZUS, nakazuje rozważyć, czy istotnie przed [...].07.2017 r. to nie stan zdrowia był przeszkodą w wypracowaniu świadczenia w trybie zwykłym. Skoro bowiem już w 2006 r. stan zdrowia skarżącego kwalifikował skarżącego do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem na konieczność wsparcia w samodzielnej egzystencji, to okoliczność ta nakazuje rozważyć, czy to nie stan zdrowia był przyczyną niewypracowania świadczenia w trybie zwykłym. Stwierdzona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy J. K. od [...].07.2017 r. nie wyklucza przyjęcia przez organ, że choroba skarżącego rozwijała się wcześniej i to właśnie stan zdrowia znacznie utrudniał wnioskodawcy wypracowanie świadczenia w trybie zwykłym. Wziąć należy w szczególności pod uwagę, że skarżący już w 2006 r. wymagał z uwagi na stan zdrowia zatrudnienia na stanowisku przystosowanym. Rozważyć w tych okolicznościach należało, czy podnoszone przez stronę trudności w poszukiwaniu pracy i uzyskaniu zatrudnienia mogły wynikać z istotnych ograniczeń zdrowotnych, w tym istniejącej od [...].02.2006 r. częściowej niezdolności do pracy. W piśmie procesowym z dnia [...] października 2019 r. skarżący podniósł, że próbował podejmować pracę w zakładach pracy chronionej w charakterze portiera. Organ powinien zwrócić się do strony o dokładne informacje w tym zakresie, pozwalające ocenić starania skarżącego, z uwzględnieniem ograniczeń zdrowotnych. Trzeba wziąć przy tym pod uwagę, że zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...].03.2012 r. umiarkowany stopień niepełnosprawności orzeczono do [...].03.2015 r. (skarżący wymagał przy tym zatrudnienia w warunkach pracy chronionej i korzystania z systemu wsparcia w samodzielnej egzystencji). Biorąc to pod uwagę rozważyć należy, czy istotnie w całym tym okresie od [...] r. do [...].07.2019 r., od kiedy orzeczono całkowitą niezdolność do pracy, to nie stan zdrowia stanowił okoliczność uniemożliwiającą kontynuowanie zatrudnienia, czy też istotnie ograniczającą wypracowanie świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie bowiem z przyjętym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym poglądem, za szczególną okoliczność na potrzeby stosowania art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przyjmuje się obiektywne i niezależne od woli konkretnej osoby zdarzenia bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Pamiętać należy, że nie zawsze wyłącznie całkowita niezdolność do pracy stanowi szczególną okoliczność na gruncie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni przedstawione wyżej wskazania i ocenę prawną. Organ dokona również aktualnych na dzień wydawania decyzji ustaleń, czy spełniona jest przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. Kwestia ta jest jednym z kilku warunków wymienionych w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS warunkujących przyznanie świadczenia. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w wyroku.