II SA/Wa 2229/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kania, Sędzia WSA Andrzej Cichoń, Sędzia WSA Arkadiusz Koziarski (spr.), , , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 marca 2026 r. sprawy ze skargi małoletnich N. S. i N. S. reprezentowanych przez przedstawiciela ustawowego J. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku oddala skargę

Decyzją z dnia z dnia [...] września 2025 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej "Prezes ZUS") utrzymał w mocy decyzję tego organu z dnia [...] sierpnia 2025 r. nr [...] odmawiającą przyznania małoletnim N. i N. S. renty rodzinnej w drodze wyjątku. Decyzja ta została wydana w następujący okolicznościach faktycznych: Wnioskiem z dnia 23 listopada 2023 r. J. S. (dalej "skarżąca"), działając jako przedstawiciel ustawowy N. i N. S., wystąpiła do Prezesa ZUS o przyznanie jej małoletnim dzieciom renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu A. S. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2025 r. nr [...] Prezes ZUS odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W podstawie prawnej organ podał art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1631, z późn. zm.). W uzasadnieniu organ wskazał, że przyznanie renty rodzinnej na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił, że warunki określone w art. 83 ustawy muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Wskazał również, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z tym w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie powyższych warunków przez osobę zmarłą, a następnie przez wnioskodawcę - członka rodziny osoby zmarłej. Prezes ZUS stwierdził, że z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że ojciec dzieci stał się całkowicie niezdolny do pracy w wieku 48 lat. Na przestrzeni 51 lat życia ojca dzieci udokumentowano 12 lat, 3 miesiące i 15 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych. W ocenie organu nie bez znaczenia pozostaje fakt, że w latach 1991-1997, 2006-2007, 2008-2009, 2012-2014 wystąpiły przerwy w wykonywaniu przez ojca dzieci zatrudnienia lub innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Zdaniem organu w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w przerwach w ubezpieczeniu wobec ojca dziecka nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy i nie zostały wykazane żadne inne szczególne okoliczności uniemożliwiające wykonywanie zatrudnienia oraz objęcie ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Organ wyjaśnił przy tym, że przez szczególne okoliczności rozumie się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu ubezpieczenia. Dodatkowo organ wskazał, że z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że w okresie od [...] kwietnia 2015 r. do [...] grudnia 2021 r. ojciec dzieci prowadził działalność gospodarczą. Jednakże opłacił składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tego tytułu jedynie za 1 dzień. Prezes ZUS zauważył, że nieopłacanie składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą nie może pozytywnie wpływać na przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, ponieważ nie są to okoliczności niezależne od woli osoby ubezpieczonej lecz jej świadomy wybór i dokonując takiego wyboru osoba ubezpieczona powinna liczyć się z jego konsekwencjami. Organ wyjaśnił ponadto, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty rodzinnej w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna, z tym że nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. Od powyższej decyzji skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wniosku podniosła, że nie zgadza się z zaskarżoną decyzją. Do wniosku skarżąca dołączyła orzeczenie o stopniu niepełnosprawności dotyczące jej zmarłego męża. Powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] września 2025 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, z późn. zm.), dalej "k.p.a.", Prezes ZUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Prezes ZUS wskazał ponadto, że po ponownej wnikliwej i wszechstronnej analizie zebranego materiału dowodowego nadal nie stwierdził istnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których ojciec dzieci nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Organ zarzucił, że skarżąca nie wykazała bowiem, aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowane było okolicznościami, na które ojciec dzieci nie miał wpływu. Organ podniósł, że z przedłożonej dokumentacji wynika, że udokumentowano 12 lat, 3 miesiące, 15 dni okresów składkowych i nieskładkowych ojca dzieci, który stał się całkowicie niezdolny do pracy w wieku 48 lat. Prezes ZUS wyjaśnił, że nie kwestionuję faktu, że udokumentowano odpowiedni do wieku staż ubezpieczeniowy ojca dzieci. Wystąpienie tej okoliczności nie wystarcza jednak do przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku, bowiem aby przyznać przedmiotowe świadczenie należy wziąć pod uwagę całokształt okoliczności w sprawie i dokonać ich oceny pod kątem szczególnych okoliczności, które spowodowały niespełnienie warunków do przyznania świadczenia w trybie zwykłym. Organ ponownie zwrócił uwagę, że z posiadanej dokumentacji wynika, że od [...] września 1991 r. do [...] czerwca 1997 r., od [...] lipca 2006 r. do [...] września 2007 r., od [...] marca 2008 r. do [...] października 2009 r. oraz od [...] października 2012 r. do [...] marca 2014 r. ojciec dzieci nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Prezes ZUS wskazał, że wprawdzie przepis art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej nie uzależnia przyznania świadczenia od określonego okresu lub długości przerw pomiędzy poszczególnymi okresami zatrudnienia, jednak przyczyny, dla których osoba nie nabyła uprawnień do emerytury lub renty, muszą być takie, że istnieje możliwość potraktowania ich jako okoliczności szczególnych, wyjątkowych. Przeprowadzona analiza akt sprawy nie wskazuje aby w wykazanych okresach ojciec dzieci nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych niezdolnością do pracy. Lekarz orzecznik ZUS ustalił bowiem całkowitą niezdolność do pracy od [...] marca 2020 r. Dalej organ podniósł, że w wymienionych okresach nie istniały zatem przeciwwskazania do podjęcia zatrudnienia ze względu na stan zdrowia lub inne szczególne okoliczności, które uniemożliwiły kontynuowanie zatrudnienia przez ojca dzieci w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Organ zwrócił uwagę, że we wniosku o rozpatrzenie sprawy skarżąca podnosi, że ojciec dzieci posiadał orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Prezes ZUS wyjaśnił, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wydawane jest dla celów pozarentowych. Nie jest ono równoznaczne z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS wydanym w trybie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Nie wywiera zatem skutków prawnych, jakie ustawa łączy z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS. Dodatkowo Prezes ZUS wskazał, że z akt sprawy wynika, że w czasie przerwy w zatrudnieniu ojciec dzieci przebywał w zakładzie karnym. Zdaniem organu za szczególną okoliczność, która uniemożliwiła ojcu dzieci wykonywanie zatrudnienia w wymiarze pozwalającym na przyznanie ustawowych świadczeń rentowych nie można uznać faktu przebywania przez niego w zakładzie karnym, skoro nie była to okoliczność od niego niezależna, lecz wynikała ze świadomego naruszania prawa. Organ ponownie podniósł, że w okresie od [...] kwietnia 2015 r. do [...] grudnia 2021 r., ojciec dzieci prowadził działalność gospodarczą, jednak nie odprowadzał z tego tytułu składek na obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne i rentowe (składka została opłacona tylko za 1 dzień). Okoliczność ta przyczyniła się do niespełnienia przez ojca dzieci warunków do przyznania renty w trybie zwykłym. Tym samym należy stwierdzić, że ojciec dzieci miał realną możliwość kształtowania przebiegu ubezpieczenia. Prezes ZUS wyjaśnił, że świadome prowadzenie działalności gospodarczej bez odprowadzania wymaganych składek na ubezpieczenie społeczne nie może być uznane za szczególną okoliczność, w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, która uniemożliwiałaby nabycie uprawnień do świadczenia przyznawanego na zasadach ogólnych. Zaprzestanie opłacania składek na ubezpieczenie społeczne w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą nie może być "premiowane" przyznaniem świadczenia w drodze wyjątku, a trudności z prowadzeniem działalności gospodarczej nie są okolicznościami szczególnymi, o których mowa w art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. Organ dodał, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty rodzinnej w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna, z tym że nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. Podnoszone trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione. Na powyższą decyzję skarżąca, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie: 1. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 7, art. 76 § 1, art. 77, art. 107 § 3 k.p.a. - poprzez brak wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego, niedostateczne wyjaśnienie okoliczności przedmiotowej sprawy, polegające m. in. na odstąpieniu od ustalenia przyczyn nieopłacenia składek z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, ani długości pobytu w zakładzie karnym, jak i przyczyn pobytu w zakładzie karnym, niezbadanie sytuacji małoletnich oraz całkowite odstąpienie od badania, czy wystąpiły tzw. szczególne okoliczności po ich stronie, co skutkowało błędnym przyjęciem, że nie zostały spełnione przesłanki do przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku; 2. przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: przez błędną wykładnię art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych polegającą na uznaniu, iż szczególne okoliczności, o których mowa w tym przepisie dotyczą jedynie ubezpieczonego (osoby zmarłej), podczas gdy przepis literalnie odnosi się zarówno do ubezpieczonego (osoby zmarłej), jak i do członków jej rodziny. Skarżąca wiosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. W uzasadnieniu skargi wyjaśniła, że w toku postępowania podnosiła, iż wnioskujący o świadczenie nie spełniają wymagań do uzyskania prawa do renty rodzinnej, nie mogą również podjąć działalności zarobkowej z powodu wieku, nie mają również niezbędnych środków utrzymania, korzystają z pomocy społecznej. Organ rentowy nie przeprowadzał postępowania dowodowego odnośnie tych okoliczności. Skarżąca wyjaśniła, że odnośnie szczególnych okoliczności wskazywała, że ma wykształcenie zawodowe wikliniarskie, na które obecnie nie ma żadnego zapotrzebowania, wynajmuję mieszkanie, ponieważ musiała sprzedać poprzednie właścicielskie w związku z długami, które generowała choroba męża. Ponadto w okresie od marca 2020 r. do sierpnia 2023 r. A. S. był osobą całkowicie niezdolną do pracy, wymagał bezpośredniej opieki, co uniemożliwiało podjęcie pracy zarobkowej. Dzieci w tym czasie również wymagały szczególnej opieki (były mniejsze, ale i obserwowały umieranie ich taty). Zdaniem skarżącej argumentacja zawartą w decyzji Prezesa ZUS wskazująca, iż w ostatnich latach ojciec dzieci nie osiągnął odpowiednio długiego stażu ubezpieczeniowego stoi w sprzeczności z wytycznymi dotyczącymi przyznawania świadczenia w drodze wyjątku. Fakt ten przecież jest pierwotną przyczyną złożenia wniosku o rentę specjalną, ponieważ wnioskujący nie spełnili przesłanek do uzyskania renty rodzinnej w trybie zwykłym. Ponadto skarżąca wskazała, że oczywistym jest, iż świadczenie w drodze wyjątku nie stanowi świadczenia socjalnego, tak jak oczywistym jest, iż zbadanie sytuacji życiowej (w tym dochodowej) jest niezbędnym elementem postępowania dowodowego w sprawach o to świadczenie. Świadczenie to nie jest świadczeniem socjalnym, ale z racji swojego finansowego wymiaru ma w oczywisty sposób polepszyć sytuację materialną członków rodziny zmarłego. Skarżąca zarzuciła również, że organ nie odniósł się adekwatnie do orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Oczywistym jest, że orzeczenie to ma służyć realizacji celów związanych z ustawą o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Niemniej orzeczenie o stopniu niepełnosprawności stanowi istotny dowód w każdej sprawie, albowiem jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a. W ocenie skarżącej Prezes ZUS nie rozważył sytuacji małoletnich w kontekście wystąpienia szczególnych okoliczności, o których mowa w art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. Dzieci obserwowały umieranie swojego ojca, nie mogą być winne ani temu, że przebywał w zakładzie karnym, ani tego, że nie opłacił składek z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Ponadto organ w żaden sposób nie ustalił, dlaczego ubezpieczony nie opłacał składek z działalności, czy był to efekt zwykłego zaniechania realizacji obowiązków daninowych, czy konsekwencja zupełnie innych okoliczności. Pobyt w zakładzie karnym również sam w sobie nie oznacza, że ubezpieczony, jak i członkowie rodziny są wykluczeni z kręgu osób uprawnionych. Organ nie ustalił, z jakiego powodu ubezpieczony przebywał w zakładzie karnym, ani jak długo. Zarówno długość pobytu, jak i przyczyny pobytu w zakładzie karnym istotnie wpływają na ocenę, czy w sprawie wystąpiły szczególne okoliczności. Ponadto w polskim systemie prawnym niedopuszczalne jest podwójne karanie, a ponadto niedopuszczalnym jest karanie małoletnich za "grzechy" ojca. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143, z późn. zm.), dalej "p.p.s.a." Zgodnie z powołaną regulacją, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, zaś skarżąca nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z treści tego przepisu wynikają cztery przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, przesłanka bycia ubezpieczonym lub pozostałym po ubezpieczonym członkiem jego rodziny. Po drugie, niespełnianie wymagań dających prawo do emerytury lub renty na zasadach ogólnych musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami. Po trzecie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku. Po czwarte, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich czterech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Świadczenia z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie mają charakteru roszczeniowego. Są finansowane z budżetu państwa, a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Świadczenie to przyznaje Prezes ZUS, działając w ramach uznania administracyjnego, o ile spełnione są przesłanki wymienione w art. 83 ust. 1 owej ustawy. W sytuacji bowiem niespełnienia choćby jednej z przesłanek wymienionych w art. 83 ust. 1 ustawy i emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, nie jest możliwe przyznanie świadczenia przewidzianego ww. przepisem prawa. Należy zwrócić uwagę, że ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie precyzuje, jak należy rozumieć szczególne okoliczności, zaistnienie których może usprawiedliwiać niespełnienie warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym. Nie ulega wątpliwości, że dokonując wykładni pojęcia "szczególnych okoliczności" należy mieć na względzie cel, któremu służy tryb przyznawania świadczeń w drodze wyjątku. Celem tym jest to, żeby w indywidualnych i uzasadnionych przypadkach beneficjentami świadczeń przyznawanych w tym trybie były osoby, które nie mogły otrzymać świadczeń na zasadach ogólnych ze względu na niespełnienie wymaganych warunków ustawowych. W orzecznictwie sądów administracyjnych za szczególne okoliczności uważa się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, czyli takie, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę do kontynuowania zatrudnienia. Na szczególne okoliczności składają się wyłącznie zdarzenia niezależne od ubezpieczonego. Chodzi tylko o zdarzenia albo trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodów ich skutków niemożliwych lub obiektywnie trudnych do przezwyciężenia. Pojęcie "w drodze wyjątku" nie dotyczy zatem wyjątkowych potrzeb czy niedostatku, sytuacji życiowej starającego się o to świadczenie. Nie chodzi tu o każdy przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, lecz o taki, który mieści się w zakresie pojęcia "szczególnych okoliczności", czyli takich zdarzeń, które na gruncie ustawy emerytalnej ograniczają, utrudniają, czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych. W niniejszej sprawie bezsporne jest, że zmarły ojciec małoletnich dzieci stał się całkowicie niezdolny do pracy w wieku 48 lat. Na przestrzeni 51 lat życia udokumentowano jedynie 12 lata, 3 miesięcy i 15 dni okresów składkowych. Ponadto w okresach od [...] września 1991 r. do [...] czerwca 1997 r., od [...] lipca 2006 r. do [...] września 2007 r., od [...] marca 2008 r. do [...] października 2009 r. oraz od [...] października 2012 r. do [...] marca 2014 r. ojciec dzieci nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Z akt sprawy nie wynika, aby brak wymaganego okresu ubezpieczenia zmarłego ojca dzieci, warunkujący uzyskanie świadczenia na zasadach ogólnych, spowodowany był zaistnieniem szczególnych okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Za taką okoliczność nie można uznać faktu przebywania zmarłego ojca dzieci w zakładzie karnym. Odbywania kary pozbawienia wolności nie można traktować, jako przeszkody niezależnej, zewnętrznej i nie dającej się usunąć. Brak zatrudnienia wynikający z faktu odbywania kary pozbawienia wolności jest następstwem wyborów, jakie podjął zmarły ojciec dzieci, a które doprowadziły ostatecznie do konfliktu z prawem i osadzenia w zakładzie karnym (por. wyrok NSA z dnia 7 czerwca 2024 r., sygn. akt III OSK 3340/23, orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie jest przy tym istotne popełnienie jakiego czynu doprowadziło ojca dzieci do osadzenia w zakładzie karnym. Organ nie miał obowiązku ustalania tego rodzaju okoliczności, albowiem nie miała ona żadnego znaczenie w niniejszej sprawie. Z ustaleń organu wynika, że zmarły ojciec dzieci w okresie od [...] kwietnia 2015 r. do [...] grudnia 2021 r., prowadził działalność gospodarczą, jednak nie odprowadzał z tego tytułu składek na obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne i rentowe (składka została opłacona tylko za 1 dzień). Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 lipca 2001 r. sygn. akt II SA 444/01 (Lex nr 53781), stwierdził, że świadome prowadzenie działalności gospodarczej bez zgłaszania jej do ubezpieczenia i tym samym nieodprowadzanie składek na ubezpieczenie społeczne, nie może być uznane za szczególną okoliczność, w rozumieniu art. 83 ust 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, która uniemożliwiała nabycie uprawnień do świadczenia ustawowego. Prowadząc działalność gospodarczą ojciec dzieci miał realną możliwość kształtowania przebiegu ubezpieczenia, jednakże nie opłacając składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe nie uczynił tego. Nie była to okoliczność niezależna od woli zmarłego. W skardze skarżąca zarzuca, że organ nie odniósł się wystarczający sposób do przedłożonych przez nią wraz z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy orzeczeń o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] lipca 2021 r. oraz z [...] października 2022 r., wydanych w stosunku do ojca dzieci. Z orzeczeń tych wynika, że A. S. został zaliczony do stopnia niepełnosprawności znacznego. W orzeczeniach tych wskazano również, że nie da się ustalić daty, od której istnieje niepełnosprawność. Powyższe dokumenty nie miały, zdaniem Sądu, żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Podnieść należy, że zgodnie z art. 14 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia daty powstania niezdolności do pracy, trwałości lub przewidywanego okresu niezdolności do pracy dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Stosownie zaś do treści art. 14 ust. 3 ww. ustawy orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej, stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji. W niniejszej sprawie lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia [...] marca 2023 r. uznał, że zmarły ojciec dzieci był całkowicie niezdolny do pracy od [...] marca 2020 r. Orzeczenie to było dla organu wiążące, w tym co do daty powstania całkowitej niezdolności do pracy. Ponadto w oparciu o przedłożone przez skarżącą orzeczenia o stopniu niepełnosprawności nie można było w żaden sposób uznać, że zmarły ojciec dzieci nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym na skutek szczególnych okoliczności. Dokumenty te nie potwierdzają, iż ta przesłanka w przypadku zmarłego została spełniona. Organ rozpatrując wniosek o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku nie miał żadnych podstaw aby uznawać, iż to stan zdrowia zmarłego ojca małoletnich dzieci uniemożliwiał mu podjęcie zatrudnienia. Subiektywne odczucia skarżącej co do stanu zdrowia jej męża oraz braku możliwości wykonywania pracy z uwagi na ten stan nie stanowią usprawiedliwienia dla braku odpowiedniego okresu ubezpieczenia. Stanowisku Prezesa ZUS wskazującemu, że przyczyną braku uprawnień do świadczenia na zasadach ogólnych nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli ojca małoletnich, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec, nie można zatem omówić racji. W ocenie Sądu, w stanie faktycznym niniejszej sprawy, w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, organ prawidłowo wywiódł, iż nie zostały spełnione kumulatywnie przesłanki określone w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, gdyż w przypadku ojca małoletnich nie można stwierdzić, iż na skutek szczególnych okoliczności nie spełnił on warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do świadczenia w trybie zwykłym. Sąd ze zrozumieniem odnosi się do trudnej sytuacji małoletnich dzieci pozostałych po zmarłym. Wyjaśnić jednak należy, że świadczenie w drodze wyjątku nie stanowi świadczenia socjalnego, zatem jego przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby o nie się ubiegającej, nawet, gdy są one uzasadnione (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 2148/14, wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 24 września 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 1209/20, z 6 października 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 89/20, z 1 grudnia 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 1788/20, z 18 grudnia 2020 r., sygn. akt II SA/Wa 1878/20, z 19 stycznia 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 1235/20, orzeczenia.nsa.gov.pl). Potrzeby te mogą natomiast uzasadniać ubieganie się przez stronę o świadczenia z tytułu pomocy społecznej oraz inne formy pomocy materialnej przewidzianej dla osób znajdujących się w niedostatku. Reasumując należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a podniesione w skardze zarzuty nie zasługiwały na uwzględnienie. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.