II SA/Wa 1734/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube (spr.), Sędzia WSA Tomasz Szmydt, Sędzia WSA Ewa Marcinkowska, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 marca 2021 r. sprawa ze skargi M. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku oddala skargę

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, dalej: "Prezes ZUS" decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...], na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 53), zwanej dalej: "ustawą o emeryturach i rentach z FUS" odmówił M. D. przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS wyjaśnił, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Podał, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Wskazał, że skoro wnioskodawczyni nie została uznana za osobę całkowicie niezdolną do pracy, to zarówno jej wiek (53 lata), jak i stan zdrowia, nie stanowią obiektywnych przeszkód w podjęciu zatrudnienia i zapewnieniu sobie niezbędnych środków utrzymania. W związku z tym uznał, że brak jest podstaw do przyznania renty rodzinnej na podstawie przepisu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Jednocześnie zaznaczył, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty rodzinnej w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna wnioskodawczyni, z tym że nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. M. D. pismem z dnia [...] lipca 2020 r. skierowała do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...]. Skarżąca, nie zgadzając się z zaskarżoną decyzją wskazała, że jej mąż A. D. przepracował ponad 31 lat i przez ten okres były odprowadzane składki emerytalno-rentowe oraz został zgromadzony ogromny kapitał na subkoncie w ZUS. Mąż nie skorzystał nigdy z emerytury, pomimo tak dużego kapitału zgromadzonego przez tyle lat pracy na P. Jako żona chciałaby skorzystać chociaż z renty rodzinnej po mężu, ponieważ znajduje się w ciężkiej sytuacji materialnej i zapewniło by to jej środki egzystencji. Oświadczyła, że obecnie nie pracuje w związku z długotrwałym leczeniem i rehabilitacją po wypadku złamania kłykcia bocznego kości piszczelowej lewej z przemieszczeniem. Odczuwa przez cały czas mocne bóle w kolanie i w stawie skokowym ze względu na utrzymujący się stan zapalny. Podała, że nie posiada niezbędnych środków finansowych do życia, na leczenie, wykupienie recept i na utrzymanie domu. Nie ma możliwości podjęcia pracy, ze względu na leczenie oraz wiek (54 lata). Pismem z dnia [...] września 2010 r. skarżąca podtrzymała skargę i w uzupełnieniu podała, że [...] września 2020 r. została przyjęta do szpitala w H. a w dniu [...] września 2020 r. miała przeprowadzony zabieg usunięcia płytki metalowej i 8 śrub z nogi po urazie złamania kłykcia bocznego kości piszczelowej lewej i obecnie porusza się o kulach, potrzebuje wielu miesięcy do wyzdrowienia i dalszej rehabilitacji. Podała, że odczuwa silne bóle w nodze, na której utrzymuje się opuchlizna, co utrudnia jej poruszanie się i musi przyjmować 3 razy dziennie leki przeciwbólowe i przeciwobrzękowe. Wskazała, że jest wdową, zamieszkuje sama w dużym domu i wymaga opieki i pomocy osób drugich. Nie posiada niezbędnych środków do życia i na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Brakuje jej pieniędzy na stałe opłaty i utrzymanie domu. Jej zdaniem, obecny stan zdrowia uniemożliwia podjęcia pracy. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Wskazał, że nie znaleziono podstaw do przyznania wnioskodawczyni świadczenia w drodze wyjątku, ponieważ z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, iż skarżąca ma ukończone 53 lat życia oraz nie ma orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy. Zarówno wiek skarżącej, jak i stan zdrowia, nie stanowią obiektywnych przeszkód w podjęciu zatrudnienia i zapewnieniu sobie niezbędnych środków utrzymania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych powyżej kryteriów, należy stwierdzić, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 53), dalej: "ustawy o emeryturach i rentach z FUS", zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. Z treści przedmiotowego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. W rozpatrywanej sprawie M. D. nie spełnia przesłanki braku możliwości podjęcia pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, ponieważ nie orzeczono wobec niej całkowitej niezdolności do pracy. Jak wynika z akt sprawy, nie było możliwości oceny stanu zdrowia skarżącej pod kątem zdolności do pracy w związku z tym, że w dniu [...] maja 2020 r. oświadczyła, że nie chce być badana przez lekarza orzecznika. Na dzień wydania zaskarżonej decyzji skarżąca nie osiągnęła również wieku emerytalnego. Przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, jako jedyne przyczyny braku możliwości podjęcia pracy zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym, wskazuje całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Przyczyny te dotyczą osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku i obejmują dwie sytuacje. Pierwsza z nich istnieje, gdy na przeszkodzie w podjęciu zatrudnienia stoi niezdolność do pracy w stopniu całkowicie pozbawiającym możliwości jej wykonywania. Drugą zaś przyczyną uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia jest wiek wnioskodawcy. Chodzi przy tym o taki przedział wiekowy, który statuuje zainteresowanego w gronie osób pozostających poza aktywnością zawodową. W polskim systemie prawnym przyjęto, że okres aktywności zawodowej kończy się wraz z nabyciem uprawnień emerytalnych. W przypadku skarżącej jest to wiek 60 lat. Bezsprzecznie w sprawie niniejszej żadna z powyższych sytuacji nie zaistniała. Biorąc powyższe pod uwagę, Prezes ZUS zasadnie przyjął, że brak orzeczonej u skarżącej niezdolności do pracy wyklucza możliwość przyznania świadczenia skierowanego wyłącznie do osób całkowicie niezdolnych do pracy. W ocenie Sądu, brak spełnienia przez M. D. powyżej wskazanej przesłanki, tj. niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, wyłącza, w myśl wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.), oddalił skargę. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w oparciu o zarządzenie Zastępcy Przewodniczącego Wydziału II z dnia 17 lutego 2021 r., wydane na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 z późn. zm.).