II SA/Wa 1723/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Walawski (spr.), Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas, Sędzia WSA Andrzej Wieczorek, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 marca 2021 r. sprawy ze skargi K.Z. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium doktoranckiego w roku akademickim 2019/2020 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Rektora Uniwersytetu [...] na rzecz K.Z. kwotę 200 (słownie: dwieście) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Rektor Uniwersytetu [...] na podstawie art. 285 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. poz. 1669 z późn. zm.), dalej przepisami wprowadzającymi i art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 i art. 104 k.p.a. oraz § 1 ust. 1-3, § 3 ust. 1-2 i § 6-10 Zasad przyznawania stypendium [...] na Uniwersytecie [...] wprowadzonych zarządzeniem nr [...] Rektora Uniwersytetu [...] z [...] października w sprawie warunków i trybu przyznawania stypendiów doktoranckich na Uniwersytecie [...] (Monitor U[...] z 2019 r. poz. 327), w dniu [...] czerwca 2020 r. wydał decyzje nr [...], którą utrzymał w mocy decyzję poprzedzającą z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] o nieprzyznaniu K. Z. stypendium [...] w roku akademickim 2019/2020. Zdaniem organu ww. nie spełniła jednego z obligatoryjnych kryteriów umożliwiających otrzymanie stypendium – kryterium terminowej realizacji programu studiów doktoranckich. Wobec tego zgodnie z ustaleniami komisji stypendialnej nie spełniła ona kumulatywnych przesłanek wskazanych w § 9 ust. 1 przedmiotowego zarządzenia, co jest warunkiem przyznania przedmiotowego świadczenia. K. Z. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję nr [...] Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] czerwca 2020 r. Skarżąca we wniesionej skardze zarzuciła organowi: 1) przyjęcie błędnej interpretacji kryterium "terminowej realizacji programu studiów", które miała istotny wpływ na wydaną decyzję; 2) nieuwzględnienie okoliczności faktycznych, na których powinno zostać podjęte rozstrzygnięcie; 3) zwłokę w podejmowaniu i naruszenie art. 35 § 3 k.p.a. Podnosząc powyższe zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania. Rektor Uniwersytetu [...] w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (2019 r., poz. 125) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325), dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi Sąd oddala ją na podstawie art. 151 p.p.s.a. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie wskazanych ustaw, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] czerwca 2020 r. odmawiająca przyznania skarżącej stypendium [...] w roku akademickim 2019/2020. Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. poz. 1669 z późn. zm.) oraz zarządzenie nr [...] Rektora Uniwersytetu [...] z [...] października 2019 r. Zgodnie z art. 285 ust. 1 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, uczestnicy stacjonarnych studiów [...] rozpoczętych przed rokiem akademickim 2019/2020 mogą otrzymywać stypendium [...] , o którym mowa w art. 200 ust. 1 ustawy uchylanej w art. 169 pkt 3, w wysokości nie mniejszej niż 60% minimalnego wynagrodzenia zasadniczego asystenta, o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 151 ust. 1 tej ustawy. Ustęp 2 stanowi, że decyzję o przyznaniu stypendium doktoranckiego, okresie jego pobierania oraz wysokości podejmuje w uczelni rektor, a w instytucie naukowym Polskiej Akademii Nauk, instytucie badawczym oraz międzynarodowym instytucie naukowym - dyrektor tego instytutu. W podstawie prawnej zaskarżonej decyzji organ wskazał także przepisy zarządzenia nr [...] z dnia [...] października 2019 r. r. w sprawie warunków i trybu przyznawania stypendiów doktoranckich w Uniwersytecie [...]. Zdaniem Rektora skarżąca nie spełniła warunku terminowej realizacji programu studiów doktoranckich, tzn. że nie spełniła kumulatywnych przesłanek wskazanych w § 9 ust. 1 przedmiotowego zarządzenia. Zgodnie z § 9 ust. 1 zarządzenia, stypendium doktoranckie może być przyznane doktorantowi, który spełnia łącznie następujące warunki: 1) terminowo realizuje program studiów doktoranckich; 2) wykazuje się zaangażowaniem: a) w prowadzeniu zajęć dydaktycznych w ramach praktyk zawodowych lub b) w realizacji badań naukowych prowadzonych przez jednostkę organizacyjną Uniwersytetu; 3) wykazał się postępami w pracy naukowej i w przygotowywaniu rozprawy [...]. Organ nie zanegował spełnienia innych z powyżej przytoczonego przepisu kryteriów. Jako jedyną podstawę odmowy przyznania stypendium wskazał brak terminowej realizacji programu studiów doktoranckich i to pomimo tego, że w tym samym zarządzeniu w § 2 ust. 1 postanowiono, że w przypadku przedłużenia okresu odbywania studiów [...], Rektor może przyznać [...] stypendium [...] w tym okresie. Skoro Rektor może je przyznać, to w jaki sposób samo przedłużenie studiów, a więc zmiana terminu ich zakończenia, może jednocześnie oznaczać brak terminowej realizacji programu studiów doktoranckich i negatywną przesłankę przyznania stypendium. Brak jakiegokolwiek uzasadnienia prawnego i faktycznego nie tylko narusza art. 107 § 3 k.p.a. ale przede wszystkim uniemożliwia kontrolę wykładni zastosowanych przepisów prawnych, jak również kontrolę okoliczności faktycznych, które zostały wzięte pod uwagę przez organ. Organ zaniechał wskazania w treści uzasadnienia, jak rozumie wymóg terminowej realizacji programu studiów doktoranckich dla doktoranta, który złożył wniosek o takie stypendium po uzyskaniu zgody na przedłużenie i z jakiej przyczyny uznał, że skarżąca tej przesłanki nie spełniła. Trudno więc stwierdzić, czy organ stanął na stanowisku, że w sprawie o przyznanie stypendium [...] niezrealizowanie programu studiów w terminie oznacza konieczność wykazania wysokiego poziomu badań naukowych i postępów w pracy, czy to właśnie niewystarczające postępy w pracy wskazują na niezrealizowanie programu studiów w terminie. Motywy zaskarżonej decyzji, jak również jej podstawa prawna i faktyczna nie zostały zatem przedstawione w sposób zrozumiały. Należy podkreślić, że celem uzasadnienia decyzji jest przedstawienie procesów myślowych, które doprowadziły do wydania danego aktu, wskazanie motywów będących podstawą podjętego przez niego rozstrzygnięcia i wreszcie wskazanie argumentów tłumaczących dlaczego takie, a nie inne stanowisko było prawidłowe w określonym stanie faktycznym. Uzasadnienie aktu administracyjnego stanowi przecież jego integralną część, gdyż wpływa na jego treść. Uzasadnienie prawne decyzji zatem to wywód prawniczy odzwierciedlający proces myślowy ustalenia konsekwencji stosowanej normy prawa administracyjnego w związku z określoną sytuacją faktyczną i prawną. Zasadniczym jego celem powinno być wykazanie, że przyjęte w decyzji rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej jest wynikiem poprawnego logicznie stosowania normy prawa administracyjnego przy równoczesnym przestrzeganiu norm procesowych, skutkiem czego treść rozstrzygnięcia należy uznać za zgodną z prawem. Natomiast w zaskarżonej decyzji organ nie tylko nie wyjaśnił przyjętej podstawy prawnej swojego rozstrzygnięcia, ale nawet nie uzasadnił, dlaczego skarżąca nie spełniła kryterium z § 9 ust. 1 pkt 1 zarządzenia, ograniczając się jedynie do podania jako jego podstawy niespełnienie przez skarżącego przesłanki terminowego realizowania programu studiów doktoranckich. W ocenie Sądu stanowisko to jest błędne. W przedmiotowej sprawie przywołane zostały również inne regulacje zgodnie z którymi w przypadku przedłużenia okresu odbywania studiów [...], Rektor może przyznać [...] stypendium [...] w tym okresie. Oznacza to, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach Rektor może przyznać takiemu [...] stypendium [...], jeżeli jest to uzasadnione wysokim poziomem prowadzonych badań naukowych i postępami w pracy nad rozprawą doktorską potwierdzonymi przez promotora. Regulacje te stanowiły doprecyzowanie statusu studenta przedłużającego studia [...] i wskazywały na dodatkowe przesłanki, jakie doktorant powinien spełnić w celu uzyskania stypendium doktorskiego. Problem w tym, że organ nie wyjaśnił dlaczego uznał, że przepisy te nie mają zastosowania w niniejszej sprawie. Brak odniesienia się do powyższych przepisów stanowiło naruszenie art. 285 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz art. 107 § 3 k.p.a., które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy. Mając na uwadze konieczność ponownego wydania decyzji przez organ, należy wskazać, iż organ w uzasadnieniu decyzji winien przede wszystkim wskazać i wyjaśnić podstawę prawną, na podstawie której ustalił przesłanki przyznania wnioskowanego stypendium a następnie ocenić ich spełnienie. Ocena ta nie może być lakoniczna. Nie ma tu zatem znaczenia, iż przyznanie stypendium [...] jest postępowaniem konkursowym, a zatem organ uczelniany nie prowadzi postępowania wyjaśniającego w klasycznym rozumieniu tego pojęcia. Ograniczenie się do oceny dokumentów dołączonych do wniosku musi przede wszystkim znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji (a nie dopiero w odpowiedzi na skargę w przypadku jej zaskarżenia). Skoro np. z przedłożonych dokumentów wynika, że promotor skarżącego, posiadający najlepszą wiedzę na temat jakości przygotowywanej rozprawy [...], ocenia ją wysoko, co swoją oceną potwierdza również komisja stypendialna, organ przyjmując odmienne zdanie, winien szczegółowo uzasadnić swoje stanowisko, wskazując odpowiednie dowody. Ponadto należy pamiętać, że uznaniowy charakter decyzji nie oznacza całkowitej arbitralności przy wydawaniu decyzji. Organ winien bowiem w prawidłowy sposób uzasadnić swoje stanowisko, dając temu wyraz w prawidłowo skonstruowanym uzasadnieniu. Ogólnikowość i lakoniczność tego fragmentu decyzji może stać się wystarczającą podstawą jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Również brak wyczerpującego uzasadnienia prawnego jest naruszeniem wymogów art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także wpływa na realizację zasady przekonywania, wyrażonej w art. 11 k.p.a. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ będzie zobowiązany uwzględnić zaprezentowane wyżej stanowisko Sądu, a wydane rozstrzygnięcie uzasadnić zgodnie z dyspozycją art. 107 § 3 k.p.a. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w pkt I sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1) lit. a) i c) p.p.s.a. O kosztach w pkt II orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a.