II SA/Wa 1666/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Marcinkowska, Sędziowie WSA Iwona Maciejuk (spr.), Ewa Radziszewska-Krupa, Protokolant specjalista Sylwia Mikuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 maja 2019 r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną decyzję.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.), zwanej dalej k.p.a., utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] o odmowie przyznania H. K. renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym mężu J. K. W uzasadnieniu organ przytoczył treść art. 83 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1383 ze zm.). Wskazał, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga spełnienia łącznie wszystkich warunków określonych w art. 83 ustawy. Prezes ZUS wskazał, że w przypadku renty rodzinnej w drodze wyjątku na należy mieć na uwadze, czy członek rodziny pozostały po zmarłym ubezpieczonym nie miał możliwości zgłoszenia się do własnego ubezpieczenia. Organ podał, że z akt sprawy wynika, że od ukończenia 18 roku życia do [...].06.2015 r., tj. do osiągnięcia przez wnioskodawczynię wieku emerytalnego nie podjęła ona zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym lub ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Organ stwierdził, że w wykazanym okresie wnioskodawczyni miała realną możliwość kształtowania przebiegu własnego ubezpieczenia. W sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu przez wnioskodawczynię zatrudnienia, bowiem w wymienionym okresie nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy i nie zostały wykazane żadne inne szczególne okoliczności uniemożliwiające wykonywanie zatrudnienia oraz objęcie ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Organ podał, że opieka nad członkami rodziny chociaż bardzo pożądana ze względów społecznych, nie jest szczególną okolicznością uniemożliwiającą nabycie uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Jest to życiowy wybór pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia i poświęceniu się opiece nad członkami rodziny, a kontynuowaniem zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień emerytalno-rentowych, wynikających z ubezpieczenia społecznego. Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] stała się przedmiotem skargi H. K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi. Podniosła, że znalazła się w bardzo trudnej sytuacji życiowej i materialnej. Wskazała, że poświęciła się wychowaniu 3 dzieci. Wskazała, że syn S. K. był dzieckiem niepełnosprawnym. Podała, że do dnia dzisiejszego otrzymuje on rentę socjalną. Wskazała, że mąż J. K. zmarł na zawał serca w dniu [...] maja 2017 r. Z wyliczeń wynika, że mąż miał udokumentowane 29 lat i 11 miesięcy okresu składkowego. Podniosła, że brak udokumentowania jednego miesiąca spowodował, że nie uzyskała renty rodzinnej w trybie zwykłym. Zaznaczyła, że mąż w okresie od [...].08.2016 r. do [...].10.2016 r. opiekował się chorą matką w związku z czym pobierał zasiłek opiekuńczy. Nie odprowadzono jednakże składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe, albowiem w chwili podjęcia opieki nad matką mąż miał już udokumentowany ponad 25-letni okres składkowy. W odniesieniu do swojego stanu zdrowia skarżąca podniosła, że nie wzięto pod uwagę dokumentacji medycznej. Wskazała, że ma 62 lata i jest osobą schorowaną. W 1991 r. doznała urazu złamania kości udowej nogi i od tego czasu ma problemy z poruszaniem się, wykonywaniem codziennych czynności. Wskazała, że porusza się przy pomocy kul łokciowych. Podała, że Powiatowy Zespół Orzekania o Niepełnosprawności w N. w orzeczeniu [...] uznał ją za osobę niezdolną do pracy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga podlegała uwzględnieniu. W ocenie Sądu, w sprawie niniejszej naruszone zostały przepisy prawa administracyjnego procesowego w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. W świetle powołanego przepisu, przyznanie świadczenia pozostawiono uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Powyższe nie oznacza jednak, że organ zwolniony jest ze stosowania zasad ogólnych k.p.a. Prezes ZUS podejmujący decyzje administracyjne w tego rodzaju sprawach jest związany rygorami procedury administracyjnej określającej obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania. Obowiązany jest przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnienia rozstrzygnięcia zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 k.p.a. W ocenie Sądu, w sprawie niniejszej doszło do naruszenia art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sprawa niniejsza dotyczy przyznania skarżącej renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym mężu J. K. Z zaskarżonej decyzji wynika, że organ nie odnosząc się do spełnienia przesłanek przez męża wnioskodawczyni J. K., przystąpił od razu do badania spełnienia przesłanek przez wnioskodawczynię. Powyższe oznacza, że organ nie kwestionował, w ocenie Sądu trafnie, że w odniesieniu do zmarłego męża wnioskodawczyni, który do dnia śmierci udowodnił 30 lat, 1 miesiąc i 8 dni okresów składkowych i nieskładkowych (w tym 29 lat, 11 miesięcy i 1 dzień okresów składkowych) spełnione zostały przesłanki z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Organ nie stwierdził natomiast, aby łącznie spełnione były wszystkie przesłanki w odniesieniu do członka rodziny pozostałego po zmarłym ubezpieczonym, tj. w odniesieniu do skarżącej. Podał bowiem, że nie została spełniona przesłanka szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły skarżącej nabycie uprawnień w trybie zwykłym. Organ wskazał, że opieka nad członkami rodziny nie jest okolicznością szczególną, zaś do dnia osiągnięcia wieku emerytalnego, tj. do [...].06.2015 r. nie orzeczono wobec skarżącej całkowitej niezdolności do pracy i nie zostały wykazane żadne inne okoliczności uniemożliwiające podjęcie zatrudnienia. Organ nie wziął jednakże pod uwagę i nie rozważył, że skarżąca posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności istniejącym od [...].03.2010 r. Także orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] marca 2018 r. H. K. uznana została za osobę trwale częściowo niezdolną do pracy. Lekarz orzecznik stwierdził, że nie da się ustalić daty powstania częściowej niezdolności do pracy. Zgodnie z powszechnie przyjętym poglądem, za szczególną okoliczność na potrzeby stosowania art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przyjmuje się wyłącznie obiektywne i niezależne od woli konkretnej osoby zdarzenia bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Pamiętać należy, że nie zawsze wyłącznie całkowita niezdolność do pracy stanowi szczególną okoliczność na gruncie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Także częściowa niezdolność do pracy, czy umiarkowany stopień niepełnosprawności – w konkretnym stanie faktycznym – może stanowić znaczne utrudnienie w podjęciu zatrudnienia i zostać zakwalifikowana jako szczególna okoliczność na gruncie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W sprawie niniejszej organ nie rozważył także okoliczności podniesionych przez stronę we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Strona podnosiła, że w 1991 r. doznała urazu złamania kości udowej nogi i od tego czasu ma problemy z poruszaniem się, wykonywaniem codziennych czynności, porusza się przy pomocy kul łokciowych. Rozważenia wymaga w tej sytuacji, czy jednak w odniesieniu do skarżącej, w stanie faktycznym tej konkretnej sprawy, nie zaszły szczególne okoliczności, o których mowa w art. 83 ust. 1 ustawy. Sytuacja zdrowotna skarżącej mogła bowiem stanowić utrudnienie w podjęciu zatrudnienia, zwłaszcza, że skarżąca, zgodnie z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, wymagała m.in. korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji. Nadto, skarżąca podniosła w skardze, że syn S. K., urodzony w 1981 r. był dzieckiem niepełnosprawnym. Podała, że do dzisiejszego dnia syn pobiera rentę socjalną. Wyjaśnienia wymaga, czy niepełnosprawność dziecka istniała od urodzenia i czy stopień niepełnosprawności w trakcie kolejnych lat życia był tego rodzaju, że wymagał opieki skarżącej. Skarżąca podała bowiem w skardze, że mąż w tym czasie pracował, był jedynym żywicielem rodziny. Rezygnacja z zatrudnienia na rzecz wychowania dziecka jest wyborem rodzica, a zatem nie może być uznana za szczególną okoliczność. Natomiast w przypadku opieki rodzica nad niepełnosprawnym dzieckiem nie mamy do czynienia z "wyborem" rodzica, lecz z koniecznością życiową. Taki przypadek winien być kwalifikowany jako szczególna okoliczność. Wszystkie te okoliczności winny być przez organ wzięte pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Rozważenia w szczególności wymaga, czy to nie opieka skarżącej nad niepełnosprawnym dzieckiem, a także sytuacja zdrowotna, związana z doznanym przez skarżącą w 1991 r. urazem złamania kości udowej, który spowodował trudności w poruszaniu się i wykonywaniu codziennych czynności, były tymi okolicznościami, które spowodowały uzasadnione trudności w podjęciu zatrudnienia. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), orzekł jak w wyroku.