II SA/Wa 1659/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska, Sędziowie WSA Ewa Kwiecińska (spr.), Maria Werpachowska, Protokolant specjalista Elwira Sipak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi A.K. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w [...] z dnia [...] maja 2017 r.; 2. zasądza od Ministra Obrony Narodowej na rzecz A.K. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Minister Obrony Narodowej decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz upoważnienia Ministra Obrony Narodowej Nr [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r. orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w B. nr [...] z dnia [...] maja 2017 r. wydanej w przedmiocie odmowy przyznania A. K. pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż w dniu [...] września 2013 r. K. K. wdowa po zmarłym [...] M. K. wystąpiła z wnioskiem do Ministra Obrony Narodowej, o przyznanie pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki dla dzieci B. K. i A. K., o której mowa w art. 27 ust. 6 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (Dz. U. z 2016 r. Nr 1037 ze zm.). Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska w B. orzeczeniem Nr [...] z dnia [...] marca 2016 r. stwierdziła, że samobójcza śmierć przez powieszenie [...] M. K. pozostaje w związku przyczynowym ze służbą wojskową, jako następstwo wypadku, z tytułu którego przysługują dodatkowe świadczenia odszkodowawcze. W celu stwierdzenia czy śmierć M. K. nastąpiła w związku z wykonywaniem zadań służbowych, Dyrektor WBE w B. wystąpił do Prokuratury Rejonowej P., która prowadziła postępowanie wyjaśniające w sprawie zmarłego. Prokuratura poinformowała, że nie jest organem właściwym do wypowiedzenia się w przedmiotowej sprawie i przesłała protokół powypadkowy oraz postanowienie o umorzeniu śledztwa. Wojskowy organ emerytalny w B. decyzją Nr [...] z dnia [...] marca 2017 r. umorzył postępowanie w sprawie przyznania zainteresowanemu pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki, W uzasadnieniu swojej decyzji Dyrektor WBE stwierdził, że kwestia przyznania pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki nie podlega merytorycznemu załatwieniu w drodze decyzji administracyjnej, stąd też na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. postępowanie należało umorzyć. Strona wniosła odwołanie od ww. decyzji Dyrektora WBE w B., domagając się jej uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. Minister Obrony Narodowej decyzją z dnia [...] maja 2017 r. Nr [...] uchylił w całości zaskarżoną decyzję Dyrektora WBE w B. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Dyrektor WBE w B. decyzją z dnia [...] maja 2017 r. Nr [...] odmówił przyznania pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki. Strona wniosła odwołanie od ww. decyzji Dyrektora WBE. W treści uzasadnienia decyzji z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] Minister Obrony Narodowej podniósł, że z protokołu powypadkowego [...] z dnia [...] marca 2013 r. wynika, że M. K. w dniu [...] lutego 2013 r. na terenie obiektu koszarowego Centrum Szkolenia Logistyki popełnił samobójstwo. Ustawa z dnia 10 grudnia 1993 r. nie definiuje pojęcia "śmierć w związku z wykonywaniem zadań służbowych". Wskazując jednak na definicję pojęcia "związku wypadku z wykonywaniem zadań" zawartego w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia [...] sierpnia 2014 r. I OSK 1026/13, posiłkowo przyjęto pojęcie bezpośredniego związku wypadku żołnierza z wykonywanymi zadaniami. W ocenie organu z posiadanych dokumentów wynika, że śmierć M. K. nie nastąpiła bezpośrednio w wyniku wykonywania zadań, czynności służbowych tylko na skutek popełnionego samobójstwa. Wyrok Sądu Rejonowego w T. z dnia [...] września 2015 r. sygn. akt [...], na który powołuje się strona, dotyczył przyznania jednorazowego odszkodowania rodzinie zmarłego za wypadek pozostający w związku ze służbą wojskową. Zgodnie z ustawą z dnia 11 kwietnia 2003 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą wojskową (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 213 ze zm.), śmierć wyżej wymienionego żołnierza została uznana za wypadek pozostający w związku ze służbą wojskową. Sąd uznał, że przyczyną śmierci stały się różne wydarzenia zaistniałe w ostatnim okresie jego służby, Organ wskazał, że czym innym jest "śmierć w związku ze służbą wojskową", która jest pojęciem szerszym, a czym innym "śmierć w związku z wykonywaniem zadań służbowych". W niniejszej sprawie nie sposób określić, jakie zadania wykonywał M. K., które spowodowały jego śmierć. Z treści uzasadnienia wyroku Sądu Rejonowego wynika, że M. K. cierpiał na chorobę psychiczną w postaci zaburzeń depresyjnych, a okolicznościami zewnętrznymi, które spowodowały jego działanie był długotrwały stres i zmęczenie oraz anonim pociągający za sobą kontrolę. Powyższych okoliczności śmierci nie można, zdaniem organu, utożsamiać z wykonywaniem zadań w związku, z którymi nastąpiła śmierć. Przedstawiona powyżej wykładnia obowiązujących przepisów w zakresie przyznania pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki rozstrzyga wszystkie wątpliwości na niekorzyść strony. Śmierć M. K. nie nastąpiła w związku z wykonywaniem zadań służbowych, zatem brak jest podstaw do przyznania pomocy pieniężnej na kontynowanie nauki. A. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] . Skarżonej decyzji strona zarzuciła naruszenie prawa materialnego: - art. 27 ust. 6 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 roku o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin poprzez błędną wykładnię określonego w tym przepisie pojęcia "śmierci w związku z wykonywaniem zadań służbowych" i przyjęciu, że dotyczy ono wyłącznie bezpośredniego związku wypadku żołnierza z wykonywanymi zadaniami w myśl art. 4 ust. 15 ustawy o weteranach działań poza granicami państwa, a w konsekwencji mylne uznanie, iż śmierć M. K. nie nastąpiła w związku z wykonywaniem zadań służbowych; Strona zarzuciła ponadto naruszenie przepisów postępowania mający istotny wpływ na wynik sprawy: - art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez błędną ocenę materiału dowodowego, brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, - art. 7a k.p.a w zw. z art. 81a § 1 k.p.a. poprzez rozstrzygnięcie na niekorzyść strony, pomimo istnienia uzasadnionych wątpliwości, co do treści normy prawnej określonej w art. 27 ust. 6 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, w zakresie pojęcia "śmierci w związku z wykonywaniem zadań służbowych", brak określenia jakie zadania wykonywane przez M. K. spowodowały jego śmierć; - art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania administracyjnego w sposób podważający zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli wskutek naruszenia przepisów prawa materialnego oraz utrzymania w obiegu prawnym wadliwej decyzji organu pierwszej instancji. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zdaniem skarżącego pojęcie śmierci w związku ze służbą wojskową jest pojęciem szerszym, aniżeli śmierć w związku z wykonywaniem zadań służbowych. Wykonywanie zadań służbowych wchodzi w skład i stanowi nieodzowny element pełnienia służby wojskowej. Skoro w sposób bezsporny Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska w B. wydała prawomocne orzeczenie odnośnie ustalenia związku śmierci M. K. ze służbą wojskową, a nadto w postępowaniu prowadzonym przed sądem powszechnym, zakończonym prawomocnym wyrokiem, Sąd ten ustalił związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy śmiercią wyżej wymienionego, a pełnioną przez niego służbą wojskową, w tym także realizacją zadań służbowych, brak jest zarówno podstaw prawnych, jak i faktycznych do odmowy przyznania pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki. Organ II instancji pominął przy ocenie materiału dowodowego istotną treść opinii sądowo-psychiatrycznej, która w sposób jednoznaczny stanowi, iż "samobójstwo [...] M. K., związane było z rozgrywającym się u opiniowanego procesem depresyjnym ale treści depresyjne związane były z jego służbą wojskową.(...) istniały w czasie okołosuicydalnym czynniki opresyjne związane ze służbą". Charakter, rodzaj, ciężar i ponadnormatywna częstotliwość zadań, wykraczająca poza zakres obowiązków wymienionego była faktyczną przyczyną początkowo zaburzeń depresyjnych, a następnie śmierci żołnierza. Okoliczności te były już przedmiotem postępowania sądowego i są bezsporne, dlatego też w takim kontekście ocena materiału dowodowego przez organ odwoławczy zawarta w uzasadnieniu decyzji jest całkowicie nieuprawniona. W treści odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał twierdzenia zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1037) osobom pobierającym emeryturę, rentę inwalidzką lub rentę rodzinną przysługuje prawo do świadczeń socjalnych z tworzonego na ten cel funduszu socjalnego, po spełnieniu warunków określonych w ust. 2 i 3, z zastrzeżeniem ust. 5. Świadczenia socjalne przysługują w przypadku zdarzeń losowych, klęsk żywiołowych lub przewlekłej choroby osoby uprawnionej do zaopatrzenia emerytalnego albo członka jego rodziny oraz z innych przyczyn powodujących pogorszenie warunków materialnych (art. 27 ust. 2 cyt. ustawy). Świadczenia socjalne przysługują osobom, o których mowa w ust. 1, jeżeli dochód na jednego członka gospodarstwa domowego z miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku lub, w przypadku utraty dochodu, z miesiąca, w którym wniosek został złożony, nie przekracza 95% kwoty stanowiącej trzykrotność najniższej emerytury w gospodarstwie jednoosobowym i 90% tej kwoty w gospodarstwie wieloosobowym, obowiązującej w dniu złożenia wniosku (art. 27 ust. 3 cyt. ustawy). Przy przyznawaniu świadczenia socjalnego uwzględnia się kwotę najniższej emerytury obowiązującą w dniu złożenia wniosku, ogłoszoną przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" na podstawie art. 94 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (art. 27 ust. 4 cyt. ustawy). W szczególnie uzasadnionych przypadkach zapomoga pieniężna może być przyznana mimo przekroczenia poziomu dochodu, o którym mowa w ust. 3 (art. 27 ust. 5 cyt. ustawy). Jak stanowi art. 27 ust. 6 dziecku pobierającemu rentę rodzinną po żołnierzu, którego śmierć nastąpiła w związku z wykonywaniem zadań służbowych, po ukończeniu 16 roku życia przyznaje się pomoc pieniężną na kontynuowanie nauki do zakończenia tej nauki, nie dłużej jednak niż do ukończenia 25 roku życia. Przepis ust. 6 stosuje się odpowiednio do dziecka pobierającego rentę rodzinną po żołnierzu, który zmarł po zwolnieniu ze służby wojskowej wskutek wypadku lub choroby pozostających w związku z wykonywaniem zadań służbowych (art. 27 ust. 6a cyt. ustawy). W myśl art. 27 ust. 7 tworzy się fundusz socjalny z corocznego odpisu w wysokości 0,6% rocznych środków planowanych na emerytury i renty, z przeznaczeniem na finansowanie świadczeń socjalnych oraz pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki. Środki funduszu niewykorzystane w danym roku kalendarzowym przechodzą na rok następny. Środki funduszu gromadzi się na odrębnym rachunku bankowym. Minister Obrony Narodowej, w drodze decyzji, może przenosić środki między wojskowymi organami emerytalnymi. W rozpatrywanej sprawie nie budzi wątpliwości, iż wniosek o przyznanie pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki dotyczył dziecka pobierającego rentę rodzinną po zmarłym żołnierzu – [...] M. K.. Sprawą sporną jest natomiast to, czy śmierć żołnierza nastąpiła w związku z wykonywaniem zdań służbowych. Rację mają organy twierdząc, iż zwrot normatywny użyty w art. 27 ust. 6 ustawy, "śmierć nastąpiła w związku z wykonywaniem zadań służbowych" nie został zdefiniowany w ustawie i może budzić wątpliwości interpretacyjne. Rozpoznając tę kwestię, wskazać należy, iż ustawodawca w art. 5 pkt 1 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą wojskową (t. j. Dz. U. z 2014 r, poz. 213 ze zm.) przyjął, że wypadkiem jest nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną powodujące uraz lub śmierć, które zaszło podczas lub w związku z wykonywaniem obowiązków służbowych lub poleceń przełożonych. W razie śmierci żołnierza wskutek wypadku lub choroby członkom rodziny żołnierza przysługuje jednorazowe odszkodowanie (art. 12 ustawy z 11 kwietnia 2003 r.). Nie ulega wątpliwości, iż prawomocnym wyrokiem z dnia [...] września 2015 r. Sąd Rejonowy w [...] [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, sygn. akt [...], przyznał skarżącemu prawo do jednorazowego odszkodowania z tytułu śmierci [...] M. K.. Sąd ten uznał, że śmierć M. K. nastąpiła w skutek wypadku "pozostającego w związku ze służbą wojskową". Z uwagi na treść normatywną art. 5 pkt 1 ustawy z dnia 11 kwietnia 2033 r. przyjąć należy, iż zdarzenie uznane przez Sąd Rejonowy za wypadek nastąpiło "podczas lub w związku z wykonywaniem obowiązków służbowych", w przeciwnym bowiem razie brak byłoby podstaw do przyznania jednorazowego odszkodowania. W tej sytuacji, zdaniem Sądu, uznać należy, iż zgon [...] M. K. nastąpił w związku z wykonywaniem zadań służbowych. Brak było zatem podstaw do wydania decyzji odmownej z tego powodu. Sąd pragnie zauważyć, iż w demokratycznym państwie prawa orzeczenia sądów a także rozstrzygnięcia organów administracji winny być ze sobą spójne, tak aby obywatel miał pewność co do swojej sytuacji prawnej. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organy winny kierować się poglądem zawartym w niniejszym orzeczeniu. Z uwagi na powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono w oparciu o art. 200 w związku z art. 205 § 1 pkt 1 P.p.s.a.