II SA/Wa 1563/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Góraj, Sędzia WSA Joanna Kruszewska-Grońska, Asesor WSA Arkadiusz Koziarski (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 marca 2024 r. sprawy ze skargi B. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę

Decyzją z dnia z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej "Prezes ZUS") odmówił B. D. przyznania emerytury w drodze wyjątku. Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 202w r. poz. 504, z późn. zm.). W uzasadnieniu organ wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie, a brak choćby jednej przesłanki wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Ponadto, zdaniem Prezesa ZUS, powołany wyżej art. 83 może być ponadto zastosowany tylko do sytuacji wyjątkowych, gdy mimo dołożenia wszelkiej staranności zaistniały niemożliwe do przezwyciężenia przeszkody w uzyskaniu świadczenia na ogólnych zasadach. Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 4 pkt 13 ww. ustawy za ubezpieczonego uważa się osobę podlegającą ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, a także osobę, która przed dniem wejścia w życie ustawy podlegała ubezpieczeniu społecznemu lub zaopatrzeniu emerytalnemu, z wyłączeniem ubezpieczenia społecznego rolników. Prezes ZUS wskazał, że jednym z warunków, od którego zależy przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest więc podleganie na przestrzeni życia ubezpieczeniu w rozumieniu przepisów ustawy. Z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika zaś, że wnioskodawczyni nie udokumentowała podlegania ubezpieczeniu społecznemu ani ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Organ podniósł, że mając na uwadze powyższe, w stanie faktycznym przedstawionym w sprawie, nie znajduje podstaw do przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ustawy. Końcowo organ wyjaśnił, że przy rozpatrywaniu uprawnień do emerytury w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna wnioskodawczyni, z tym że nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. Na powyższą decyzję B. D. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: 1. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 7 k.p.a.. art. 8 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 80 k.p.a. poprzez niezbyt dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy oraz nie zebranie w sposób wyczerpujący i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego, co spowodowało częściowo niepełnych, a częściowo nawet błędnych ustaleń faktycznych; - art. 11 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez błędną ocenę całokształtu materiału dowodowego, wyrażającą się nie zawarciem wszystkich wymogów, a w szczególności nie zawierającej wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn z powodu, których innym dowodom odmówił wiarygodności’ 2. mające wpływ na wynik sprawy naruszenie prawa materialnego w postaci niewłaściwego niezastosowania przepisów prawa, tj. art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i nie przyznanie emerytury w drodze wyjątku podczas gdy prawidłowo interpretowane przepisy powinny prowadzić do wniosku, że skarżącej powinno zostać przyznane prawo do przyznania emerytury w drodze wyjątku. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że organ nie podjął wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Organ, w szczególności mógł wezwać stronę do uzupełnienia materiału dowodowego, jeśli uznał za niedostateczny materiał przedstawiony przez stronę, a także mógł przeprowadzić dowód z urzędu. Zdaniem skarżącej nieprzeprowadzenie postępowania w sposób zgodny z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. doprowadziło do naruszenia przepisów postępowania. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, z późn. zm.), dalej "p.p.s.a." Zgodnie z powołaną regulacją, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492, z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z treści tego przepisu wynikają cztery przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, przesłanka bycia ubezpieczonym lub pozostałym po ubezpieczonym członkiem jego rodziny. Po drugie, niespełnianie wymagań dających prawo do emerytury lub renty na zasadach ogólnych musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami. Po trzecie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku. Po czwarte, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich czterech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. W rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych za ubezpieczonego uznać należy każdego (z wyjątkiem osób podlegających ubezpieczeniu rolniczemu), kto kiedykolwiek był ubezpieczony (por. wyrok NSA z dnia 15 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 3314/15, orzeczenia.nsa.gov.pl). Świadczenia z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie mają charakteru roszczeniowego. Są finansowane z budżetu państwa, a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Świadczenie to przyznaje Prezes ZUS, działając w ramach uznania administracyjnego, o ile spełnione są przesłanki wymienione w art. 83 ust. 1 owej ustawy. W sytuacji bowiem niespełnienia choćby jednej z przesłanek wymienionych w art. 83 ust. 1 ustawy i emeryturach i rentach z FUS, nie jest możliwe przyznanie świadczenia przewidzianego ww. przepisem prawa. Mając na względzie okoliczności faktyczne stwierdzić należy, że organ słusznie uznał, że skarżąca nie była osobą ubezpieczoną w rozumieniu art. 4 pkt 13 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zgodnie z tym przepisem, ubezpieczony w rozumieniu ww. ustawy, to osoba podlegająca ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, określonym w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, a także osoba, która przed dniem wejścia w życie ustawy podlegała ubezpieczeniu społecznemu lub zaopatrzeniu emerytalnemu, z wyłączeniem ubezpieczenia społecznego rolników. Nie zostało w sprawie udowodnione, żeby skarżąca kiedykolwiek podlegała ubezpieczeniu społecznemu, ubezpieczeniu emerytalnemu lub rentowemu, co wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Mimo sformułowania zarzutów naruszenia przepisów postępowania w postaci nie zebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego skarżąca nie przywołała żadnych dowodów ani też okoliczności, które podważałyby ustalenia organu. Wobec ustaleń organu, że skarżąca nigdy nie podlegała ubezpieczeniu społecznemu ani ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu, a także z uwagi na nieprzedstawienie przez skarżącą żadnych dowodów przeczących tym ustaleniom, trudno organowi zarzucić, że nie ustalił on w sposób wyczerpujący stanu faktycznego sprawy. Podniesione w skardze zarzuty naruszenia przepisów postępowania są niezasadne. Skoro zatem skarżąca nie była osobą ubezpieczoną w rozumieniu art. 4 pkt 13 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, to nie przysługuje jej prawo do świadczenia w drodze wyjątku, o jakim mowa w art. 83 ust. 1 tej ustawy. Sąd ze zrozumieniem odnosi się do trudnej sytuacji skarżącej, niemniej jednak świadczenia w drodze wyjątku nie jest jednak świadczeniem socjalnym przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy są one uzasadnione. Reasumując należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a podniesione w skardze zarzuty nie zasługiwały na uwzględnienie. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.