II SA/Wa 1436/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Maciejuk (spr.), Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Asesor WSA Karolina Kisielewicz, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 marca 2021 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Dyrektora Instytutu [...] im. [...] Polskiej Akademii Nauk [...] Szkoła [...] z siedzibą w W. z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy doktorantów 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Dyrektora Instytutu [...] im. [...] Polskiej Akademii Nauk [...] Szkoła [...] z siedzibą w W. na rzecz K. K. kwotę 697 zł (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Dyrektor Instytutu [...] im. [...] Polskiej Akademii Nauk [...] w W. decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2020 r., na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.), zwanej dalej k.p.a. oraz art. 203 ust. 2 pkt 2, art. 203 ust. 3 w zw. z art. 207 ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2020 r., poz. 85 ze zm.) skreślił K. K. z listy doktorantów [...] im. [...] PAN. W uzasadnieniu Dyrektor wskazał, że powodem skreślenia jest niewywiązywanie się z obowiązku postępowania zgodnie z regulaminem szkoły, tj. prowadzenia badań w sposób nierzetelny i niezgodny z zasadami etyki oraz udokumentowana negatywna opinia promotora o dotychczasowej pracy doktoranta. Decyzja Dyrektora Instytutu [...] im. [...] PAN [...] w W. z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] stała się przedmiotem skargi K. K., reprezentowanej przez adwokata, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania w sprawie skreślenia skarżącej z listy doktorantów oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych. Wniósł też o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z 1) wydruków dwóch artykułów naukowych, których współautorem jest skarżąca, celem wykazania faktu realizacji przez skarżącą programu kształcenia i posiadania przez skarżącą niezbędnej wiedzy i warsztatu w zakresie pracy naukowej; 2) umowy o wypłatę stypendium dla Doktoranta [...] na rok akademicki 2019/2020 celem wykazania okresu obowiązywania umowy, warunków wstrzymania wypłaty stypendium. Pełnomocnik zaskarżonej decyzji zarzucił: 1. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 61 § 4 k.p.a. i art. 81 k.p.a. poprzez brak poinformowania skarżącej o toczącym się postępowaniu oraz brak umożliwienia skarżącej czynnego udziału w postępowaniu i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów przed wydaniem decyzji, co uniemożliwiło jej zajęcie stanowiska oraz złożenie dowodów w toku sprawy, podczas gdy zapewnienie skarżącej czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a także umożliwienie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji jest obowiązkiem organu, co stanowi podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego w oparciu o art. 145 §1 pkt 4 k.p.a.; - art. 8 § 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie skarżącej wzięcia czynnego udziału w postępowaniu; - art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a. poprzez niepodjęcie kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego, brak zgromadzenia materiału dowodowego w sprawie i brak dokonania oceny dowodów; - art. 11 k.p.a. poprzez zaniechanie przedstawienia zasadności przesłanek, którymi organ kierował się przy załatwieniu sprawy, co uniemożliwia weryfikację prawidłowości decyzji, podczas gdy przedstawienie takowych przesłanek stanowi obowiązek organu, a motywy decyzji powinny być tak ujęte, aby strona mogła zrozumieć zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy wydaniu decyzji; - art. 107 § 1 pkt 6 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji, co uniemożliwia jej kontrolę, w szczególności brak wskazania konkretnych przepisów Regulaminu Szkoły Doktorskiej, które miały zostać naruszone i w jaki sposób miało dojść do naruszenia; - art. 107 § 1 pkt 4 i pkt 6 poprzez rozbieżność podstawy prawnej powołanej w sentencji decyzji z opisem podstawy prawnej zawartym w uzasadnieniu decyzji; 2. naruszenie przepisów prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 203 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 207 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce poprzez przyjęcie, że wystąpiła przesłanka umożliwiająca skreślenie skarżącej z listy doktorantów w postaci niewywiązywania się z obowiązku realizacji programu kształcenia i indywidualnego planu badawczego, co wynika z podstawy prawnej rozstrzygnięcia, podczas gdy skarżąca realizowała program kształcenia oraz indywidualny plan badawczy. W uzasadnieniu pełnomocnik rozszerzył argumentację w zakresie podniesionych zarzutów. Wskazał m.in., że zaskarżona decyzja jest opatrzona licznymi wadami. Jedną z najistotniejszych jest brak uzasadnienia faktycznego oraz prawnego, co skutecznie uniemożliwia weryfikację wydanej decyzji. Podniósł też m.in., że uzasadnienie jest ogólnikowe, a nadto występuje rozbieżność pomiędzy podstawą prawną powołaną w sentencji decyzji z opisem podstawy prawnej zawartym w uzasadnieniu decyzji, która jeszcze bardziej przyczynia się do braku możliwości kontroli wydanej decyzji. Pełnomocnik podał, że w osnowie decyzji jako podstawa jej wydania wskazany został art. 104 k.p.a. oraz art. 203 ust. 2 pkt 2, art. 203 ust. 3 w zw. z art. 207 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Przepis 203 ust. 2 pkt 2 umożliwia skreślenie z listy doktorantów, w sytuacji gdy doktorant nie wywiązuje się z obowiązków, o których mowa w art. 207. Postawa prawna decyzji konkretyzuje, że podstawą w przypadku K. K. ma być ust. 2 tego artykułu, który dotyczy obowiązania doktoranta do realizacji programu kształcenia i indywidualnego planu badawczego. Obowiązek postępowania zgodnie z regulaminem szkoły doktorskiej zawarty jest w art. 207 ust. 1 ww. ustawy, na który organ się nie powołuje. Pełnomocnik zaznaczył, że art. 203 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym pozwala fakultatywnie na skreślenie doktoranta z listy doktorantów. Oznacza to, że decyzja o skreśleniu podejmowana jest w granicach tzw. uznania administracyjnego. W każdym zaś przypadku, kiedy organ kieruje się uznaniem administracyjnym, winien jest szczególnie precyzyjnie uzasadnić rozstrzygnięcie. W przeciwnym wypadku decyzja nie może się ostać jako uznaniowa i naruszająca zasady postępowania administracyjnego wskazane w petitum niniejszej skargi. Pełnomocnik podniósł, że wskazane uchybienia proceduralne doprowadziły do błędnego uznania przez organ, że wystąpiła przesłanka umożliwiająca skreślenie skarżącej z listy doktorantów w postaci niewywiązywania się z obowiązku realizacji programu kształcenia i indywidualnego planu badawczego. Kształt wydanej decyzji sprawia, że trudno odnieść się do niej merytorycznie. W ocenie skarżącej nie wystąpiły żadne przesłanki, które umożliwiałyby skreślenie jej z listy doktorantów, a opinia promotora wskazana w uzasadnieniu decyzji nie ma charakteru negatywnego, a najwyżej neutralny. Podał, że zarzuty podniesione w tej opinii nie znajdują oparcia w rzeczywistości, zawarta w niej krytyka oparta jest na osobistych wrażeniach i prywatnych niechęciach. Opinia nie przywołuje konkretnych argumentów i faktów, które uzasadniałyby wydanie opinii negatywnej. Dyrektor Instytutu [...] im. [...] Polskiej Akademii Nauk [...] w W., reprezentowany przez radcę prawnego, w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania, z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W obszernym uzasadnieniu stanowiska organu pełnomocnik wskazał m.in., że w toku prowadzonego postępowania administracyjnego organ ustalił, iż K. K., studentka I roku [...], wobec uzyskania negatywnej opinii doktor A. P. - bezpośredniego przełożonego oraz wobec ustalenia naruszenia przepisów Regulaminu Szkoły nie uzyskała zaliczenia I semestru I roku kształcenia. Pełnomocnik przywołał przepisy § 14 i 23 Regulaminu [...], stanowiącym załącznik nr 2 do Zarządzenia Dyrektora nr [...]. Pełnomocnik wskazał m.in., że na podstawie karty semestralnej, znajdującej się w aktach sprawy, podpisanej przez skarżącą w dniu [...] marca 2020 r., a przesłaną do Sekretariatu Szkoły Doktorskiej w dniu [...] maja 2020 r., czyli po terminie złożenia (do 15.03.2020), wobec negatywnej opinii promotora, z której jednoznacznie wynikało nieprzestrzeganie przez stronę skarżącą obowiązujących w Instytucie zasad odnośnie prowadzenia badań, w tym ich dokumentowania, jak również przepisów odnośnie organizacji pracy i zasad komunikowania się, jak również wobec braku uzyskania podpisu zaliczenia na stronie 2 karty rubryka C - seminaria specjalistyczne, obowiązkowe 15 godzin. K. K. nie uzyskała zaliczenia I semestru - podpis kierownika specjalizacji z zakreśleniem odpowiedzi NIE w zakresie zaliczenia semestru (rubryka I). Na podstawie w/w karty, jak również prowadzonych wyjaśnień w formie mailowej pomiędzy K. K. a promotorem, jak również strony skarżącej z pracownikami Sekretariatu Szkoły Doktorskiej, w oparciu o zgromadzony materiał, w dniu [...] maja 2020 r. została wydana przedmiotowa decyzja o skreśleniu K. K. z listy studentów. W dalszej części pełnomocnik przedstawił informacje dotyczące przebiegu studiów doktoranckich skarżącej. Wskazał m.in., że podczas pracy w laboratorium w I semestrze roku akademickiego 2019/2020 skarżąca: nie opublikowała żadnego artykułu w żadnym czasopiśmie naukowym dokumentującego swoją pracę w laboratorium dr A. P.; nie była współautorem żadnego artykułu dotyczącego prowadzonych czynności laboratoryjnych we współpracy z dr A. P., nie rejestrowała swoich doświadczeń w sposób wskazany przez swojego bezpośredniego przełożonego; odmówiła pracy na nowym komputerze, korzystając ze starego sprzętu należącego do pracowni prof. G. W. (mimo, że nowy, zgodnie z jej wyborem został zakupiony przez dr A. P.); odmówiła rejestracji wyników pracy w systemie elektronicznym, nie wykorzystała też do tego sugerowanego przez dr A. P. zeszytu akademickiego A4; nie zamawiała odczynników i dysków zgodnie z poleceniami przełożonego; nagminnie nie stosowała się do godzin pracy w laboratorium (przychodziła według własnego uznania i własnego rozkładu, często zostając do późnych godzin wieczornych lub pracując w weekendy - wbrew zakazom kierownika laboratorium, kierującego się względami bezpieczeństwa); dwukrotnie nie przygotowywała materiałów, co skutkowało odwoływaniem spotkań laboratoryjnych; udawała się na urlopy, kiedy tylko sytuacja stawała się bardziej skomplikowana (np.: po uzyskaniu negatywnej opinii). Pełnomocnik wskazał też m.in., że z korespondencji mailowej prowadzonej z promotorem, znajdującej się w aktach sprawny jasno wynika, iż skarżąca po zapoznaniu się z negatywną opinią, miała świadomość konsekwencji wydania takiej opinii przez promotora (w tym zakresie skreślenia z listy doktorantów) i godziła się z tymi skutkami, gdyż w mailach przyznawała rację promotorowi, nie odwoływała się od tej opinii, a wręcz przyznawała, że będzie musiała poszukać nowej pracy. Pełnomocnik wskazał, że organ nie może zgodzić się z zarzutami naruszenia art. 10 k.p.a. w zw. z art. 61 § 4 k.p.a. i art. 81 k.p.a., gdyż w całym procesie poprzedzającym wydanie decyzji o skreśleniu z listy doktorantów. Skarżąca była informowana o konsekwencjach wydania negatywnej opinii promotora i o działaniach jakie zostaną podjęte wobec skarżącej. Pełnomocnik wskazał też m.in., że w zaskarżonej decyzji jako podstawa prawna został wskazany art. 203 ust. 2 pkt 2 ustawy, art. 203 ust. 3 w zw. z art. 207 ust. 2 ustawy. Podniósł, że mając na uwadze zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w przedmiotowej sprawie zachodziły obie przesłanki z art. 207, a tylko poprzez pomyłkę został wskazany ust. 2. W uzasadnieniu decyzji prawidłowo została wskazana przyczyna skreślenia skarżącej z listy doktorantów, tj. niewywiązywania się z obowiązku postępowania zgodnie z regulaminem szkoły, tj. prowadzenia badań w sposób nierzetelny i niezgodny z zasadami etyki, co wynika wprost z § 23 pkt 3 Regulaminu Szkoły, oraz udokumentowana negatywna opinia promotora o dotychczasowej pracy doktoranta. Pełnomocnik organu, odnosząc się do dołączonych do skargi wydruków dwóch artykułów naukowych, których współautorem jest skarżąca, a mających być dowodem na to, iż doktorantka realizowała program kształcenia, podkreślił, że są to artykuły napisane pod kierownictwem prof G. W., u którego skarżąca rozpoczęła studia doktoranckie w trybie ustawy z 2005 r. i przed podjęciem pracy z dr A. P. Oba artykuły nie mogą być uznane jako dowody w sprawie, bo nie dokumentują wyników pracy skarżącej u dr P. Pełnomocnik zaznaczył też, że umowa o wypłatę stypendium, nie może być dowodem w sprawie prawidłowości wydania decyzji o skreśleniu z listy doktorantów. Pełnomocnik skarżącej w piśmie procesowym z dnia 1 marca 2021 r. podtrzymał skargę i wniosek dowodowy, nadto wniósł o przeprowadzenie dowodów z wydruków wiadomości e-mail pomiędzy dr A. P. a skarżącą. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga podlegała uwzględnieniu. W sprawie tej naruszone zostały przepisy postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a., w stopniu który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 203 ust. 2 pkt 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, który stanowił podstawę wydania zaskarżonej decyzji, doktorant może być skreślony z listy doktorantów w przypadku niewywiązywania się z obowiązków, o których mowa w art. 207. Decyzja o skreśleniu z listy doktorantów wydana na podstawie tego przepisu ma charakter decyzji uznaniowej. Rozstrzygający w sprawie organ jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy. Zgodnie z art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Kontrola zaskarżonej decyzji przez sąd administracyjny sprowadza się do oceny, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, czy organ wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia i czy wyboru tego rozstrzygnięcia dokonał po ustaleniu i rozważeniu wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. Natomiast wybór rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego, dokonywany na podstawie kryteriów słuszności i celowości pozostaje poza kontrolą sądowoadministracyjną (v. wyrok NSA z dnia 23 stycznia 2009 r. sygn. akt II OSK 1488/08 orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie sądów administracyjnych konsekwentnie zwraca się uwagę na znaczenie, jakie ma prawidłowe uzasadnienie decyzji uznaniowej. Wskazuje się, że wymogi, jakim powinna odpowiadać decyzja wydana w ramach uznania administracyjnego, są dalej idące niż ma to miejsce w odniesieniu do decyzji związanej. Uzasadnienie decyzji uznaniowej powinno zawierać wszechstronną analizę zgromadzonego materiału dowodowego i wyczerpująco uargumentowane stanowisko organu. Powinno z niego wynikać, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały rozważone i ocenione (v. wyrok NSA z dnia 20 lipca 2011 r. sygn. akt I OSK 2006/10, orzeczenia.nsa.gov.pl). Uzasadnienie zaskarżonej decyzji wymogów prawa nie spełnia. Uchybienie to nie pozwala w tej sprawie dokonać w istocie oceny, czy decyzja o skreśleniu z listy doktorantów nie była dowolna. Zgodnie z art. 107 § 1 pkt 3 k.p.a., uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej, z przytoczeniem przepisów prawa. Organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji o skreśleniu skarżącej z listy doktorantów nie przywołał żadnych okoliczności faktycznych, na których oparł rozstrzygnięcie i w zasadzie nie wyjaśnił podstawy prawnej decyzji. Organ odwołał się w podstawie prawnej decyzji do art. 207 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Zgodnie z tym przepisem, który określa podstawowe obowiązki doktoranta, doktorant obowiązany jest do realizacji programu kształcenia i indywidualnego planu badawczego. Organ nie wyjaśnił jednakże i nie wskazał w czym upatruje (w jakich działaniach, lub braku działań doktoranta) brak realizacji programu kształcenia i indywidualnego planu badawczego. W uzasadnieniu nie wyjaśniono dlaczego zdaniem organu skarżąca prowadziła badania w sposób nierzetelny i niezgodny z zasadami etyki. Nadto, organ w uzasadnieniu decyzji odwołał się jednocześnie do regulaminu szkoły, choć przesłanka z art. 207 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce nie została wskazana jako podstawa podjęcia decyzji o skreśleniu skarżącej z listy doktorantów. Organ nie przywołał przy tym żadnych przepisów tego regulaminu i nie wskazał na fakty, które w jego ocenie należy kwalifikować jako naruszenie regulaminu, uzasadniające skreślenie skarżącej z listy doktorantów. W zaskarżonej decyzji nie dokonano ustaleń i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności faktycznych, czym naruszono art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji, zaskarżona decyzja nie mogła się ostać w obrocie prawnym. Podkreślenia wymaga przy tym, że przywołanie okoliczności faktycznych i próba wyjaśnienia podstawy prawnej decyzji dopiero w odpowiedzi na skargę nie daje podstaw do oddalenia skargi. Odpowiedź na skargę nie sanuje bowiem braków decyzji administracyjnej i nie zastępuje jej uzasadnienia. Każda jednostka, o której uprawnieniu (w tym pozbawieniu uprawnienia) bądź obowiązku organ rozstrzyga w formie decyzji administracyjnej ma prawo do należytego uzasadnienia stanowiska organu, tj. takiego, które wyjaśniać będzie zasadność przesłanek, którymi organ kierował się przy rozstrzyganiu. Decyzja nie powinna pozostawiać wątpliwości dlaczego organ rozstrzygnął sprawę w taki a nie inny sposób. Wskazania jednocześnie wymaga, że przed wydaniem decyzji organ powinien umożliwić stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów (art. 10 § 1 k.p.a.), a spełnienie przez organ tego obowiązku, tj. zawiadomienie strony o tym uprawnieniu, winno znajdować odzwierciedlenie w aktach sprawy. Odstąpić od tej zasady można tylko w przypadkach określonych w art. 10 § 2 k.p.a. Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni przedstawione wyżej wskazania. Z uwagi na stwierdzone naruszenie przepisów prawa procesowego, o którym mowa wyżej, brak było podstaw do dokonania przez Sąd, na tym etapie sprawy, oceny zarzutu naruszenia prawa materialnego. W sprawie tej nie zaistniały przy tym żadne istotne wątpliwości, które wymagałyby wyjaśnienia przez Sąd w drodze uzupełniającego postępowania dowodowego, o czym jest mowa w art. 106 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.) orzekł, jak w punkcie pierwszym wyroku. O zwrocie kosztów postępowania, jak w punkcie drugim wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Do kosztów tych Sąd zaliczył uiszczony wpis sądowy w wysokości 200 zł, wynagrodzenie adwokata reprezentującego skarżącego w wysokości 480 zł oraz opłatę skarbową od dokumentu pełnomocnictwa w wysokości 17 zł.