Sygnatura
II SA/Wa 1388/23
II SA/Wa 1388/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2024-04-18
Wynik
Uchylono decyzję I i II instancji
- Sąd
- Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
- Data orzeczenia
- 18 kwietnia 2024
- Prawomocne
- tak
Treść rozstrzygnięcia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), Sędzia WSA Piotr Borowiecki, Asesor WSA Arkadiusz Koziarski, Protokolant starszy specjalista Aleksandra Weiher po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi R. G. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] czerwca 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wyłączenia stosowania przepisów ustawy 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] października 2022 r. nr [...], 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz skarżącego R. G. kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Analiza z kontekstem sprawy
Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?
Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.
Uzasadnienie
Zaskarżonym aktem - wobec treści art. 8a ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz.U. z 2022 r. poz. 1626 ze zm.), zwanej dalej "ustawą zaopatrzeniową" – po rozpatrzeniu wniosku p. R.G., zwanego dalej "Funkcjonariuszem" o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z [...] października 2022 r. o odmowie wyłączenia stosowania wobec Funkcjonariusza art. 15c, 22a i 24a ustawy zaopatrzeniowej – utrzymano w mocy wspomnianą decyzję. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przywołano następujące okoliczności faktyczne i prawne uwarunkowania sprawy: - Funkcjonariusz - pismem z [...] czerwca 2017 r. - wystąpił o zastosowanie wobec niego art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, - decyzją z [...] grudnia 2020 r. odmówiono wyłączenia stosowania wobec Funkcjonariusza art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej; na skutek złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z [...] lipca 2021 r. utrzymano w mocy decyzję wydaną w I. instancji; w następstwie wniesienia skargi - wyrokiem z 21 stycznia 2022 r. (sygn. akt II SA/Wa 3175/21) - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - uchylił decyzję z [...] lipca 2021 r. oraz decyzję ją poprzedzającą, - decyzją z [...] października 2022 r. odmówiono wyłączenia stosowania wobec Funkcjonariusza art. 15c, 22a oraz 24a ustawy zaopatrzeniowej; pismem z [...] października 2022 r. Funkcjonariusz złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym zarzucił błędne uznanie, że okres 3 lat, 10 miesięcy i 9 dni służby był służbą na rzecz państwa totalitarnego, podczas gdy była to dla niego jedyna droga do zdobycia wiedzy w zakresie walki z terrorem kryminalnym; zarzucił też błędne uznanie, że nauka w Wyższej Szkole Oficerskiej, dalej jako "WSO" jest służbą na rzecz państwa totalitarnego w rozumieniu ustawy zaopatrzeniowej; zwrócił uwagę na nienależyte uzasadnienie decyzji; zarzucił naruszenie prawa materialnego w postaci art. 8a ustawy zaopatrzeniowej; opisał przebieg służby, wyszczególniając zadania o najwyższym ciężarze gatunkowym, z jakimi miał do czynienia, co świadczy o pełnieniu służby z narażeniem życia i zdrowia i wyróżnia Funkcjonariusza na tle innych; wskazał, że sprawa zasługuje na miano "szczególnie uzasadnionego przypadku", - na podstawie art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej można w drodze decyzji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, wyłączyć stosowanie art. 15c, 22a i 24a, ze względu na: 1) krótkotrwałą służbę przed 31 lipca 1990 r. oraz 2) rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia, - wskazano jak - zdaniem organu - należy wykładać warunki zastosowania wyjątku opisane jako "krótkotrwałość służby", "rzetelne pełnienie służby" oraz pojęcie "szczególnie uzasadniony przypadek", - przechodząc do analizy przedmiotowej sprawy wskazano, że decyzją z [...] października 2022 r. odmówiono zastosowania wobec Funkcjonariusza art. 8a ustawy zaopatrzeniowej w związku z faktem, że jego służba przed dniem 31 lipca 1990 r. nie była pełniona krótkotrwale; stwierdzono, że Funckjonariusz świadomie rozpoczął służbę w strukturze Służby Bezpieczeństwa, dalej jako "SB", wykonywał zadania typowe dla ustroju państwa totalitarnego, zaś zakończenie przez niego służby w charakterze funkcjonariusza SB nie wynikało z pobudek etyczno-moralnych, lecz spowodowane było likwidacją struktur formacji, związanych ze zmianami ustrojowymi w Polsce; po przeprowadzeniu analizy materiału dowodowego stwierdzono, biorąc pod uwagę długotrwałą służbę na rzecz państwa totalitarnego, a w szczególności jej charakter przed 31 lipca 1990 r., ukierunkowany na realizowanie typowych dla ustroju państwa totalitarnego zadań i funkcji, że sprawa nie stanowi "szczególnie uzasadnionego przypadku", pozwalającego na skorzystanie z uprawnień wynikających z art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, skutkujących wyłączeniem stosowania wobec Funkcjonariusza art. 15c, art. 22a i art. 24a tej ustawy, - Funkcjonariusz pełnił służbę w okresie od [...] lipca 1986 r. do [...] kwietnia 2009 r. - 22 lata, 10 miesięcy i 1 dzień; z tego na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b ustawy zaopatrzeniowej - od [...] lipca 1986 r. do [...] maja 1990 r. - przez 3 lata, 10 miesięcy i 9 dni; dodatkowo do wysługi emerytalnej wliczono okres zasadniczej służby wojskowej wynoszący 9 miesięcy i 7 dni (od [...] października 1981 r. do [...] lipca 1982 r.); skoro Funkcjonariusz pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa przez wspomniany okres, nie można uznać go za krótkotrwały - trudno tu mówić o "chwilowości", czy "przejściowości", a służba z pewnością nie nosiła znamion "tymczasowości"; przedmiotowy okres służby na rzecz totalitarnego państwa zarówno w ujęciu bezwzględnym - długości tego okresu, jak i w ujęciu proporcjonalnym - stosunku długości tego okresu do całego okresu służby, nie może być oceniony jako krótkotrwały; prawie czteroletniego okresu służby nie można uznać za krótkotrwały, - z informacji przekazanych przez Instytut Pamięci Narodowej - Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, dalej jako "IPN", za pismami z [...] stycznia 2018 r. oraz [...] czerwca 2020 r., wynika, że Funkcjonariusz w sposób świadomy rozpoczął pracę w strukturze SB, o czym świadczą m.in. ankiety osobowe, - podzielono pogląd, że osobista chęć przystąpienia do organów Służby Bezpieczeństwa przemawia za brakiem wystąpienia "szczególnie uzasadnionego przypadku", - uwzględniając zgromadzone materiały, stwierdzono, że służba Funkcjonariusza była pełniona rzetelnie, a zatem spełniono przesłankę z art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej, - uprawnienie z art. 8a ustawy zaopatrzeniowej ma charakter wyjątkowy i dotyczy wyłącznie osób, w przypadku których "krótkotrwałość" jest niezaprzeczalna, a "rzetelność" służby oczywista, bezdyskusyjna i poparta nadzwyczajnymi osiągnięciami - w szczególności pełniona z narażeniem zdrowia i życia, bowiem tylko wówczas można uznać, że w sprawie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek", - kluczowe znaczenie w kontekście badania przez organ zaistnienia "szczególnie uzasadnionego przypadku" powinno stanowić również ustalenie, czy Funkcjonariusz angażował się w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego zadań i funkcji charakterystycznych dla tego ustroju, czy też jego służba nie miała takiego charakteru, tj. była np. działalnością ograniczającą się do zwykłych, standardowych działań, czynności podejmowanych i wykonywanych w każdej służbie publicznej - służbie na rzecz państwa jako takiego, a tym samym nie ma - z punktu widzenia aksjologicznych podstaw demokratycznego państwa prawnego - żadnych konotacji negatywnych, - Funkcjonariusz w trakcie służby w SB z dużym zaangażowaniem wypełniał zadania służbowe, co potwierdza opinia służbowa z [...] marca 1987 r., z której wynika m.in., że jego dotychczasowa postawa i zaangażowanie pozwala przypuszczać, że po ukończeniu WSO, będzie pełnowartościowym funkcjonariuszem SB; Funkcjonariusz sam wystąpił o skierowanie do WSO, co wynika z raportu z [...] marca 1987 r.; jako rokujący funkcjonariusz SB uzyskał pozytywną opinię bezpośrednich przełożonych; realizowany kierunek kształcenia w znacznej mierze wyspecjalizowany był na umacnianie ówczesnej władzy m.in. poprzez wpajanie słuchaczom szkoły komunistycznych ideologii; pomimo, że zaliczeni w stan słuchaczy byli nie tylko funkcjonariusze SB, ale i Milicji Obywatelskiej, to ogólna specyfika edukacji wpisana była w istotę funkcjonowania reżimu komunistycznego; powyższe wskazuje na zdecydowane i stanowcze dążenie Funkcjonariusza do podwyższenia kwalifikacji oraz konsekwentnego rozwoju kariery zawodowej w organach bezpieczeństwa PRL, a także świadczy o tym, że nie był on szeregowym pracownikiem, lecz wiązano z nim konkretne plany i inwestowano w jego rozwój środki finansowe; nie można tutaj mówić o braku świadomości Funkcjonariusza co do charakteru struktur, do których przynależał i uzyskiwanych z tego tytułu korzyści, - ustalenie, czy Funkcjonariusz angażował się w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji nie jest możliwe bez ustalenia, czym zajmowały się komórki organizacyjne, w których pełnił służbę, - pion II zaliczał się do najważniejszych w SB - nakreślono przedmiot jego zainteresowania; wydziały (grupy) II stanowiły ważne ogniwa w funkcjonowaniu SB, przyczyniając się do realizowania typowych dla reżimu totalitarnego jego zadań i funkcji, które przez długi okres skutecznie eliminowały wszelkie przejawy dążeń wolnościowych w Polsce; bezpodstawnym byłoby formułowanie tezy, że Funkcjonariusz - zatrudniony w Wydziale [...] oraz kształcący się w WSO, przez okres prawie 4 lat - podejmował czynności ograniczające się jedynie do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w służbie publicznej, - Funkcjonariusz pełnił funkcje operacyjne, merytoryczne; wykonując zadania związane z istotą funkcjonowania SB, systematycznie podnosił poziom swojej wiedzy zawodowej, awansował w strukturach SB, czerpał z tej organizacji pełne przywileje i korzyści materialne, przyczyniając się do jej trwania i rozwoju; nigdy nie złożył raportu z prośbą o przeniesienie z organów bezpieczeństwa, nigdy też nie wskazał, aby charakter wykonywanych przez niego zadań i obowiązków w SB mu nie odpowiadał oraz że samo pełnienie służby w tym systemie było niezgodne z jego przekonaniami; nie był on również pracownikiem realizującym obowiązki o charakterze technicznym, niewymagającym zaangażowania, co uniemożliwia stwierdzenie, że w sprawie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek", wyłączający w stosunku do Funkcjonariusza stosowanie art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej, - istotne znaczenie miała także postawa Funkcjonariusza związana z pełną świadomością aktywnego uczestnictwa w strukturach SB, charakter wykonywanych przez niego zadań oraz fakt, czy utożsamiał się z ustrojem totalitarnym, - z archiwalnych akt osobowych Funkcjonariusza wynika, że należał do Związku Socjalistycznej Młodzieży Polskiej, dalej jako "ZSMP" i był kandydatem do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, dalej jako "PZPR", wobec czego nie sposób zakwestionować, by członkostwo w tych strukturach nie było zindywidualizowanym zaangażowaniem się w działalność typowo charakteryzującą ustrój państwa totalitarnego; skoro Funkcjonariusz przystąpił do ZSMP i PZPR to niewątpliwie nawiązał ówcześnie nie tylko stosunek prawny w ramach służby państwowej, lecz identyfikował się z realizowanymi przez ten ustrój zadaniami i funkcjami, zaś jego aktywność zawodowa nie ograniczała się do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w aparacie organizacyjnym państwa totalitarnego; temu rodzajowi działalności nie sposób przypisać standardów demokracji, a zatem z perspektywy demokratycznego państwa prawa czynności tego typu ocenić należy jednoznacznie negatywnie; Funkcjonariusz angażował się w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego zadań i funkcji; przebieg służby Funkcjonariusza nie pozwala przyjąć, by został spełniony warunek "szczególnie uzasadnionego przypadku", wynikający z art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, - wobec nieuwzględnienia wniosków dowodowych oraz dokumentów, jak i braku przesłuchania świadków, o co wnioskował Funkcjonariusz, podkreślono, że organ jest związany treścią informacji o pełnieniu służby sporządzoną przez IPN oraz dokumentacją, dotyczącą przebiegu służby; nie uwzględniono ponadto żądania Funkcjonariusza, gdyż dotyczyło ono okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami i nie kwestionowanych przez organ; okres służby na rzecz państwa totalitarnego ustalił IPN w oparciu o posiadane materiały źródłowe, zaś rolą organu nie jest weryfikowanie prawidłowości tego dokumentu; jeżeli Funkcjonariusz nie zgadza się z informacją o przebiegu służby wydaną przez IPN - z uwagi na fakt błędnych, jego zdaniem, zapisów dotyczących przebiegu służby, jak i dat jej pełnienia na różnych stanowiskach - powinien tę kwestię podnieść nie w ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, ale poinformować o tym IPN i ewentualnie wnosić o zmianę sporządzonej informacji, - jednocześnie nie zanegowano wykonywania zadań i obowiązków przez Funkcjonariusza po 12 września 1989 roku w szczególności z narażeniem zdrowia i życia; osiągnięcia Funkcjonariusza zasługują w pełni na uznanie i szacunek, jednakże nie mają kluczowego znaczenia w sprawie, wobec braku zaistnienia "szczególnie uzasadnionego przypadku", związanego z długością okresu służby na rzecz państwa totalitarnego oraz jego zaangażowaniem i świadomością uczestnictwa w strukturach SB. W skardze Funkcjonariusz, reprezentowany przez adwokata, zarzucił: - naruszenie przepisów postępowania administracyjnego w postaci art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. ,poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego i niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy - w postaci uznania, że - lista odznaczeń, wyróżnień i awansów nie uzasadnia zaistnienia przesłanki szczególnie uzasadnionego przypadku, wyróżniającego Funkcjonariusza na tle pozostałych funkcjonariuszy; odznaczenia, które otrzymał są tymczasem dowodem kluczowym w sprawie, a pominiętym w kwestionowanym rozstrzygnięciu; pominięto ponadto w ocenie służby fakt, że należał on do Solidarności i w ramach represji był skierowany do odbycia służby wojskowej, - okres 3 lat, 10 miesięcy i 1 dnia był służbą na rzecz totalitarnego państwa wliczony za okres od [...] lipca 1986 r. do [...] maja 1990 r., gdy PRL zakończył swój byt 4 czerwca 1989 r., a w okresie od [...] lipca 1986 r. do [...] maja 1990 r. Funkcjonariusz był słuchaczem WSO, przemianowanej następnie na Akademię Spraw Wewnętrznych, - rozpoczęcie szkoły oficerskiej jest służbą na rzecz państwa totalitarnego w rozumieniu ustawy zaopatrzeniowej, - naruszenie art. 8 w zw. z art. 107 § 3 K.p.a. poprzez - nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w niej zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie jej kontroli, - brak wyjaśnienia dlaczego, uznanie szeregu odznaczeń i awansów Funkcjonariusza, który zakończył służbę w stopniu inspektora Policji, nie spełnia przesłanki szczególnego rodzaju, warunkującej wydanie decyzji uznającej wniosek o zastosowanie art. 8 ustawy zaopatrzeniowej, przy jednoczesnym pozytywnym zaopiniowaniu jego osoby przez Komendanta Wojewódzkiego i Głównego Policji, - naruszenie zasady proporcjonalności - art. 31 ust 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. z 1997 r., Nr 78, poz. 483 ze zm.) poprzez uznanie okresu szkoły (od [...] sierpnia 1987 r. do [...] września 1989 r. – studnia w WSO; od [...] października 1989 r. do [...] maja 1990 r. – studia w Akademii Spraw Wewnętrznych; łącznie w PRL od [...] sierpnia 1987 r. do [...] czerwca 1989 r. - 1 rok, 10 miesięcy, 2 dni, w proporcji do całości okresu służby - 22 lat, 10 miesięcy i 1 dnia - "za krótkotrwały"; w szczególności, gdy Funkcjonariusz nie mógł służyć państwu totalitarnemu skoro w tym okresie był słuchaczem WSO a jego studia, jak i temat samej pracy magisterskiej dotyczył przestępczości pospolitej, - naruszenie art. 107 § 2 i 3 K.p.a. poprzez dowolność w wydaniu decyzji przez niedostateczne i niepełne jej uzasadnienie, z którego nie wynika, dlaczego okres szkoły oficerskiej został uznany za służbę na rzecz totalitarnego państwa, w szczególności, jak ocenić dalsze zasługi (medale, wyróżnienia, odznaki, uzyskane awanse) oraz nabyte doświadczenie wykorzystane wzorowo w służbie III RP; przyjęcie wadliwej wykładni językowej, gdy zasadne byłoby uznanie kontekstu sytuacji i oparcie ustaleń na wykładni funkcjonalnej i uznanie, że służba w okresie PRL jako ucznia-słuchacza WSO w stopniu szeregowca jest okresem krótkotrwałym i nieistotnym wobec dokonań po 1989 r. Ponadto Funkcjonariusz zarzucił naruszenie prawa materialnego w postaci art. 8a ustawy zaopatrzeniowej poprzez błędne przyjęcie, że nie spełnia przesłanki krótkotrwałości służby na rzecz państwa totalitarnego. Powoduje to naruszenie tej normy prawa materialnego i nieprzywrócenie świadczenia emerytalnego, gdy zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek. Wobec powyższego Funkcjonariusz wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, zobowiązanie organu do wydania, w terminie określonym przez Sąd, decyzji na podstawie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, wyłączającej stosowanie wobec niego art. 15c tej ustawy i zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Sąd zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżoną decyzję wydano z naruszeniem przepisu prawa materialnego – art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej – przez błędne uznanie, jakoby – wobec ustalonego stanu faktycznego – nie zachodziły wskazane tam przesłanki wyłączenia wobec Funkcjonariusza stosowania reguł ogólnych art. 15c, 22a oraz 24a danego aktu. Słuszne są w danym zakresie zarzuty skargi. Na wstępie trzeba wskazać, że w niniejszej sprawie znajduje zastosowanie art. 153 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym organ administracji, jak i rozpoznający niniejszą sprawę Sąd, byli związani ocenami prawnymi, wyrażonymi w uzasadnieniu prawomocnego wyroku sygn. akt II SA/Wa 3175/21. Wskazano tam m.in.: - "(...) skarżący pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b ustawy zaopatrzeniowej, od dnia [...] lipca 1986 r. do dnia [...] maja 1990 r., tj. 3 lata, 10 miesięcy i 9 dni. Stwierdzając, że ww. okres nie jest krótkotrwały, organ nie wyjaśnił w sposób przekonujący swego stanowiska. Zaznaczyć należy, że w ujęciu proporcjonalnym okres służby przed dniem 31 lipca 1990 r. wynosi niespełna 17% całego okresu służby skarżącego, co w zasadzie nie zostało należycie rozważone przez organ, który akcentował przede wszystkim okoliczności przyjęcia skarżącego do służby w SB oraz jego zaangażowanie i znajomość specyfiki realizowanych zadań niepoparte zresztą żadną, konkretną argumentacją", - "Organ nie zakwestionował spełnienia przez skarżącego kryterium z art. 8a ust. 1 pkt 2 ww. ustawy, jednak stwierdził, że w sprawie nie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu analizowanego przepisu. Na poparcie tego stanowiska organ nie przedstawił jednak przekonującej argumentacji. Nie wykazał bowiem stosownie do ww. poglądów orzecznictwa, że skarżący pełniąc służbę przed dniem 31 lipca 1990 r. "był zaangażowany w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu", co przemawiałoby za brakiem podstaw do tego, aby wyłączyć w stosunku do skarżącego unormowania ustawowe odbierające mu prawo niesłusznie nabyte.", - "Organ powołał się na fakt podwyższania skarżącemu uposażenia zasadniczego oraz dodatku służbowego, dość ogólną treść opinii służbowej z dnia [...] marca 1987 r. oraz skierowanie skarżącego do Wyższej Szkoły Oficerskiej w [...], jednak z okoliczności tych nie wynika w jaki sposób skarżący był indywidualnie zaangażowany w działalność typowo charakteryzującą ustrój państwa totalitarnego. Owego zindywidualizowanego zaangażowania oraz identyfikacji z zadaniami i funkcjami państwa totalitarnego nie sposób również wywodzić z samego faktu członkostwa w ZSMP czy kandydowania do PZPR. W świetle powyższego stanowisko organu, że "postawa" skarżącego oraz "charakter" jego służby przed dniem 31 lipca 1990 r. nie pozwala na skorzystanie z uprawnień wynikających z art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, nie zostało w sposób przekonujący wyjaśnione.", - "Rozpatrując ponownie niniejszą sprawę organ uwzględni dokonaną ocenę prawną. Podda ocenie kryterium "krótkotrwałości służby" skarżącego do dnia 31 lipca 1990 r. w ujęciu bezwzględnym jak i proporcjonalnym mając na względzie wskazaną powyżej argumentację. Ponownie zbada, czy w sprawie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek" biorąc pod uwagę przebieg całej służby skarżącego. W szczególności organ uwzględni charakter służby skarżącego po dniu 12 września 1989 r., w tym fakt odznaczenia skarżącego Brązowym Krzyżem Zasługi. Weźmie pod uwagę zasługi skarżącego, jakie legły u podstaw nadania mu tego odznaczenia szczegółowo opisane we wniosku z dnia [...] marca 2007 r. (...)". W świetle sformułowanych ocen organ winien był ponownie przeanalizować sprawę w kontekście spełnienia przez Funkcjonariusza przesłanek zastosowania wyjątku, zakreślonego art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej. Rolą organu było zatem rozważanie, czy: - spełnione są warunki z art. 8a ust. 1 pkt 1 danego aktu oraz - zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek – w myśl zdania wstępnego danego przepisu. Co istotne, organ nie kwestionował spełnienia wymagania, wskazanego art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej. Pozostało mu więc do ustalenia, czy sprawa Funkcjonariusza spełnia przesłankę krótkotrwałości służby oraz, czy stanowi szczególnie uzasadniony przypadek. Organ temu wymaganiu nie sprostał. W rozpatrywanym przypadku nie można uznać, że organ trafnie ocenił jakoby w sprawie nie wystąpiła przesłanka określona w art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej. Rację ma organ wskazując, że opisano ją wyrażeniem nieostrym, niedookreślonym - o charakterze ocennym. Dla rozważenia, czy występuje ona w konkretnej sprawie, wobec stosownego wniosku funkcjonariusza, konieczna jest więc prawidłowa wykładnia użytych pojęć, zarówno w kontekście znaczenia wedle reguł języka potocznego, jak i podejmując próbę zrekonstruowania woli przyjmującego daną regulację prawodawcy. W innym przypadku zastosowanie pojęć nieostrych mogłoby prowadzić do całkowitej dowolności orzekania w sprawie. Takiej zaś intencji nie sposób przypisywać racjonalnemu prawodawcy w praworządnym państwie. Pojęć nieostrych nie użyto więc dla zapewnienia swobody orzekania lecz maksymalnej elastyczności – aby zrealizować cel danej regulacji, w kontekście artykułowanych przez prawodawcę przesłanek jej wprowadzenia. Zadaniem organu była ocena, czy względem Funkcjonariusza można wyłączyć ustalone ustawą zaopatrzeniową reguły ogólne, m.in. wobec warunku krótkotrwałości służby na rzecz totalitarnego państwa, definiowanej art. 13b tego aktu. Trafnie zauważa organ administracji, że pojęcie krótkotrwały ma stosunkowo szeroką konotację w języku potocznym. Przywołano słownikowe znaczenie danego wyrazu. Jednak nie sposób uznać, aby prawidłowo zrekonstruowano znaczenie danego pojęcia w kontekście jego użycia w analizowanej regulacji. Organowi umknęło mianowicie, że – w języku potocznym – pojęcie krótkotrwały jest używane przy opisie różnych zjawisk czy wydarzeń i – zależnie od kontekstu – może charakteryzować diametralnie różne okresy. Szersze rozważanie w danym zakresie zamieszczono w uzasadnieniu, zapadłego w analogicznej sprawie, wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z Warszawie z 3 czerwca 2019 r. o sygn. akt II SA/Wa 2346/18. Sąd w tym składzie uważa je za trafne. Wobec dostępności tegoż dokumentu na stronie internetowej CBOSA, powtarzanie sformułowanej tam argumentacji byłoby bezzasadne. Dość stwierdzić, że pojęcie krótkotrwałej pracy (analogicznie służby) odnosi się z reguły do ogólnego czasu aktywności zawodowej osób, w tym świadczenia pracy na rzecz poszczególnych pracodawców. Także – na gruncie stanowisk formułowanych aktualnie w judykaturze – wypada skonstatować, że okres służby Funkcjonariusza na rzecz totalitarnego państwa, trwający niespełna cztery lata, trzeba traktować jako krótki. Przedziały czasu – pomiędzy 5 a 8 lat – są kwalifikowane jako krótkotrwałe (tak np. prawomocne wyroki WSA o sygn. akt II SA/Wa 2268/19, 38/20, 202/20 i 444/20, wyrok NSA o sygn. akt III OSK 1926/21, dostępne w CBOSA). Zwłaszcza, że na okres ten – czego organ nie kwestionuje – przypadły ponad trzy lata kształcenia się Funkcjonariusza w WSO, a następnie w Akademii Spraw Wewnętrznych. W związku z tym organ mylnie uznał więc, jakoby okresu służby trwającej niespełna cztery lata nie należało określać jako krótkotrwały. W takim stanie sprawy ma istotne znaczenie, czy w sprawie występuje przesłanka zastosowania wyjątku, jakim jest szczególnie uzasadniony przypadek. Jeśli chodzi o uwzględnienie wyjątku z uwagi na szczególnie uzasadniony przypadek, nie sposób uznać, aby nie było wolą prawodawcy jego zastosowanie właśnie do osób jak Funkcjonariusz. Celem uchwalenia ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz.U. z 2016 r., poz. 2270), dalej jako "Nowela z 2016 roku", było wszak pozbawienie nienależnych przywilejów emerytalnych (rentowych) osób (czy ich rodzin), które – pełniąc służbę na rzecz totalitarnego państwa – miałyby korzystać z zaopatrzenia emerytalnego czy rentowego na warunkach korzystniejszych niż osoby uposażone w powszechnym systemie ubezpieczeń społecznych (tak reguły ogólne dla służb mundurowych, przewidziane ustawą zaopatrzeniową). Stosunkowo rygorystyczne zasady - np. statuowana art. 15c ust. 3 ustawy zaopatrzeniowej - nie miały jednak znaleźć zastosowania do osób, które krótko pełniły służbę na rzecz państwa totalitarnego. Zakres ich przywilejów emerytalnych stąd wynikających byłby wszak w istocie marginalny. Nie sposób więc racjonalnemu prawodawcy przepisać intencji ogólnego obniżenia wypracowanego uposażenia emerytalnego wyłącznie wobec krótkiej służby na rzecz państwa totalitarnego. Poza granicami sprawy pozostawać musi przy tym ocena etyczna zachowań, jak przyjęcie służby w strukturach państwa totalitarnego, nawet gdy miała ona charakter wykonywania zadań operacyjnych – skoncentrowanych na eliminowanie wszelkich przejawów dążeń wolnościowych w Polsce (pion [...]) – jak w przypadku Funkcjonariusza, choć – jak podnosi on – większość służby spędził, jako słuchacz szkoły oficerskiej. Z woli prawodawcy ogólna sankcja, dotycząca drastycznego wszak obniżenia uposażeń emerytalno-rentowych, nie dotyczy osób spełniających warunki określone w art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, do których należy Funkcjonariusz. Nie przywołano bowiem żadnych okoliczności, które mogłyby przemawiać przeciw zastosowaniu przewidzianego danym przepisem wyjątku. Kolejną okolicznością, którą w istocie pominął organ, jest uzyskanie przez Funkcjonariusza odznaczenia w postaci Brązowego Krzyża Zasługi, co potwierdzało pełnienie przezeń służby na rzecz państwa demokratycznego z zaangażowaniem wykraczającym poza przeciętne. Organ poprzestał jedynie na stwierdzeniu, że osiągnięcia Funkcjonariusza zasługują na uznanie i szacunek, jednakże są nieistotne dla wyniku sprawy. Tym samym nie poddał ocenie charakteru służby po 12 września 1989 r., czego przejawem był m.in. fakt otrzymania tego odznaczenia. W realiach rozpoznawanej sprawy przywołaną przez organ przesłanką negatywną dla zastosowania wyjątku było natomiast dobrowolne podjęcie przez Funkcjonariusza służby w SB, oraz rzetelne jej pełnienie. Przywołane przez organ okoliczności nie mogą jednak stanowić przesłanki negatywnej dla zastosowania wyjątku. Takie rozumienie danej regulacji prowadziłoby bowiem wprost do wniosku, że z przewidzianego ustawowo przywileju (wyłączenie reguł ogólnych) mogłyby korzystać tylko osoby, które służyły państwu totalitarnemu z przyczyn innych niż ideowe – kunktatorskich, materialistycznych, z wyrachowania itp. bądź niedbale wykonywały swoje obowiązki, pobierając z tego tytułu uposażenie. Intencji, aby tak zakreślić granicę wyjątku, nie sposób przypisać racjonalnemu prawodawcy, uwzględniając także cele regulacji, wprowadzonych Nowelą z 2016 roku. Trzeba mieć bowiem na uwadze, że – gdy chodzi o osoby, które pełniąc służbę w formacjach określonych art. 13b ustawy zaopatrzeniowej nie czyniły tego dobrowolnie bądź podjęły (bez zgody przełożonych) współpracę z opozycją demokratyczną – reguły dotyczące obniżenia uposażenia generalnie nie znajdują zastosowania (tak art. 15c ust. 5, art. 22a ust. 5, art. 24a ust. 5 i art. 13c pkt 2 danej ustawy). Przyznane organowi administracji uprawnienie do wyłączania reguł ogólnych dotyczy więc wyłącznie pozostałych osób. Nie sposób zaś zakładać, aby – z woli prawodawcy – wyjątek mógł dotyczyć tylko tych, którzy pełnili obowiązki nierzetelnie bądź z przyczyn merkantylnych. Nie zasługuje wprawdzie na akceptację czy wręcz aprobatę zaangażowanie w realizację zadań służb mundurowych na rzecz państwa totalitarnego, niezależnie czy wykonywane zadania dotyczyły działań operacyjnych, czy stanowiły jedynie wsparcie techniczne aparatu przemocy. Dał temu wprost wyraz prawodawca, ograniczając przywileje emerytalne i rentowe osób, które to czyniły. Z jego woli reguły te nie mają jednak znaleźć zastosowania do osób, które – w zmienionej rzeczywistości politycznej – dopuszczono do dalszej służby, podjęły ją i pełniły z pełnym zaangażowaniem, przyczyniając się do ochrony bezpieczeństwa publicznego, jak w przypadku Funkcjonariusza. W przypadku Funkcjonariusza wystąpienie takich okoliczności nie jest sporne. Został on bowiem pozytywnie opiniowany, odznaczony w uznaniu jego zasług i osiągnięć służbowych. Wobec powyższych uwarunkowań – pomimo, że decyzja o włączeniu reguł ogólnych ma charakter uznaniowy – obowiązkiem organu było wydanie orzeczenia pozytywnego dla Funkcjonariusza, w związku z treścią art. 7 K.p.a. in fine. Orzeczenie w tej sprawie nie może być rozumiane jako dowolne. W sprawie wystąpiły zaś opisane przepisem przesłanki zastosowania wyjątku, a nie ujawniono okoliczności, które by mogły przeciw temu przemawiać. W szczególności nie może być nią zaangażowana służba Funkcjonariusza w okresie przed 31 lipca 1990 r., czy też przynależność do ZSMP (okoliczność tę oceniono już w uprzednim orzeczeniu o sygn. II SA/Wa 3175/21). Przewidziany ustawą wyjątek należy odnosić do funkcjonariuszy takich, jak w rozpoznawanym przypadku, gdzie służba na rzecz totalitarnego państwa była krótka, zaś państwa demokratycznego wiązała się ze szczególnymi zasługami, co w przypadku Funkcjonariusza jest bezsprzeczne – potwierdza to nadane odznaczenie. W konsekwencji zasadny okazał się zarzut naruszenia prawa materialnego. Nie naruszono z kolei prawa procesowego, wobec ustalenia istotnych dla sprawy okoliczności. Jak wskazano, postawa ideowa Funkcjonariusza (w tym przynależność do ZSMP, czy też PZPR) nie mogła mieć znaczenia dla wyniku sprawy. Jednocześnie, orzekając w sprawie nie naruszono przepisów postępowania, co do obowiązku właściwego jej wyjaśnienia, tak, aby mogło mieć to istotny wpływ na jej wynik. Kluczowe dla jej rozstrzygnięcia uwarunkowania faktyczne nie budziły bowiem wątpliwości - tu okres służby, w tym na rzecz totalitarnego państwa, zasługi w pełnieniu służby na rzecz państwa demokratycznego, w tym uzyskane odznaczenia. Organ błędnie natomiast uznał, jakoby ustalone przezeń fakty, nie stanowiły przesłanki zastosowania wyjątku, przewidzianego art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej. Nie uchybiono też obowiązkowi właściwego uzasadnienia decyzji - w kontekście wskazania uwarunkowań prawnych i faktycznych, stanowiących przesłankę podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Wadliwie natomiast skonstatowano brak przesłanek dla zastosowania wobec Funkcjonariusza wyłączenia reguł ogólnych. Jako irrelewantną dla wyniku rozpoznawanej sprawie natomiast uznać należy podnoszoną w skardze okoliczność, jakoby wadliwie określono okres pełnienia przez Funkcjonariusza służby na rzecz totalitarnego państwa. Kwestię jego podlegania regulacjom, dotyczącym obniżenia uposażenia oraz okresu służby na rzecz totalitarnego państwa, przesądza decyzja w przedmiocie obniżenia uposażenia, której tryb kwestionowania określają odrębne przepisy. Nie mogłoby być aprobowane w państwie praworządnym wykładanie przepisów, prowadzące do sytuacji, gdy ta sama kwestia materialna – statuująca status prawny obywatela – może być oceniana alternatywnie – w odrębnych postępowaniach przez różne organy. Oznaczałoby to dopuszczenie formułowania odmiennych konkluzji w tym samym przedmiocie. Prowadziłoby do naruszenia ogólnej zasady pewności prawa. Reasumując, ewentualna mylna ocena, co do okresu pełnienia przez Funkcjonariusza służby na rzecz totalitarnego państwa, nie mogła być w ogóle przedmiotem rozważań w danym postępowaniu – dotyczącym zastosowania wyjątku od ogólnych reguł obniżenia uposażenia byłych funkcjonariuszy. Sąd nie uwzględnił żądania Funkcjonariusza zobowiązania organu do wydania decyzji o określonej treści we wskazanym terminie. Kompetencję w danym zakresie dotyczą wyłącznie orzeczeń innych niż o charakterze uznaniowym - tak art. 145a § 1 in fine ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.). W art. 8a ust. 1 zdanie wstępne ustawy zaopatrzeniowej użyto natomiast sformułowania "może". Niemniej – orzekając w sprawie – organ administracji będzie związany wytycznymi i oceną prawną, sformułowanymi w niniejszym uzasadnieniu (tak art. 153 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Z przytoczonych wyżej przyczyn, na postawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach rozstrzygnięto w pkt 2 w myśl art. 200 w zw. z art. 205 § 2 powyższej ustawy oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2017 r. poz. 1797). Na zasądzone koszty składa się kwota 480 złotych tytułem wynagrodzenia pełnomocnika.
Informacje o sprawie
- Data wpływu
- 12 lipca 2023
- Symbol z opisem
- 6192 Funkcjonariusze Policji
- Hasła tematyczne
- Służba Bezpieczeństwa
- Skarżony organ
- Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
- Sędziowie
- Arkadiusz Koziarski Łukasz Krzycki /przewodniczący sprawozdawca/ Piotr Borowiecki
Powołane przepisy
- Ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (t. j.)
art. art. 8a, 13b, 15c ust. 3 · Dz.U. 2022 poz. 1626
Powiązane dokumenty
Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny