II SA/Wa 1149/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Walawski, Sędziowie WSA Andrzej Góraj (spr.), Piotr Borowiecki, Protokolant sekretarz sądowy Agnieszka Wiechowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi małoletnich J. i J. K. reprezentowanych przez przedstawiciela ustawowego K.K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną oraz poprzedzającą ją decyzję.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2017 r. utrzymał w mocy własną decyzję z [...] maja 2017 r. odmawiającą J. i J. K. reprezentowanym przez matkę K. K.– przyznania świadczenia w drodze wyjątku po zmarłym ojcu. W uzasadnieniu organ przywołał przepis art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wywodząc, iż świadczenie wyjątkowe nie może pozostawać w zbiegu ze świadczeniem otrzymywanym przez uprawnionego w trybie zwykłym. Organ ustalił zaś, że dzieci zmarłego uprawnione są do renty sierocej z [...] instytucji ubezpieczeniowej. Skargę od powyższej decyzji do tutejszego Sądu wywiodła K. K. reprezentująca swoje córki J. i J. Opisała w niej losy swojej rodziny i przebieg drogi zawodowej zmarłego męża. Wyjaśniła, iż z [...] instytucji otrzymuje 38 Euro miesięcznie. Powyższą okoliczność potwierdzają też znajdujące się w aktach sprawy decyzje [...] instytucji ubezpieczeniowej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: zgodnie z treścią przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Oceniając przedmiotową decyzję według powyższych kryteriów, uznać należy, iż powinna zostać wyeliminowana z obrotu prawnego jako wadliwa. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny tego, czy istniały przesłanki do odmowy przyznania stronie dochodzonego świadczenia. Co do zasady zgodzić należało się z organem, iż w Rzeczpospolitej Polskiej, kraju będącym członkiem Unii Europejskiej, świadczenia emerytalne czy rentowe wypłacane w trybie zwykłym, są równoważnie takim samym świadczeniom w trybie zwykłym wypłacanym w innych państwach członkowskich. Trafnie też wywiódł organ, iż świadczenie w drodze wyjątku, nie może być wypłacane kumulatywnie ze świadczeniem przysługującym beneficjentowi w trybie zwykłym np. z tytułu renty czy emerytury. Kłóciłoby się to z zasadą sprawiedliwości i solidaryzmu społecznego. Stawiałoby bowiem niektóre osoby w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do tych osób, które pobierają wyłącznie świadczenie emerytalne w zwykłym trybie. W związku z powyższym, dla rozstrzygnięcia wniosku zgłoszonego w trybie przepisu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, kluczowe znaczenie ma ustalenie m.in. tego, czy wnioskodawca pobiera świadczenie w trybie zwykłym. W ocenie tutejszego Sądu organ czyniąc ustalenia w powyższym zakresie, nie może jednak ograniczać się wyłącznie do ustalenia samego faktu pobierania takiego świadczenia. Organ winien również poczynić ustalenia co do wysokości tego świadczenia zwykłego. Nie każde bowiem świadczenie w trybie zwykłym będzie wyłączało możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W ocenie tutejszego Sądu przesłanką wyłączającą możliwość przyznania emerytury w drodze wyjątku będzie fakt pobierania świadczenia emerytalnego czy rentowego w trybie zwykłym, lecz w wysokości co najmniej wysokości najniższej emerytury. Tylko bowiem przy świadczeniu w co najmniej takiej wysokości, istnieją realne i obiektywne przesłanki do przyjęcia założenia, że dana osoba jest w stanie utrzymać się z otrzymywanego świadczenia, a więc w konsekwencji, że przyznanie jej jeszcze świadczenia w drodze wyjątku, naruszałoby wspomnianą wcześniej zasadę sprawiedliwości i równości wobec prawa. Powyższe dywagacje pozostają w zgodzie z ugruntowanym od lat orzecznictwem Sądów administracyjnych łączącym poruszaną w omawianym przepisie materię posiadania niezbędnych środków utrzymania z wysokością najniższej emerytury. Z owego ugruntowanego poglądu wypływa bowiem wniosek, iż dla oceny zasadności przyznania świadczenia wyjątkowego, koniecznym jest odniesienie się do kryteriów natury obiektywnej. Takim zaś kryterium, w sposób bezstronny określającym wysokość świadczenia pozwalającego na miesięczne utrzymanie się człowieka, jest zaś kwota najniższej emerytury przyznawanej w trybie zwykły. W ocenie tutejszego Sądu, w realiach faktycznych niniejszej sprawy zasadnym będzie więc odniesienie się do kryterium wysokości najniższej emerytury zarówno przy ocenianiu materii niezbędnych środków utrzymania, jak i materii pobierania innego świadczenia w trybie zwykłym. Na marginesie wyjaśnienia wymagała też okoliczność, iż wnioski wysnute przez Sąd administracyjny nie stanowią co do zasady żadnego nowum jeśli chodzi o wykładnię przepisów materialnego prawa administracyjnego. W sprawach uprawnień policjantów dotyczących np. równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego, od lat przyjęło się, iż sam fakt posiadania przez funkcjonariusza własnego lokalu, nie wyłącza jeszcze możliwości przyznania mu owego równoważnika. Koniecznym jest jeszcze ziszczenie się kolejnej przesłanki, a mianowicie tego, aby mieszkanie posiadane przez policjanta spełniało minimalne wymogi w zakresie metrażu, określone w normach mieszkaniowych oznaczonych w przepisach wykonawczych. Tak więc przyjęło się, że na potrzeby przyznania ww. świadczenia, za lokal mieszkalny uznaje się tylko ten, jaki odpowiada co najmniej minimalnym normom mieszkaniowym. Przenosząc w sposób odpowiedni przesłanki leżące u podstaw wyżej przywołanej wykładni, w ocenie tutejszego Sądu uznać należy, iż tylko otrzymywanie przez osobę wnioskującą o przyznanie świadczenia w trybie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych innego świadczenia w wysokości co najmniej wysokości minimalnej emerytury, umożliwia przyjęcie, iż otrzymuje ona świadczenie emerytalne czy rentowe w trybie zwykłym. Świadczenia w kwotach niższych, nie mogą więc zostać obiektywnie uznane za pełnoprawne świadczenia emerytalne czy rentowe. Nie spełniają bowiem obiektywnej przesłanki, jaką jest możliwość utrzymania się osoby za kwotę w tej wysokości. Przechodząc do meritum rozpoznawanej sprawy wskazać należało, iż okolicznością niesporną było to, że dzieci zmarłego otrzymują od [...] instytucji ubezpieczeniowej świadczenie w trybie zwykłym w kwocie [...] Euro. Okolicznością niewymagającą dowodu jest także to, że ww. kwota jest w sposób znaczący niższa od kwoty najniższej emerytury. W związku z powyższym, w realiach niniejszej sprawy przyjąć należało założenie, że dzieci zmarłego nie otrzymują świadczenia emerytalnego w trybie zwykłym. Tym samym jako zasadna jawiła się teza, iż nie występowała w sprawie przesłanka leżąca u podstaw wydania skarżonej decyzji. W związku z powyższym, uznając że skarżona decyzja narusza prawo, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w pkt 1 wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.). Ponownie rozpoznając sprawę organ będzie zobligowany do tego, aby uwzględniając sposób rozumienia prawa zaprezentowany w niniejszym uzasadnieniu, rozpoznać ponownie wniosek inicjujący postępowanie i przyznać dochodzone świadczenie w przypadku, jeśli pozostałe kryteria opisane w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych będą spełnione.