II SA/Wa 1070/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube (spr.), Sędzia WSA Danuta Kania, Sędzia WSA Iwona Maciejuk, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 6 października 2021 r. sprawy ze skargi P. L. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] Uniwersytetu [...] z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Komisji Stypendialnej [...] Uniwersytetu [...] z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...], 2. zasądza od Rektora [...] Uniwersytetu [...] na rzecz skarżącego P. L. kwotę 200 (słownie: dwieście) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Komisja Stypendialna [...] Uniwersytetu [...], dalej "Komisja Stypendialna", po rozpoznaniu wniosku P. L. z dnia [...] października 2020 r., decyzją z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] odmówiła mu przyznania stypendium socjalnego na rok akademicki 2020/2021. W uzasadnieniu decyzji Komisja wskazała, że zgodnie z art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. 2020 poz. 85 z późn. zm., dalej: "u.p.s.w.n.", świadczenie, o które wystąpił wnioskodawca przysługuje na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. W ocenie Komisji, okoliczność, że wnioskodawca studiuje obecnie ponad 9 lat uniemożliwia - w świetle obowiązujących przepisów - przyznanie mu wnioskowanego świadczenia. Zdaniem Komisji, do ustalenia upływu okresu 6 lat przysługiwania stypendium nie ma znaczenia okoliczność, czy student występował wcześniej o takie świadczenie oraz czy je pobierał. Sześcioletni okres przysługiwania świadczeń rozpoczyna się bowiem w momencie podjęcia studiów i nabycia praw studenta po raz pierwszy (na pierwszym kierunku studiów), co następuje z chwilą złożenia ślubowania. Co więcej do sześcioletniego okresu przysługiwania świadczeń należy wliczać także okresy studiowania sprzed wejścia w życie ww. ustawy, tj. sprzed 1 października 2018 r. Mając na uwadze poczynione przez Komisję Stypendialną ustalenia, świadczenie, o które ubiega się student, nie może więc zostać przyznane, ponieważ jak wynika z obliczeń okres studiowania przekroczył 6 lat. W związku z powyższym Komisja Stypendialna odmówiła przyznania stypendium socjalnego. Decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] Odwoławcza Komisja Stypendialna [...] Uniwersytetu [...], dalej "Odwoławcza Komisja Stypendialna", po rozpoznaniu odwołania P. L. utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję Komisji Stypendialnej z dnia [...] listopada 2020 r. Organ odwoławczy nie zgodził się ze stanowiskiem odwołującego się, który uważa, że okres 6 lat powinien być traktowany jako okres rzeczywistego pobierania stypendium na wniosek studenta, ponieważ zdaniem Komisji dla ustalenia biegu okresu 6-ciu lat nie ma znaczenia fakt wystąpienia o świadczenie i rzeczywistego pobierania świadczenia, ale data podjęcia studiów i nabycia praw studenta. Nie było wobec tego konieczne ustalanie, czy student kiedykolwiek pobierał tego rodzaju świadczenie. Organ wskazał, że P. L. studiuje obecnie łącznie ponad 6 lat i z tego względu nie przysługuje mu prawo do przyznania stypendium socjalnego na gruncie obowiązujących przepisów. Zdaniem Odwoławczej Komisji Stypendialnej, nie można zgodzić się z twierdzeniem odwołującego się, że okres 6 lat powinien być liczony od dnia wejścia w życie ustawy, tj. od dnia 1 października 2018 r., ponieważ taka interpretacja nie wynika z żadnych przepisów, w szczególności nie wynika ani z art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy, ani też z przepisów wprowadzających ustawę, tj. z przepisów ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U z 2018, poz.1669). Odwoławcza Komisja Stypendialna uznała również za nieuprawniony zarzut, iż przepis § 13 ust. 2 pkt 1 Regulaminu świadczeń dla studentów [...] Uniwersytetu [...], stanowiący załącznik Nr 1 do Zarządzenia Nr [...] Rektora [...]U[...] z dnia [...] października 2020 r., jest niezgody z ustawą. P. L. skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] Uniwersytetu [...] z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...], wnosząc o uchylenie zarówno zaskarżonej decyzji, jak i utrzymanej nią w mocy decyzji Komisji Stypendialnej, a także zobowiązanie organu stypendialnego do wydania w określonym terminie decyzji, wskazując rozstrzygnięcie. Skarżący zwrócił się o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, ze względu na panującą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej sytuację epidemiologiczną. Zaskarżonej decyzji zarzucił: 1. rażące naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. polegające na odmowie przyznania stypendium socjalnego pomimo spełnienia warunków ustawowych; 2. ewentualnie naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. poprzez nieustalenie wszystkich okoliczności stanu faktycznego, w szczególności brak ustalenia faktu pobierania przez skarżącego stypendiów za okres sprzed 1 października 2020 r.; 3. naruszenie art. 6 k.p.a. poprzez wydanie decyzji na podstawie przepisów Regulaminu świadczeń dla studentów [...] Uniwersytetu [...], stanowiącego załącznik Nr 1 do Zarządzenia Nr [...] Rektora [...]U[...] z dnia [...] października 2020 r. (dalej też: Regulamin Świadczeń [...]U[...], Załącznik nr 5), które są sprzeczne z u.p.s.w.n.; 4. naruszenie art. 6 k.p.a. poprzez wydanie decyzji w sposób dowolny, tj. z naruszeniem przepisów Regulaminu Świadczeń [...]U[...]; - co miało istotny wpływ na wydanie sprzecznego z prawem rozstrzygnięcia. W odpowiedzi na skargę Rektor [...] Uniwersytetu [...] wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.), dalej: "p.p.s.a.", sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137, z późn. zm.), a także art. 3 § 1 oraz art. 134 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, nie będąc przy tym związane zarzutami i wnioskami zawartymi w skargach oraz powołaną podstawą prawną. Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 ust. 1 u.p.s.w.n., student ma prawo ubiegać się o: 1) stypendium socjalne, 2) stypendium dla osób niepełnosprawnych, 3) zapomogę, 4) stypendium rektora, 5) stypendium finansowane przez jednostkę samorządu terytorialnego, 6) stypendium za wyniki w nauce lub w sporcie finansowane przez osobę fizyczną lub osobę prawną niebędącą państwową ani samorządową osobą prawną. Przyznanie świadczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1 - 4, oraz odmowa jego przyznania następują w drodze decyzji administracyjnej (ust. 2). Stosownie do art. 87 ust. 1 u.p.s.w.n., stypendium socjalne może otrzymać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej. Warunki przyznania stypendium socjalnego określa art. 88. Natomiast zgodnie z art. 92 ust. 1 u.p.s.w.n., stypendia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 są przyznawane na semestr lub na rok akademicki i wypłacane co miesiąc przez okres do 10 miesięcy, a gdy kształcenie trwa semestr - przez okres do 5 miesięcy. Zgodnie natomiast z art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n., świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1 - 4 i art. 359 ust. 1, przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Zdaniem organu, w świetle art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n., stypendium socjalne nie może zostać przyznane studentowi, który na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich posiada status studenta przez okres dłuższy niż 6 lat. Skoro skarżący posiadał status studenta przez okres ponad 6 lat, w którym mógł otrzymywać stypendium, to jego uprawnienie do uzyskania stypendium wygasło, co skutkowało zastosowaniem ograniczenia z art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. i wydaniem decyzji odmownej. W ocenie Sądu, z powyższym stanowiskiem, nie sposób się zgodzić, bowiem przyjęta przez organ wykładnia ww. przepisu jest wadliwa. Organ przyjął bowiem, że pojęcie "przysługiwania świadczenia" jest pojęciem tożsamym z pojęciem "posiadania statusu studenta". Tymczasem takie rozumienie tego pojęcia nie wynika z treści cytowanego przepisu. Zdaniem Sądu, prawidłowe odkodowanie normy zawartej w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. nie wymaga szczególnych zabiegów interpretacyjnych, wystarczającym jest tu podstawowy rodzaj wykładni - wykładnia językowa. Sąd podziela sposób wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. zaprezentowany przez K. Leweckiego w artykule "Wykładnia nowego ograniczenia w przyznawaniu stypendiów dla studentów" (Doradztwo Podatkowe - Biuletyn Instytutu Studiów Podatkowych 2020/1/57-62), który przyjmuje, że pojęcie "przysługuje", wobec braku definicji ustawowej, należy odczytywać zgodnie z jego rozumieniem. Wobec braku ustawowej definicji pojęcia "świadczenie przysługuje", jakie zostało użyte w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n., należy je odczytywać zgodnie z jego znaczeniem w języku potocznym ("przysługiwać" to "należeć się komuś z mocy ustawy, prawa, przywileju" - Słownik języka polskiego PWN pod red. W. Doroszewskiego) i odnosić do świadczenia, które zostało przyznane studentowi po spełnieniu wszystkich kryteriów. W związku z tym dla biegu okresu, o którym mowa w omawianym przepisie, ma znaczenie to, że student występował o świadczenie, które zostało mu przyznane i je pobrał. Zwrócić należy uwagę, że zgodnie z art. 86 ust. 1 u.p.s.w.n., student może jedynie ubiegać się o przyznanie wskazanego w nim świadczenia (m.in. stypendium socjalnego), ponieważ sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia do uzyskania danego świadczenia. I tak, art. 87 u.p.s.w.n. wskazuje przesłanki ubiegania się o stypendium socjalne, art. 89 u.p.s.w.n. - warunki uzyskania stypendium dla osób niepełnosprawnych, art. 90 u.p.s.w.n. - warunki przyznania zapomogi, art. 91 u.p.s.w.n. - warunki stypendium rektora, a art. 359 u.p.s.w.n. - warunki uzyskania stypendium ministra. Oznacza to, że aby świadczenie z katalogu pomocy materialnej dla studentów przysługiwało, wnioskodawca musi mieć status studenta, złożyć stosowny wniosek oraz spełnić dodatkowe warunki przewidziane dla danej kategorii pomocy finansowej. Zatem 6-letni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n., należy odnosić do okresu, w którym student spełnia przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w ustawie i jednocześnie jest beneficjentem takiej pomocy. Mając na uwadze powyższe rozważania nie sposób zrównać znaczenia pojęcia "przysługiwania świadczenia", o którym mowa w u.p.s.w.n. z pojęciem "przysługiwania możliwości ubiegania się o świadczenie" w związku z posiadaniem statusu studenta, jak przyjął to organ w niniejszej sprawie. Analogiczny pogląd został zaprezentowany w wyroku NSA z dnia 7 lipca 2021 r. sygn. akt III OSK 3596/21, w wyroku NSA z dnia 15 czerwca 2021 r. sygn. akt III OSK 4082/21 i prezentowany jest w przytłaczającej większości orzecznictwa wojewódzkich sądów administracyjnych (częściowo jeszcze nieprawomocnych), np. w wyrokach: WSA w Szczecinie z dnia 10 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Sz 222/20; WSA w Gdańsku z dnia 26 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 461/20 i z dnia 20 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 460/20; WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 sierpnia 2020 r., sygn. akt II SA/Go 155/20, WSA w Łodzi z dnia 12 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Łd 106/20, WSA w Poznaniu z dnia 17 lutego 2021 r. sygn. akt II SA/Po 773/20; WSA w Krakowie z dnia 25 stycznia 2021 r. sygn. akt 394/20, WSA w Bydgoszczy z dnia 19 stycznia 2021 r. sygn. akt II SA/Bd 1223/20, WSA w Warszawie z dnia 10 marca 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 2166/20 (publik. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Powyższa wykładnia znajduje nadto odzwierciedlenie w treści uzasadnienia rządowego projektu ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (str. 28), w którym wskazano, iż "realizując cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat." Sześcioletni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n., powiązano zatem bezpośrednio z pobieraniem świadczenia, a nie z posiadaniem statusu studenta przez osobę ubiegającą się o jedną z form pomocy materialnej. Równocześnie należy zauważyć, że w ustawie - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce nie zawarto przepisu ograniczającego lub wyłączającego prawo do świadczeń ze względu na posiadanie statusu studenta przez okres dłuższy niż sześć lat. Sytuacje, w których studentowi nie przysługuje prawo do stypendium lub kiedy wygasa decyzja o przyznaniu świadczenia, zostały wyczerpująco unormowane w przepisach art. 93 ust. 2 pkt 2 oraz art. 94 ust. 2 u.p.s.w.n., przy czym żadna z tych regulacji nie wiąże prawa do stypendium z nadmiernie długim okresem studiowania. Nie można, jak błędnie przyjęła w niniejszej sprawie Odwoławcza Komisja Socjalna, wiązać początku tego okresu 6 letniego z momentem rozpoczęcia studiów przez studenta ubiegającego się o przyznanie pomocy. Skoro bowiem z samym statusem studenta ustawa nie wiąże przysługiwania, to jest otrzymywania świadczeń stypendialnych, to nie sposób uznać, że to z momentem rozpoczęcia studiów zaczyna biec okres 6 lat ograniczający czas przysługiwania stypendium, stosownie do art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ będzie zobowiązany uwzględnić zaprezentowane wyżej stanowisko, a wydane rozstrzygnięcie uzasadnić w sposób odpowiadający wymogom prawa w tym zakresie. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. O kosztach postępowania, obejmujących uiszczony wpis sądowy, orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 w związku z art. 209 tej ustawy.