II SA/Wa 106/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Maciejuk, Sędzia WSA Karolina Kisielewicz, Asesor WSA Mateusz Rogala (spr.), , Protokolant referent Edyta Brzezicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2024 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Szefa Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji z dnia [...] listopada 2022 r. nr [...] w przedmiocie przydziału mobilizacyjnego stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Szefa Wojskowego Centrum Rekrutacji w S. z dnia [...] września 2022 r. nr [...]

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] listopada 2022 r. nr [...] Szef Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji, działając na podstawie art. 104 § 1 i 2, art. 138 § 1 pkt 1, art. 268a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, powoływanej dalej jako k.p.a.) w związku z art. 3, art. 5, art. 7, art. 531 ust. 1 i 8, art. 248 ust. 1, art. 821 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz. U. z 2022 r., poz. 2305) oraz § 12 ust. 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 16 marca 2017 r. w sprawie przydziałów mobilizacyjnych i pracowniczych przydziałów mobilizacyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 725 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję Szefa Wojskowego Centrum Rekrutacji w [...] z dnia [...] września 2022 r. nr [...] odmawiającą uchylenia [...] A. K. przydziału mobilizacyjnego do jednostki wojskowej [...] w [...], nadanego na podstawie karty mobilizacyjnej seria [...] Nr [...]. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że A. K. odwołał się od przydziału mobilizacyjnego, wnosząc o jego uchylenie lub zmianę i podnosząc, że w JW [...] zawodową służbę wojskową pełni były mąż jego żony, co powoduje konflikty o podłożu osobistym. W ocenie organu odwoławczego, w sprawie nie zaistniały przyczyny uzasadniające uchylenie przydziału mobilizacyjnego, określone w § 12 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 16 marca 2017 r. Organ dodatkowo zaznaczył, że przepisy ustawy o obronie Ojczyzny oraz rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 16 marca 2017 r. przewidują jedynie możliwość uchylenia przydziału mobilizacyjnego, nie zaś jego zmiany, wobec czego wniosek skarżącego w tym zakresie był bezprzedmiotowy. A. K. złożył na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, zaskarżając ją w całości i wnosząc o jej uchylenie w całości oraz o uchylenie decyzji organu I instancji, a ponadto o zwrot kosztów postępowania. Skarżący zarzucił organowi niezawiadomienie go o przeprowadzonym dowodzie, nieumożliwienie mu wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, niepowiadomienie go o dopuszczonych w sprawie dowodach, a także błędną interpretację § 2 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 16 marca 2017 r. oraz pojęcia "uzasadnionego przypadku" określonego w § 12 ust. 2 tego rozporządzenia. W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił argumentację dotyczącą nieprawidłowego nadania mu przydziału mobilizacyjnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Postanowieniem z dnia 16 listopada 2023 r. sygn. akt III SA/Gd 28/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku stwierdził swą niewłaściwość w tej sprawie i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zaskarżona do Sądu decyzja Szefa Centralnego Wojskowego Biura Rekrutacji z dnia [...] listopada 2022 r. oraz utrzymana nią w mocy decyzja Szefa Wojskowego Centrum Rekrutacji w [...] z dnia [...] września 2022 r. zostały wydane bez podstawy prawnej, co uzasadnia stwierdzenie ich nieważności. Postępowanie administracyjne w tej sprawie zostało wszczęte wnioskiem A. K. z dnia [...] września 2022 r. o zmianę nadanego mu przydziału mobilizacyjnego. Organ I instancji, w związku treścią § 12 ust. 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 16 marca 2017 r., potraktował ten wniosek jako wniosek o uchylenie nadanego przydziału mobilizacyjnego i wydał decyzję z dnia [...] września 2022 r. odmawiającą uchylenia przydziału mobilizacyjnego. Jako podstawę prawną tej decyzji organ wskazał przepisy: art. 104, art. 129 § 1 i 2 k.p.a. w związku z art. 1 i art. 85 Konstytucji RP i art. 3, art. 5, art. 7, art. 531 ust. 1 i 8, art. 248 ust. 1, art. 801 ust. 3 i art. 821 ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny, a także § 2 ust. 2 i § 12 ust. 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 16 marca 2017 r. w sprawie przydziałów mobilizacyjnych i pracowniczych przydziałów mobilizacyjnych. Co jednak istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, żaden z przywołanych przepisów nie przewiduje, by sprawy związane z nadawaniem lub uchylaniem przydziałów mobilizacyjnych był rozpatrywane w formie decyzji administracyjnej. Wręcz przeciwnie, zarówno z przepisów ustawy o obronie Ojczyzny, jak i rozporządzenia z dnia 16 marca 2017 r., które obowiązywało w dniu wydania zaskarżonej decyzji, wynika, że kwestie dotyczące przydziałów mobilizacyjnych nie są rozpatrywane przez organy wojskowe w takiej formie. Zgodnie z art. 2 pkt 29 ustawy o obronie Ojczyzny, przydział mobilizacyjny to imienne wyznaczenie żołnierza zawodowego, osoby będącej w rezerwie, na stanowisko służbowe określone etatem czasu wojennego, zgodnie z wymaganiami kwalifikacyjnymi oraz predyspozycjami określonymi dla tego stanowiska. Jak zaś stanowi art. 531 ust. 1 tej ustawy, żołnierzy rezerwy, których w pierwszej kolejności przewiduje się powołać do służby wojskowej pełnionej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, przeznacza się do tej służby przez nadanie w czasie pokoju przydziału mobilizacyjnego na stanowiska służbowe lub do pełnienia funkcji wojskowych, które są określone w etacie jednostki wojskowej i występują w czasie wojny. Przydziały mobilizacyjne oraz pracownicze przydziały mobilizacyjne nadaje oraz uchyla szef wojskowego centrum rekrutacji, działając w porozumieniu z dowódcą jednostki wojskowej, a w przypadku stanowisk określonych w etacie komórek organizacyjnych, w porozumieniu z Dyrektorem Generalnym urzędu obsługującego Ministra Obrony Narodowej (art. 531 ust. 8). Co szczególnie istotne, w myśl art. 531 ust. 9 ustawy o obronie Ojczyzny, nadanie przydziału mobilizacyjnego oraz pracowniczego przydziału mobilizacyjnego następuje w formie karty mobilizacyjnej. Osoba, której nadano przydział mobilizacyjny lub pracowniczy przydział mobilizacyjny, jest obowiązana przyjąć kartę mobilizacyjną. W art. 531 ust. 10 ustawy wskazano, że w karcie mobilizacyjnej określa się co najmniej datę jej wydania, organ wydający, dane osobowe żołnierza rezerwy, pracownika lub innej osoby niebędącej pracownikiem, w tym stopień wojskowy, imię i nazwisko, dane jednostki wojskowej albo komórki organizacyjnej, w tym nazwę, adres, numer mobilizacyjny, pododdział, przydział mobilizacyjny lub pracowniczy przydział mobilizacyjny, a także termin i miejsce stawienia się do jednostki wojskowej albo komórki organizacyjnej, pouczenie o skutkach uchylania się odpowiednio od obowiązku służby wojskowej lub pracy, sposób postępowania w przypadku utraty karty oraz w przypadku niemożliwości stawienia się w miejscu określonym w tej karcie, a także wykaz przedmiotów użytku osobistego, które żołnierz rezerwy, pracownik lub inna osoba niebędąca pracownikiem powinna zabrać ze sobą, stawiając się do jednostki wojskowej albo komórki organizacyjnej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. Ustawa o obronie Ojczyzny nie przewiduje natomiast, by nadawanie przydziału mobilizacyjnego żołnierzom rezerwy następowało w formie decyzji administracyjnej, a w szczególności, by decyzję administracyjną stanowiła karta mobilizacyjna. Również z przepisów rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 16 marca 2017 r. wynika, że uchylenie przydziału mobilizacyjnego nie następuje w drodze decyzji administracyjnej. W § 12 ust. 2 rozporządzenia wskazano, że wojskowy komendant uzupełnień, działając w porozumieniu z dowódcą jednostki wojskowej, na jego wniosek albo wniosek żołnierza rezerwy, może w uzasadnionych przypadkach, innych niż wymienione w ust. 1, uchylić przydział mobilizacyjny, jeżeli nie narusza to możliwości mobilizacyjnych jednostki wojskowej. W myśl zaś § 13 ust. 1 rozporządzenia, w przypadku uchylenia przydziału mobilizacyjnego wojskowy komendant uzupełnień: 1) niezwłocznie zawiadamia o tym dowódcę jednostki wojskowej; 2) odbiera od żołnierza rezerwy, któremu uchylono przydział mobilizacyjny, kartę mobilizacyjną i niszczy ją protokolarnie oraz dokonuje odpowiednich adnotacji w ewidencji wojskowej. Dowódca jednostki wojskowej, po otrzymaniu zawiadomienia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, stwierdza w rozkazie dziennym fakt uchylenia przydziału mobilizacyjnego oraz dokonuje odpowiednich adnotacji w ewidencji wojskowej prowadzonej w tej jednostce (§ 13 ust. 2). Uchylenie przydziału mobilizacyjnego następuje zatem poprzez protokolarne zniszczenie karty mobilizacyjnej i dokonanie odpowiednich adnotacji ewidencyjnych. Brak jest w konsekwencji przepisów powszechnie obowiązującego prawa, które przyznawałyby organom kompetencję do wydawania decyzji administracyjnych w sprawie nadawania bądź uchylania przydziałów mobilizacyjnych. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, przez pojęcie decyzji wydanej "bez podstawy prawnej" rozumie się decyzję, która została wydana w sytuacji, gdy brak było w przepisach prawa powszechnie obowiązującego właściwej materialnej lub formalnej podstawy dokonania rozstrzygnięcia w drodze decyzji administracyjnej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 30 sierpnia 2016 r. sygn. akt II SA/Ol 262/16, LEX nr 2121583). W ocenie Sądu, taka sytuacja wystąpiła w rozpoznawanej sprawie. Decyzje organów obydwu instancji zostały zatem wydane bez podstawy prawnej, co stanowi kwalifikowaną wadę określoną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Stwierdzenie tego rodzaju wady obligowało Sąd do stwierdzenia nieważności obydwu wydanych w sprawie decyzji niezależnie od podnoszonych w skardze zarzutów. Biorąc pod uwagę powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 ust. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., orzekł jak w sentencji. Sąd nie orzekał w zakresie kosztów postępowania, bowiem skarżący, występujący w tej sprawie bez profesjonalnego pełnomocnika oraz zwolniony na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. d) p.p.s.a. z obowiązku uiszczania kosztów sądowych, nie poniósł niezbędnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 205 p.p.s.a.