II SA/Sz 959/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik, Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz po rozpoznaniu w Wydziale II w trybie uproszczonym w dniu 21 maja 2026 r. sprawy ze skargi E. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 23 października 2025 r. nr SKO.431.931/2025 w przedmiocie uznania świadczenia pielęgnacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane oraz zobowiązania do jego zwrotu oddala skargę

Prezydent Miasta S., działający na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej "k.p.a."), art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1 oraz ust. 2b, art. 3 pkt 11 w związku z art. 3 pkt 22, art. 20 ust. 3, art. 17 ust. 1 pkt 1, ust. 3c, ust. 4, art. 25 ust. 1, art. 32 ust. 2 stawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323, dalej "u.ś.r."), wydał w dniu 3 lutego 2025 r. decyzję nr [...],w której orzekł o: - uznaniu świadczenia pielęgnacyjnego pobranego przez E. B. (dalej "skarżąca") na rzecz niepełnosprawnego dziecka A. B. za okres od 08.01.2024 r. do 30.11.2024 r. za świadczenie nienależnie pobrane; - zwrocie nienależnie pobranego przez skarżącą świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego na rzecz niepełnosprawnego dziecka w kwocie 32.193,20 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w kwocie 2.120,68 zł wyliczonymi na dzień wydania niniejszej decyzji. Łączna kwota nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych do zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie wynosi 34.313,88 zł. Za każdy dodatkowy dzień zwłoki od tej daty należy doliczyć kwotę odsetek ustawowych za opóźnienie według obowiązujących stawek do dnia faktycznej zapłaty włącznie na podstawie art. 481 § 2 4 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1145 ze zm.). Poczynając od dnia 5 października 2023 r. wysokość odsetek ustawowych za opóźnienie wynosi 11,25% w stosunku rocznym. Organ I instancji wskazał, że w dniu 30.11.2021 r. wydał decyzję, w której przyznał skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem za okres od 01.11.2021 r. do 31.12.2021 r. w kwocie 1.971 zł miesięcznie, za okres od 01.01.2022 r. do 30.11.2024 r, w kwocie 2.119 zł miesięcznie, zmienioną z urzędu decyzją administracyjną nr [...] z dnia 30.01.2023 r. w części dotyczącej wysokości świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego na rzecz ww. osoby uprawnionej od dnia 01.01.2023 r. na kwotę 2.458 zł miesięcznie, zmienioną z urzędu decyzją administracyjną nr [...] z dnia 05.01.2024 r. w części dotyczącej wysokości świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego na rzecz ww. osoby uprawnionej od dnia 01.01.2024 r. na kwotę 2.988 zł miesięcznie. W powyższych decyzjach skarżąca została pouczona o treści obowiązku wynikającego z art. 25 ust. 1 u.ś.r. W dniu 25.10.2023 r. organ I instancji poinformował skarżącą o zmianach w świadczeniach opiekuńczych oraz o nowym świadczeniu, tj. świadczeniu wspierającym. Z treści pisma wynikało m.in., że zgodnie z zapisami obowiązującymi od 01.01.2024 r. przyznanie świadczenia na nowych zasadach wprowadza możliwość podjęcia przez opiekuna osoby z niepełnosprawnością pracy zarobkowej, bez ograniczeń, mimo pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Także pobieranie przez opiekuna własnych świadczeń emerytalno-rentowych nie będzie miało wpływu na jego prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Natomiast w przypadku osób pobierających świadczenia pielęgnacyjne na starych zasadach, które sprawują opiekę nad dzieckiem w wieku do ukończenia 18 roku życia i które będą chciały po 31 grudnia 2023 r. otrzymać świadczenie pielęgnacyjne na nowych zasadach (czyli z możliwością podejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bez ograniczeń) muszą po tej dacie zrezygnować z pobierania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie starych przepisów i złożyć wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie nowych przepisów. Informacja powyższa została doręczona skarżącej w dniu 13.11.2023 r. Organ I instancji przywołał treść art. 2 pkt 2 i art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do końca 2023 r. Organ I instancji wskazał, że w wyniku weryfikacji w Centralnym Biurze Beneficjentów zgodnie z wydrukiem danych dla usługi: udostępnianie danych z ZUS o składkach za okres od 01.01.2023 r. do 30.12.2024 r. organ ustalił, iż skarżąca od 08.01.2024 r. podjęła zatrudnienie i w związku z tym posiada tytuł do ubezpieczenia, przez co w ww. okresie nie sprawowała opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, zatem zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. nie spełniała zatem przesłanek ustawowych warunkujących wypłatę przedmiotowego świadczenia w okresie od 08.01.2024 r. do 30.11.2024 r. W związku z powyższym organ I instancji wszczął z dniem 14.01.2024 r. postępowanie w przedmiocie uznania świadczenia pielęgnacyjnego pobranego przez skarżącą za świadczenie nienależnie pobrane. W dniu 30.01.2025 r. do organu I instancji wpłynęło pismo skarżącej, w którym podała, że pobrała świadczenie, gdyż nie była świadoma, że nie może podjąć pracy po zmianie przepisów. Ponadto zwrot przyznanej kwoty jest dla niej dużym obciążeniem, zaś pieniądze przeznaczane są na rehabilitację syna, a podjęcie pracy pomaga w zapewnieniu dodatkowych zajęć, które wspierają jego rozwój. Organ I instancji przytoczył treść art. 30 u.ś.r. i wskazał, że w związku z faktem, iż skarżąca nie zgłosiła niezwłocznie zmiany mającej wpływ na prawo do przedmiotowego świadczenia, mimo, że była pouczona o takim obowiązku, świadczenie pobrane przez nią za okres od 08.01.2024 r. do 30.11.2024 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi. Skarżąca złożyła odwołanie od ww. decyzji wskazując, iż pracę podjęła nieświadoma tego, iż musi zrezygnować ze świadczenia pielęgnacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie wydało w dniu 23 października 2025 r. decyzję nr SKO.431.931/2025, w którym utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny w sprawie i przywołał treść art. 3 ust. 1 i ust. 2, art. 17 ust. 1 i art. 25 ust. 1 u.ś.r. Wskazał, że podstawą uznania świadczeń pobranych w okresie od 8 stycznia 2024 r. do 30 listopada 2024 r. r. było podjęcie pracy na umowę o pracę przez skarżącą w dniu 8 stycznia 2024 r. Organ odwoławczy wyjaśnił, że w decyzji przyznającej skarżącej przedmiotowe świadczenia oraz w decyzjach zmieniających pouczono skarżącą, iż świadczenie przyznawane jest z uwagi na rezygnację z zatrudnienia w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem oraz iż skarżąca ma obowiązek zgłoszenia wszelkich zmian mających wpływ na ww. świadczenie. Ponadto w piśmie z 25 października 2023 r. organ I instancji poinformował skarżącą, że jeśli chce pobierać świadczenie na nowych zasadach — czyli z możliwością podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bez ograniczeń — to po 31 grudnia 2023 r. musi zrezygnować z pobierania świadczenia na dotychczasowych zasadach i złożyć wniosek przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie nowych przepisów. Organ odwoławczy uznał, że trudno uznać, by skarżąca nie miała świadomości, iż podejmując pracę na podstawie umowy o pracę, pobiera świadczenie w sposób nieuprawniony (w sytuacji w której nie zrezygnowała ze świadczenia na starych zasadach i nie wystąpiła o świadczenie na podstawie nowych przepisów, a o czym była szczegółowo poinformowana — na kilka miesięcy przed podjęciem pracy zarobkowej). Zdaniem organu odwoławczego, fakt, że skarżąca składając wniosek o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w dniu 23 grudnia 2024 r. na kolejny okres przedłożyła informację o zatrudnieniu nie ma wpływu na ocenę faktu nienależnego świadczenia pobranego w okresie do 30 listopada 2024 r., tj. po uzyskaniu informacji w piśmie z dnia 24 października 2023r. o skutkach zatrudnienia po 31 grudnia 2023 r. na pobierane świadczenie pielęgnacyjne. Skarżąca złożyła skargę na ww. decyzję i wniosła o uchylenie decyzji wydanych przez organy administracyjne obu instancji oraz o umorzenie postępowania, a także o zasądzenie kosztów postępowania. Zarzucił organowi naruszenie: 1. art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., przez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że skarżąca pobrała nienależnie świadczenie pielęgnacyjne w okresie od 8 stycznia 2024 r. do 30 listopada 2024 r. i prawidłowo i skutecznie została pouczona o okolicznościach wyłączających możliwość pobierania świadczenia pielęgnacyjnego; 2. art. 17 ust. 1 u.ś.r., przez błędne uznanie, że podjęcie zatrudnienia przez opiekuna automatycznie powoduje utratę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo braku ustawowego wymogu "rezygnacji" ze starego świadczenia lub ponownego wniosku na nowych zasadach; 3. art. 25 ust. 1 u.ś.r. w zw. z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., przez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że obowiązek zawiadamiania o zmianach w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych uchyla obowiązek organu do skutecznego pouczenia o okolicznościach mających wpływ na prawo do pobierania świadczeń przez skarżącą; 4. art. 7 k.p.a., art. 8 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 81a k.p.a., przez niewłaściwe zastosowanie polegające na nieprzeprowadzeniu postępowania dowodowego w zakresie subiektywnego przekonania skarżącej o tym, że zaistniały przesłanki wyłączające możliwość poboru świadczenia pielęgnacyjnego i jej stosunku do tych okoliczności; 5. art. 8 k.p.a. jako zasady zaufania obywatela do organów państwa oraz zasady prawidłowej informacji. Zarzuty zostały uszczegółowione w uzasadnieniu skargi. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Przewodniczący Wydziału skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu uproszczonym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143; dalej "p.p.s.a."). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał co następuje: Spór w sprawie dotyczy prawidłowości uznania przez organ świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego skarżącej za pobrane nienależnie z obowiązkiem jego zwrotu. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. w brzmieniu do końca 2023 r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje m.in. matce albo ojcu - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z ww. przepisu wynika, że podjęcie zatrudnienia przez osobę pobierającą świadczenie pielęgnacyjne powoduje utratę prawa do pobierania ww. świadczenia. Bezspornie skarżąca rozpoczęła pracę z dniem 8 stycznia 2024 r., mimo iż pobierała świadczenie pielęgnacyjne z uwagi na opiekę nad niepełnosprawnym synem. Powyższe świadczenie zostało jej przyznane na warunkach obowiązujących do końca 2023 r., które wykluczały możliwość pracy przez opiekuna w czasie pobierania przez niego świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazać należy, z dniem 1 stycznia 2024 r. ustawodawca dokonał znacznej zmiany w systemie świadczeń rodzinnych, do których należy wprowadzenie m.in. świadczenia wspierającego. Obecnie niepełnosprawne osoby dorosłe mogą otrzymać świadczenie wspierające, zaś dla niepełnosprawnych osób małoletnich przewidziano pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego przez ich opiekunów z tym, że opiekunowie mogą podjąć zatrudnienie. Zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz.1429; dalej "u.ś.w."), w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Z powyższego przepisu wynika, że osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne mogą nadal pobierać je na starych zasadach, lecz oznacza to, że obowiązują je przepisy, które legły u podstawie ich przyznania, w tym zakaz pracy zarobkowej w czasie pobierania ww. świadczeń. Nienależnie pobrane świadczenie to świadczenie pobrane przez osobę, która miała świadomość, że jej się ono nie należy. Z akt wynika, że skarżąca informowana była o obowiązku powiadomienia organu o wszelkich zmian mających wpływ na otrzymywane świadczenie, w tym o podjęciu pracy zarobkowej. Nastąpiło to w pouczeniu do decyzji o przyznaniu przedmiotowego świadczenia, jak i w pouczeniach zawartych w decyzjach o zmianach wysokości tego świadczenia. Ponadto poinformowano ją o zmianach w systemie świadczeń obowiązujących od 1 stycznia 2024 r. Zgodzić należy się zatem z organem odwoławczym, że skarżąca posiadała wiedzę o ciążących na niej obowiązkach, jak i konsekwencjach ich naruszenia. Zdaniem Sądu, w przypadku gdy osoba pobierająca świadczenie na starych zasadach chce podjąć zatrudnienie powinna złożyć nowy wniosek, gdyż nie jest możliwe kontunuowanie otrzymywania świadczenia przyznanego na podstawie, która wykluczała możliwość pracy opiekuna osoby niepełnosprawnej. Skarżąca była o tym poinformowana przez organ. Skarżąca pobierając przedmiotowe świadczenie w czasie gdy była zatrudniona naruszyła przepis art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. Zatem świadczenie przez nią pobrane jest świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu art. 30 u.ś.r. i podlega zwrotowi. Wprowadzenie możliwości podjęcia zatrudnienia przez opiekuna niepełnosprawnej osoby małoletniej od 1 stycznia 2024 r. przez ustawodawcę wiąże się wydaniem decyzji przez organ administracyjny na podstawie o innej treści, niż obowiązującej do dnia 31 grudnia 2023 r., mimo, że numeracja przepisu pozostała bez zmian. Okoliczności wskazane przez skarżącą w postaci przeznaczenia środków finansowych z ww. świadczenia na potrzeby dziecka mogą być podstawą wniosku o umorzenie. Zdaniem Sądu, w przypadku złożenia takiego wniosku przez stronę organ administracji winien uwzględnić powyższą okoliczność przy wydaniu stosownego orzeczenia. Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że organy nie naruszyły przepisów prawa materialnego, ani prawa procesowego i na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.