II SA/Sz 958/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w następującym składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 23 czerwca 2020 r. w przedmiocie odmowy przyznania wynagrodzenia w sprawie ze skargi G. B. na czynność Prezydenta Miasta w przedmiocie wykluczenia z postępowania rekrutacyjnego na wolne stanowisko urzędnicze postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

G. B., dalej również jako "skarżący", wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, skargę na czynność Prezydenta Miasta, w przedmiocie wykluczenia z postępowania rekrutacyjnego na wolne stanowisko urzędnicze. Postanowieniem z dnia 17 stycznia 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odrzucił skargę G. B.. Następnie skarżący zwrócił się o ustanowienie pełnomocnika w ramach prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 11 lutego 2020 r. referendarz sądowy, uwzględniając wniosek skarżącego, ustanowił radcę prawnego. Pismem z dnia 3 czerwca 2020 r., radca prawny M. F., zawiadomił Wojewódzki Sąd Administracyjny o odstąpieniu od zamiaru wniesienia skargi kasacyjnej, składając jednocześnie wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Oświadczył jednocześnie, że koszty te nie zostały pokryte ani w całości, ani w części. Do pisma pełnomocnik załączył oświadczenie skarżącego, z którego wynika, że w związku z udzieloną mu pomocą prawną, rezygnuje z wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia z dnia 17 stycznia 2020 r. i zwalnia pełnomocnika z obowiązku jej złożenia. Postanowieniem z dnia 23 czerwca 2020 r., referendarz sądowy odmówił pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach prawa pomocy wynagrodzenia i jednocześnie przyznał radcy prawnemu M. F. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie kwostę 11,80 zł tytulem zwrotu poniesionych wydatków. W uzasadnieniu postanowienia referendarz przywołał art. 205 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 – j.t.), dalej jako "p.p.s.a." oraz przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 68), dalej jako "rozporządzenie". Wyjaśnił jednocześnie, że zgodnie z § 21 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, w drugiej instancji opłata dla radcy prawnego przysługuje za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej oraz udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej . Innych opłat należnych radcy prawnemu z urzędu w drugiej instancji rozporządzenie nie przewiduje. Dalej referendarz wskazał, że w badanej sprawie pełnomocnik został wyznaczony po odrzuceniu skargi, jednakże nie wniósł skargi kasacyjnej i nie złożył opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Tym samym nie dokonał żadnej czynności procesowej, z dokonaniem której przepisy wiążą obowiązek przyznania wynagrodzenia. Pełnomocnik skarżącego złożył sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego podnosząc zarzuty: 1) naruszenia prawa materialnego - art. 6 ust. 1 ustawy, o radcach prawnych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 75), poprzez wadliwie zawężającą wykładnię pomocy prawnej polegającej na przyjęciu, że pomoc prawna polegać może jedynie na enumeratywnie przyjętych czynnościach procesowych, podczas gdy pomoc prawna obejmuje także wszelkiego rodzaju informacja prawna, pozwalające skarżącemu na podjęcie decyzji dotyczącej jego spraw prawnych, 2) naruszenie przepisów postępowania - art. 250 p.p.s.a., poprzez błędne przyjęcie, że za wykonane w sprawie czynności radcy prawnemu nie przysługuje wynagrodzenie, pomimo że prowadziły one do udzielenia skarżącemu skutecznej i rzeczywistej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Pełnomocnik domagał się przyznania od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie kosztów nieopłaconej pomocy prawej udzielonej skarżącemu z urzędu w wysokości 150 % stawki minimalnej, podwyższonej o należny podatek VAT, z uwagi na zwiększony nakład pracy, związany z wniesieniem sprzeciwu oraz zwrot wydatków w kwocie 17,70 zł, z tytułu opłat pocztowych (11,80 zł zgodnie z pierwotnym wnioskiem oraz 5,90 zł za nadanie pocztą wniosku). W uzasadnieniu sprzeciwu pełnomocnik wywodził, że spotkał się ze skarżącym i przedstawił mu swoje stanowisko w sprawie, to jest, że w jego ocenie są podstawy kasacyjne, ale uchylenie zaskarżonego postanowienia nie doprowadzi przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez WSA do wydania korzystnego dla skarżącego orzeczenia. Przyczyna wykluczenia z postępowania rekrutacyjnego była bowiem jasna i nie budząca wątpliwości, był nią brak załączenia do zgłoszenia przez skarżącego oświadczenia o posiadanej przez skarżącego pełnej zdolności do czynności prawnych. Powoduje to, że nawet w przypadku gdyby zaskarżone postanowienie zostało uchylone w wyniku skargi kasacyjnej, to rozpoznanie merytoryczne sprawy przed WSA nie mogłoby się zakończyć w sposób finalnie i całościowo korzystny dla skarżącego. Skarżącemu udzielono zatem skutecznej i rzeczywistej pomocy prawnej. Jego skarga zostałaby oddalona, albowiem organ słusznie odrzucił zgłoszenie skarżącego jako zawierające brak formalny - brak stosownego oświadczenia. Dalej pełnomocnik wywodził, że w świetle ustawowej definicji pomocy prawnej pojęcia pomocy prawnej nie można utożsamiać z dokonaniem określonych czynności, sporządzeniem określonych pism procesowych. Pomoc prawna oznacza udzielenie klientowi informacji niezbędnych do podjęcia przez niego decyzji procesowej w danej sprawie. W przypadku, gdy sprawa jest kasacyjna, działania pełnomocnika skarżącego najczęściej kończą się wniesieniem skargi albo sporządzeniem opinii o bezzasadności skargi, ale nie są jedyne możliwości działania. Skarga może być bowiem zasadna (to znaczy mogą istnieć podstawy kasacyjne), ale skarżący może zrezygnować z jej wnoszenia z innych względów jak chociażby koszty wpisu sądowego, znalezienie innego sposobu rozwiązania jego problemu prawnego, koszty emocjonalne. Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, świadczenie pomocy prawnej przez radcę prawnego polega w szczególności na udzielaniu porad i konsultacji prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych oraz występowaniu przed urzędami i sądami w charakterze pełnomocnika lub obrońcy. W sprawie niniejszej porada prawna została skarżącemu udzielona, co skutkowało podjęciem przez niego decyzji o zaniechaniu wnoszenia skargi kasacyjnej. Pełnomocnik wywodził, że trudno jest wymagać, aby wnosił skargę kasacyjną wbrew wiadomej mu woli skarżącego, nie można też wymagać, aby pełnomocnik sporządzał opinię o bezzasadności skargo kasacyjnej w sytuacji, gdy reprezentuje stroną w innej sprawie z udziałem tych samych stron, w której występuje identyczne zagadnienie prawne i w której skargę kasacyjną wniesiono. Sytuacja taka może być przez organ, którego czynność taką w innym postępowaniu zaskarżył, wykorzystana w toku tego innego postępowania na niekorzyść skarżącego, co byłoby działaniem szkodzącym skarżącemu. Dopuszczenie do takiej sytuacji (sporządzania w takich samych sprawach z udziałem tych samych stron dokumentów procesowych, z których jeden wskazuje na zasadność skargi kasacyjnej a drugi na jej bezzasadność, jest z punktu widzenia zasad etyki zawodowej niedopuszczalne i mogłoby prowadzić do odpowiedzialności dyscyplinarnej pełnomocnika, który do tego dopuścił. W dalszej części uzasadnienia pełnomocnik przedstawił argumentację przemawiającą za istnieniem podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie. Pełnomocnik skarżącego, ustanowiony w ramach prawa pomocy, domagał się przyznania od Skarbu Państwa kosztów pomocy prawnej świadczonej z urzędu, wywodząc, że została ona skarżącemu skutecznie udzielona, a efektem porady prawnej była decyzja o odstąpieniu od sporządzenia skargi kasacyjnej. W ocenie wnoszącego sprzeciw referendarz sądowy wadliwie zatem przyjął, że koszty nieopłaconej pomocy prawnej nie mogą w tej sytuacji zostać przyznane. Dokonując oceny stanowiska przedstawionego w sprzeciwie, w pierwszej kolejności należy się odwołać do przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które w art. 250 § 1 p.p.s.a. stanowią, że wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Dopełnieniem tej regulacji są przepisy przywołanego wyżej rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, który to akt w § 21 ust. 1 przewiduje, że opłaty wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi: 1) w pierwszej instancji: a) w sprawie, której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna - opłatę obliczoną na podstawie § 8, b) za sporządzenie skargi i udział w rozprawie w sprawie skargi na decyzję lub postanowienie Urzędu Patentowego - 600 zł, c) w innej sprawie - 240 zł; 2) w drugiej instancji: a) za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej oraz udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym - 75% opłaty określonej w pkt 1, a jeżeli w drugiej instancji sprawy nie prowadził ten sam radca prawny - 100% tej opłaty, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł, b) za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej - 50% opłaty określonej w pkt 1, a jeżeli w drugiej instancji sprawy nie prowadził ten sam radca prawny - 75% tej opłaty, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł, c) za udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym - 50% opłaty określonej w pkt 1, a jeżeli w drugiej instancji sprawy nie prowadził ten sam radca prawny, nie sporządził i nie wniósł kasacji - 75% tej opłaty, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł, d) w postępowaniu zażaleniowym - 120 zł. W badanej sprawie radca prawny został ustanowiony na wniosek skarżącego, po wydaniu przez sąd postanowienia o odrzuceniu skargi, a więc na etapie postępowania kasacyjnego. Rzeczą pełnomocnika było zatem dokonanie oceny, czy zachodzą przesłanki do wniesienia skargi kasacyjnej i sporządzenie tego środka zaskarżenia, bądź – w przypadku uznania, że takich przesłanek nie ma – sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej i przedstawienia jej sądowi, stosownie do art. 177 § 4 p.p.s.a. Należy przyznać rację pełnomocnikowi, że udzielenie pomocy prawnej, w świetle przywołanych w sprzeciwie przepisów ustawy o radcach prawnych, ma znacznie szersze spektrum, aniżeli wymienione wyżej czynności. Niewątpliwie również strona, jako dysponent swoich uprawnień w postępowaniu sądowoadministracyjnym, ma prawo do odstąpienia od wniesienia skargi kasacyjnej nawet wówczas, gdy wniesienie środka zaskarżenia leżałoby w jej interesie. Nie zmienia to jednak faktu, iż w świetle § 21 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, objęta przyznaniem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie z urzędu, jest tylko ta aktywność pełnomocnika, która sprowadza się do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej i ewentualnego udziału w rozprawie przez NSA lub sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Nie ulega zdaniem sądu wątpliwości, że działania pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy zazwyczaj poprzedzone są konsultacjami z klientem i ustaleniami co do dalszego postępowania, jednak przyznanie kosztów zastrzeżone zostało tylko dla określonych w rozporządzeniu rodzajów działań podejmowanych przez pełnomocnika z urzędu. W ramach tych nie mieści się złożenie oświadczenia o odstąpieniu przez skarżącego od wniesienia skargi kasacyjnej, stąd też wydane przez referendarza postanowienie w tym zakresie należało uznać za zasadne i zgodne z obowiązującymi przepisami. Z tych względów sąd, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonego postanowienia.